III PZP 31/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: A. Filcek (sprawozdawca), W. Formański, J. Krzyżanowski, K. Marowski, K. Piasecki, W. Wilewski. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem przedstawiciela Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości w Polsce, po wysłuchaniu wniosku przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL prok. S. Dzwonkowskiego i zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych w sprawie z powództwa Zofii B. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlu Zagranicznego "Cetebe" w Łodzi o roszczenie ze stosunku pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład 3 sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 7 sierpnia 1969 r.;"Czy premię otrzymywaną przez pracowników na podstawie układu zbiorowego pracy pracowników handlu zagranicznego (załącznik nr 4 tegoż układu) wlicza się do wynagrodzenia, od którego przysługuje wyrównanie zgodnie z § 4 pkt 2 uchwały nr 228 Rady Ministrów z dnia 30.VII.1966 r. w sprawie podwyżki wynagrodzeń za pracę najniżej zarabiających pracowników przedsiębiorstw, instytucji i urzędów (M.P. Nr 40, poz. 202)?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Premii otrzymanej przez pracownika Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego "Cetebe" w Łodzi na podstawie zakładowego regulaminu premiowania z dnia 24 stycznia 1968 r. nie wlicza się do wynagrodzenia, od którego przysługuje wyrównanie zgodnie z § 4 pkt 2 uchwały nr 228 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1966 r. w sprawie podwyżki wynagrodzeń za pracę najniżej zarabiających pracowników przedsiębiorstw, instytucji i urzędów (M.P. Nr 40, poz. 202).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, zważył, co następuje. Zgodnie z § 2 uchwały nr 228 Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1966 r. w sprawie podwyżki wynagrodzeń za pracę najniżej zarabiających pracowników przedsiębiorstw, instytucji i urzędów (M.P. Nr 40, poz. 202) podwyższone zostało z dniem 1 sierpnia 1966 r. minimalne wynagrodzenie pracownicze za pełny wymiar czasu pracy do wysokości 850 zł pracownikom wynagradzanym miesięcznie i do 4,40 zł pracownikom wynagradzanym za godzinę pracy.Przepisy wspomnianej uchwały przewidują dwa sposoby realizacji powyższej podwyżki, określone w § 3 i 4. W § 3 uchwały Rady Ministrów upoważniła Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac do podwyższenia - na wniosek zainteresowanych ministrów uzgodniony z zarządami głównymi właściwych związków zawodowych - najniższych stawek wynagrodzeń zasadniczych do poziomu określonego w § 2 bądź do podwyższenia stawek wynagrodzeń (dodatków) dla pracowników, których kwalifikacje i rodzaj pracy stwarzają konieczność ich wynagrodzenia wyższego od wynagrodzenia pracowników najniżej zarabiających.W razie niepodwyższenia stawek wynagrodzeń (dodatków) w powyższy sposób, zgodnie z § 4 pkt 2 uchwały pracownikom wynagradzanym miesięcznie (a o takich właśnie pracowników chodzi w niniejszej sprawie), zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w zakładzie pracy, wypłaca się wyrównanie do 850 zł miesięcznie; w razie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy wynagrodzenie ustala się w kwocie proporcjonalnej do liczby godzin zatrudnienia, biorąc za podstawę wynagrodzenie 850 zł miesięcznie; podwyżka wynagrodzeń dla pracowników zatrudnionych co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy nie może być niższa niż 50 zł. Paragraf 7 uchwały stanowi, że przy ustalaniu zarobku, od którego należy się pracownikowi wyrównanie do 850 zł miesięcznie, wyłącza się: 1) wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych wraz z dodatkami 50% lub 100%,2) dodatki za pracę uciążliwą, niebezpieczną lub szkodliwą dla zdrowia, 3) dodatki za pracę nocną, 4) dodatki zakaźne, 5) dodatki za wysługę lat, 6) równowartość świadczeń w naturze lub ekwiwalent pieniężny za takie świadczenia. Wśród powyższych składników nie jest wymieniona premia. Wydawać by się zatem mogło, że premię należy wliczać do zarobku, od którego oblicza się wyrównanie do 850 zł miesięcznie dla najniżej zarabiających pracowników. Takie stanowisko byłoby jednak sprzeczne z celem uchwały nr 228 Rady Ministrów oraz z istotą premii w systemie wynagradzania pracowników.Z § 7 uchwały nr 228 wynika, że intencją uchwały nr 228 Rady Ministrów było pominięcie przy ustalaniu wynagrodzenia, od którego oblicza się przewidziane w § 4 uchwały wyrównanie, składników o charakterze dodatkowym bądź też zależnych od określonych warunków. Również premia jest niestałym elementem wynagrodzenia, który jest uzależniony od wykonania określonych zadań przewidzianych w odrębnych przepisach lub regulaminach.Premia ma charakter bodźca, mobilizującego pracowników do wykonania zadań włożonych na zakład pracy. Ponieważ premie należne najniżej zarabiającym pracownikom, obliczane - stosownie do § 6 omawianej uchwały - od dotychczasowej, a zatem niewielkiej podstawy, nie niższej