III PZP 26/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek.Sędziowie SN: E. Brzeziński, J. Bratoszewski, A. Filcek, E. Mzyk, S. Perestaj (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, I. Kaszczyszyn, w sprawie z odwołania radcy prawnego Stanisława U. obwinionego o przekroczenie wymiaru zatrudnienia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 26 maja 1989 r.:"Czy przewidziany w art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) roczny okres przedawnienia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego za przewinienia radcy prawnego, nie zawierające znamion przestępstwa, obejmuje zarówno wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, jak i wyrokowanie, a w razie gdy przytoczony przepis reguluje wyłącznie termin przedawnienia wszczęcia postępowania, to jaki skutek wywiera przerwa przedawnienia określona w art. 70 ust. 3 tejże ustawy?"podjął następującą uchwałę i nadał jej moc zasady prawnej:1. Roczny okres przedawnienia określony w art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) odnoszący się do przewinień radcy prawnego nie zawierających znamion przestępstwa dotyczy wyłącznie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, jednakże karalność za te przewinienia dyscyplinarne ustaje, jeżeli od czasu ich popełnienia upłynęły trzy lata, a w przypadkach określonych w art. 11 ust. 2 tej ustawy - dwa lata. 2. Przerwa przewidziana w art. 70 ust. 3 wymienionej ustawy dotyczy tylko przedawnienia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego i powoduje ten skutek, że od dnia każdej czynności rzecznika dyscyplinarnego lub Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego podjętej przed wszczęciem przez sąd dyscyplinarny postępowania dyscyplinarnego okres tego przedawnienia biegnie na nowo. Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy, rozpoznając zagadnienie prawne przedstawione przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny dla radców prawnych dotyczące przedawnienia określonego w art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.), skierował do rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne przytoczone w sentencji. Sąd Najwyższy wskazał, że zagadnienie to budzi wątpliwości ze względu na treść uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1987 r. IV KZP 1/87, w myśl której: "Roczny okres przedawnienia dyscyplinarnego określony w art. 84 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych za przewinienia służbowe i uchybienia godności urzędu sędziego, jeżeli nie zawierają znamion przestępstwa, obejmuje zarówno wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, jak i wyrokowanie". Artykuł 70 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych w swej zasadniczej treści zawiera podobne unormowanie jak art. 84 ustawy o ustroju sądów powszechnych, chociaż przewiduje nieznane w tym prawie przedawnienie z powodu dwumiesięcznej bezczynności rzecznika dyscyplinarnego lub Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego. Pomimo powołania się w wymienionej uchwale składu siedmiu sędziów na zasadę spójności i jednolitości obowiązującego systemu prawa, uchwała ta - jak podniesiono w uzasadnieniu postanowienia o przedstawieniu zagadnienia - może budzić wątpliwości, gdyż przyjęcie, że roczny termin przedawnienia dotyczy także wyrokowania, może prowadzić do bezkarności przewinień służbowych i uchybień godności urzędu. Ponadto art. 70 ust. 3 ustawy o radcach prawnych przewiduje przerwanie przedawnienia dyscyplinarnego przez każdą czynność rzecznika dyscyplinarnego lub Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego. Prowadzić to może do innego wniosku przy wykładni art. 70 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, niż stanowisko zajęte we wspomnianej uchwale. