III PZP 26/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Masewicz. Sędziowie SN: M. Mańkowska (sprawozdawca), T. Romer.SentencjaSąd Najwyższy w udziałem prokuratora S. Trautsolta w sprawie z powództwa Ireneusza O. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Usługowemu (...) spółka z o.o. w G. o odprawę pieniężną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 31 października 1990 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy ma prawo do odprawy pieniężnej określonej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19) pracownik, który nie wyraził zgody na cofnięcie przez zakład pracy oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, które to cofnięcie zostało dokonane z uwagi na cofnięcie przed rozwiązaniem umowy o pracę przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy?podjął następującą uchwałę:Pracownik, który nie wyraził zgody na cofnięcie przez zakład pracy wypowiedzenia umowy o pracę, mimo iż w okresie wypowiedzenia przestały istnieć przyczyny wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19) - ma prawo do odprawy pieniężnej określonej w art. 8 ust. 1 wymienionej ustawy. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Powód Ireneusz O. był zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Usługowym (...) Spółka z o.o. od dnia 1 października 1989 r. do dnia 31 marca 1990 r. na czas nie określony jako specjalista ds. eksportu. Umowa o pracę została rozwiązana z dniem 31 marca 1990 r. na zasadzie wypowiedzenia zakładu pracy z powodu redukcji etatów. Wypowiedzenie umowy o pracę ma datę 28 lutego 1990 r. i w tym samym dniu zostało wręczone powodowi. Powód ma ponad 10-letni okres zatrudnienia i domaga się wypłacenia odprawy pieniężnej w wysokości 2-miesięcznego wynagrodzenia zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19; zm.: Dz. U. Nr 10, poz. 59 i Nr 51, poz. 298). Strona pozwana proponowała powodowi anulowanie wypowiedzenia, propozycja była ustna i powód nie wyraził na to zgody, podjął nową pracę od dnia 15 maja 1990 r.Wyrokiem z dnia 5 września 1990 r. Sąd Rejonowy w Gdańsku uwzględnił powództwo uznając, że brak zgody powoda na cofnięcie wypowiedzenia nie wyklucza prawa powoda do odprawy pieniężnej wynikającej z przepisów wyżej wymienionej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.Rozpoznając rewizję strony pozwanej od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy w Gdańsku przedstawił w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości, sformułowane w części wstępnej uchwały.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego rozważenia wymaga kwestia wpływu, jaki wywiera na uprawnienia powoda do żądania odprawy pieniężnej fakt, iż pozwany zakład pracy był gotów wycofać wypowiedzenie umowy o pracę z uwagi na to, że w okresie wypowiedzenia przestały istnieć przyczyny wypowiedzenia określone w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy. W świetle tej ustawy pracownik ma prawo do odprawy pieniężnej, jeżeli rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z przyczyn, określonych w art. 1 ust. 1 ustawy, co zdaje się oznaczać, że przyczyny te istnieć muszą nie tylko w dacie wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, ale również w dacie rozwiązania umowy o pracę. Z twierdzeń zaś strony pozwanej wynika, że przyczyny te istniały jedynie w dacie wypowiedzenia umowy o pracę, natomiast w okresie wypowiedzenia zakład pracy nie miał już potrzeby redukcji zatrudnienia, czemu dał wyraz w zamiarze cofnięcia oświadczenia o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę, powód jednak nie wyraził na to zgody.