jednak niż 600 zł w stosunku do pracowników płatnych miesięcznie, a nadto z reguły w niewysokim stosunku procentowym do tej podstawy są zazwyczaj niewielkie i nie odbiegają w większym stopniu od wysokości wyrównania należnego pracownikom w świetle § 4 uchwały nr 228, przeto pracownikom może nie zależeć na wypracowaniu premii, jeżeli jej osiągnięcie pozbawi ich wspomnianego dodatku wyrównawczego. Wliczenie zatem premii do zarobku określonego w § 4 uchwały nr 228 prowadziłoby do pozbawienia premii charakteru bodźca ekonomicznego mobilizującego pracowników do bardziej wydajnej pracy.Toteż zapewne z wyżej przytoczonych względów Centralna Rada Związków Zawodowych, wyrażając w trybie art. 63 k.p.c. swój pogląd w sprawie, opowiedziała się za udzieleniem negatywnej odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne.Ponieważ uchwała nr 228 Rady Ministrów wydana została w porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodowych, przeto jej stanowisko ma szczególny walor w sprawie. Pominięcie w § 7 uchwały nr 228 premii wynika stąd, że § 7 odnosi się do § 4 uchwały, w którym jest mowa o zarobku miesięcznym, gdy tymczasem premia nie wchodzi w skład zarobku miesięcznego pracownika i już choćby z tej przyczyny nie było konieczne umieszczanie premii w katalogu w § 7 uchwały. Tak samo nie było potrzeby umieszczania tam nagród, jakkolwiek jest oczywiste, że nagrody, mimo nieumieszczenia ich w katalogu z § 7 wyłącza się również przy ustalaniu zarobku. Jeśli chodzi o regulamin, o którym mowa w uchwale, to przewiduje on premie kwartalne, które są zależne od wykonania zadań przez zakład pracy. Takie premie nie mogą być uważane za składnik zarobku za miesiąc, w którym zostały wypłacone.Za wliczaniem premii do zarobku z § 4 uchwały nie przemawiają żadne inne przepisy rozważanej uchwały. W szczególności nie można wyprowadzić takiego wniosku z treści § 6 uchwały, który wprawdzie odnosi się również do premii, jednakże reguluje wyłącznie kwestię podstawy obliczeniowej, która stała się wątpliwa w związku z dokonaną podwyżką minimalnych wynagrodzeń. Zaznaczyć wreszcie wypada, że wliczanie premii do zarobku, od którego obliczane jest wyrównanie, prowadziłoby w niektórych wypadkach do komplikacji, których uchwała nie wyjaśnia, mimo że byłoby to konieczne do realizacji takiego założenia. Premie płatne są zawsze z dołu, natomiast wynagrodzenie zasadnicze wypłacane jest niektórym pracownikom, w szczególności podlegającym ustawie uposażeniowej z 4 lutego 1949 r. (Dz. U. Nr 7, poz. 39), z góry. Po wypłaceniu należnego z góry wynagrodzenia wraz z wynikającym z uchwały nr 228 dodatkiem wyrównawczym może się w końcu miesiąca okazać, że dotychczasowe wynagrodzenie wraz z wypłaconą z dołu premią przekracza minimalne stawki ustalone uchwałą. Uchwała nie określa, jakie są w takim wypadku zasady przyznawania i rozliczania dodatku wyrównawczego, podobnie jak nie określa ich na wypadek wypłaty premii należnej za okresy dłuższe niż miesięczne. Powstałe przy wykładni rozważanej uchwały wątpliwości powinny być, zdaniem Sądu Najwyższego, tłumaczone zgodnie z jej intencją, a tą ostatnią jest podniesienie stopy życiowej najniżej zarabiających pracowników. Intencja ta jest niewątpliwie zbieżna z zasadami ustroju i celami Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, które zgodnie z art. 4 k.c. stanowią naczelną wskazówkę interpretacyjną przy wykładni wszelkich, budzących wątpliwości przepisów prawnych.Z powyższych względów i mając na uwadze słuszny interes najniżej zarabiających pracowników, Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione zagadnienie prawne odpowiedzi negatywnej. Przy redakcji tej odpowiedzi Sąd Najwyższy uwzględnił okoliczność, że powołany w przedstawionym zagadnieniu jako podstawa prawna premiowania pracowników przedsiębiorstw handlu zagranicznego załącznik nr 4 do układu zbiorowego pracy tychże pracowników, zawierający ramowe zasady premiowania, mimo że nie został formalnie uchylony, od dawna już nie stanowi podstawy premiowania pracowników przedsiębiorstw handlu zagranicznego. Zastąpiły go, korzystniejsze zresztą dla pracowników, ramowe zasady gospodarowania funduszem premiowym w przedsiębiorstwach handlu zagranicznego, ustalone zarządzeniami Ministra Handlu Zagranicznego nr 79 z dnia 26 sierpnia 1964 r. (Dz. Urz. MHZ Nr 21, poz. 138), nr 28 z dnia 6 maja 1965 r. (Dz. Urz. MHZ Nr 10, poz. 59) i nr 14 z dnia 17 lutego 1967 r. (Dz. Urz. MHZ Nr 6, poz. 21), wydanymi w porozumieniu z Zarządem Głównym Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości. Z uwzględnieniem powyższych zasad opracowywane są w poszczególnych przedsiębiorstwach handlu zagranicznego szczegółowe regulaminy premiowania, które stanowią źródło roszczeń premiowych dla zatrudnionych w tych przedsiębiorstwach pracowników. W. pozwanym w niniejszej sprawie Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego "Cetebe" w Łodzi aktualną podstawą premiowania pracowników jest regulamin premiowania z dnia 24 stycznia 1968 r.