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych przedstawiło Sądowi Najwyższemu pogląd, że przewidziany w art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych roczny okres przedawnienia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego za przewinienia radcy prawnego, nie zawierające znamion przestępstwa, obejmuje wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Uzasadnienie prawnePodejmując uchwałę o treści przytoczonej w sentencji skład powiększony Sądu Najwyższego rozważył, co następuje:W myśl art. 70 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego:1) jeżeli od chwili popełnienia przewinienia upłynął rok, a w wypadkach przewidzianych w art. 11 ust. 2 - sześć miesięcy,2) po upływie dwóch miesięcy od powzięcia wiadomości przez rzecznika dyscyplinarnego lub Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego o popełnieniu przewinienia. Brzmienie wymienionego przepisu prowadzi do wniosku, że normuje on tylko kwestię przedawnienia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Za tym wnioskiem przemawia nie tylko treść omawianego przepisu, ale także nie znana innym postępowaniom dyscyplinarnym instytucja przedawnienia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego z powodu bezczynności rzecznika dyscyplinarnego lub Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego, po upływie dwóch miesięcy od powzięcia wiadomości przez te organy o popełnieniu przewinienia. Tak krótki okres przedawnienia przewidziany w art. 70 ust. 1 pkt 2 wymienionej ustawy w żadnym przypadku nie może obejmować przedawnienia wyrokowania. Rozpatrywanie więc kompleksowe treści art. 70 ust. 1 tej ustawy nie pozwala na wysuwanie innego wniosku niż ten, że normuje on tylko problematykę przedawnienia wszczęcia postępowania. Artykuł 70 ust. 3 ustawy o radcach prawnych stanowi, że przedawnienie dyscyplinarne przerywa każda czynność rzecznika dyscyplinarnego lub Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego. Jeżeli rzecznik dyscyplinarny lub Główny Rzecznik Dyscyplinarny przed upływem dwóch miesięcy od powzięcia wiadomości o popełnieniu przewinienia rozpocznie postępowanie dyscyplinarne, to każda następna czynność tego rzecznika powoduje przerwanie biegu przedawnienia dyscyplinarnego. Z treści tego przepisu wynika, że normuje on problematykę przedawnienia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, którą przerywa każda czynność rzecznika dyscyplinarnego (Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego). W konsekwencji, dopóki rzecznik podejmie czynności w toku postępowania dyscyplinarnego, dopóty przedawnienie nie może nastąpić. Każda bowiem przerwa przedawnienia powoduje ten skutek, że po przerwie przedawnienie zaczyna biec na nowo. Kolejna czynność rzecznika powoduje, iż następuje kolejne przerwanie przedawnienia, do czasu przekazania sprawy do sądu dyscyplinarnego. Pogląd wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1987 r. VI KZP 1/87, że zasada spójności i jednolitości obowiązującego prawa pozwala na jednolitą wykładnię przepisów różnych ustaw, samodzielnie normujących kwestie przedawnienia czynów dyscyplinarnych, nie może mieć wpływu na wykładnię art. 70 ustawy o radcach prawnych. Sytuacja bowiem w kwestii przedawnienia postępowań dyscyplinarnych jest niespójna i próba doprowadzenia do jednolitości w drodze wykładni nie prowadzi do zadowalających wyników. Ustawa o radcach prawnych nie normuje przedawnienia wyrokowania (orzekania) w sprawie. Nie oznacza to jednak, iż takie przedawnienie w postępowaniu dyscyplinarnym wobec radców prawnych nie powinno mieć zastosowania. Nie może bowiem istnieć taka sytuacja, że w razie popełnienia przez radcę prawnego czynu stanowiącego przestępstwo nastąpi przedawnienie, a więc zarówno wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, jak i wyrokowania, a to w myśl art. 105 i 106 kodeksu karnego w związku z art. 70 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, natomiast czyny radcy prawnego nie stanowiące przestępstwa, a więc o lżejszym charakterze, nie ulegałyby nigdy przedawnieniu karalności. Skoro ustawa o radcach prawnych kwestii tej nie normuje, to należy w drodze analogii prawa stosować przepisy najbardziej zbliżone. Sytuacja w tej mierze najbardziej zbliżona jest unormowana w prawie o adwokaturze. Zawody adwokata i radcy prawnego, co najmniej w dziedzinie odpowiedzialności dyscyplinarnej, są najbardziej zbliżone. Dlatego też w nie unormowanej w ustawie o radcach prawnych kwestii przedawnienia wyrokowania należy stosować w drodze analogii art. 92 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124), który przewiduje, że karalność przewinienia dyscyplinarnego ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęły trzy lata, a w przypadkach nadużycia wolności słowa - dwa lata. Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.