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skuteczność anulowania wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę uzależniona jest od wyrażenia na to zgody przez pracownika. W przypadku braku takiej zgody wypowiedzenie jest skuteczne we wszystkich swoich elementach i powoduje rozwiązanie umowy o pracę na skutek wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy.Słusznie w tym zakresie powołały się Sądy I i II instancji na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1986 r. III PZP 62/86, że powzięcie przez pracownika wiadomości o oświadczeniu woli zakładu pracy w przedmiocie wypowiedzenia umowy o pracę powoduje ten skutek, że cofnięcie przez zakład pracy wspomnianego oświadczenia woli może nastąpić tylko za zgodą pracownika (art. 61 k.c. w związku z art. 300 k.p.).Dokonanie przez zakład pracy wypowiedzenia umowy o pracę z powodu redukcji etatów stanowi przyczynę rozwiązania umowy o pracę określoną w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy.W myśl art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi w razie rozwiązania umowy o pracę, co oznacza, że bez rozwiązania umowy o pracę w trybie przepisów tej ustawy prawo do tej odprawy nie powstałoby.Jednakże nie oznacza to, że w dacie rozwiązania umowy o pracę musi istnieć nadal przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę, także w sytuacji, gdy pracownik nie wyraził zgody na cofnięcie tego wypowiedzenia.Mając na uwadze powyższe - Sąd Najwyższy nie podziela poglądu Sądu Wojewódzkiego, że przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę wynikająca z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. musi istnieć do chwili rozwiązania umowy o pracę. Takiego wniosku nie da się wyprowadzić z żadnego przepisu prawa pracy. Decyzja zakładu pracy o wypowiedzeniu umowy o pracę wręczona pracownikowi ma taki skutek, że powoduje rozwiązanie umowy o pracę z końcem okresu wypowiedzenia z przyczyn, dla których to wypowiedzenie zostało dokonane.Doręczone więc pracownikowi wypowiedzenie umowy o pracę skutkuje rozwiązanie umowy o pracę z datą upływu okresu wypowiedzenia, niezależnie od tego, czy istniejąca w dacie wypowiedzenia przyczyna jest nadal aktualna, w czasie całego okresu wypowiedzenia, czy też przestała istnieć. Propozycja zakładu pracy kontynuowania stosunku pracy złożona pracownikowi w okresie wypowiedzenia oraz brak zgody pracownika na anulowanie wypowiedzenia umowy o pracę nie niweczą przyczyn dla których zostało dokonane to wypowiedzenie. Również zmiana sytuacji w zakładzie pracy i brak potrzeby redukcji etatów w okresie wypowiedzenia umowy o pracę nie powoduje bezskuteczności dokonanego wypowiedzenia.Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 1990 r. I PR 335/90, w którym stwierdził, że odmowa pracownika przyjęcia nowych warunków pracy zaproponowanych z przyczyn wymienionych w art. 1 wyżej wymienionej ustawy nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżą wyłącznie po stronie zakładu pracy.Brak zgody pracownika na kontynuowanie wypowiedzianego mu stosunku pracy - w żadnym razie - nie może być rozumiany jako niezgodny z zasadami współżycia społecznego, jak to interpretuje strona pozwana.Zakład pracy podejmując decyzję o wypowiedzeniu pracownikowi umowy o pracę musi liczyć się z rozwiązaniem umowy o pracę po ekspiracji okresu wypowiedzenia, jeżeli pracownik nie wyraził zgody na cofnięcie tego wypowiedzenia.Powyższe rozważania wskazują, że pracownik który nie wyraził zgody na cofnięcie przez zakład pracy wypowiedzenia umowy o pracę mimo, iż w okresie wypowiedzenia przestały istnieć przyczyny wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 z późn. zm.) - ma prawo do odprawy pieniężnej określonej w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.Zauważenia ponadto wymaga, że okoliczność, iż pracownik skutkiem swojej zapobiegliwości znalazł sobie nową pracę, nie stoi na przeszkodzie ani uznaniu, że rozwiązanie stosunku pracy następuje z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, ani też, że brak jest podstaw do uznania, iż stanowią one powód uzasadniający rozwiązanie tego stosunku pracy.Prawo do odprawy z art. 8 wyżej wymienionej ustawy nie zostało bowiem uzależnione od faktu pozostawania bez pracy po rozwiązaniu umowy o pracę z przyczyn określonych ustawą, jak również nie zostało wyłączone w razie podjęcia przez pracownika nowej pracy.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.