III CR 1010/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego N. przeciwko Centralnemu Zarządowi Przemysłu Koksochemicznego w Z. o 2500 zł po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 28 marca 1958 r. zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Z. z dnia 26 października 1957 r. uchylił i przekazał sprawą Sądowi Powiatowemu w Z. w innym składzie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa domaga się zasądzenia od pozwanego Centralnego Zarządu należności z tytułu niedopłaconej premii bilansowej za rok 1956. Roszczenie swoje opiera na przepisach uchwały nr 170 Prezydium Rządu z dnia 25 lutego 1953 r. w sprawie zasad przyznawania premii bilansowej pracownikom finansowo-księgowym za terminowe złożenie prawidłowo sporządzonego rocznego sprawozdania finansowego (M. P. 1953 r. Nr A-25 poz. 300).Pozwany powództwa nie uznał, wyjaśniając, iż wynagrodzenie strony powodowej zostało od dnia 1 kwietnia 1956 r. ustalone na nowych zasadach w związku z uchwałą nr 192 Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 1956 r. w sprawie zasad wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w centralnych zarządach (M. P. 1956 r. Nr A-33 poz. 412). Zdaniem pozwanego uchwała nr 192 uchyliła w stosunku do pracowników centralnych zarządów dotychczasowe przepisy na odcinku wynagrodzenia tych pracowników, a zatem również i uchwałę nr 170.Sąd Powiatowy zasądził dochodzoną pozwem należność.Sąd Wojewódzki rewizję pozwanego oddalił. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego uchwała nr 192 wprowadza nowe zasady miesięcznego wynagrodzenia pracowników centralnych zarządów, ale swym zasięgiem nie obejmuje premii bilansowej.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej złożonej przed upływem sześciu miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego a także wyroku Sądu Powiatowego i o przekazanie sprawy temu ostatniemu sądowi do ponownego rozpoznania. Rewizja nadzwyczajna zarzuca, że zaskarżone orzeczenie powzięte zostało z naruszeniem art. 441 k.z.Rewizja nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie.Wymaga na wstępie rozważenia, czy uchwała nr 192 nie zawiera przepisu utrzymującego w mocy postanowienia uchwały nr 170 w sprawie przyznawania rocznej premii bilansowej. Do tego wniosku mógłby prowadzić § 5 ust. 2 uchwały nr 192, jeśliby dodatki włączone do stawek płac wymieniał wyczerpująco. Przepis ten nie wspomina bowiem o rocznej premii bilansowej i mógłby w braku odmiennych postanowień przemawiać za stanowiskiem, że roczna premia bilansowa jako nie włączona do nowych stawek płac, zostałaby w stosunku do strony powodowej utrzymana w mocy. Jednakże zestawienie wspomnianego przepisu z § 13 ust. 1 uchwały świadczy, iż wymienienie w § 5 ust. 2 dodatków włączonych do stawek płac nastąpiło przykładowo. Tym samym, wspomniany przepis nie może prowadzić do wniosku jakoby roczna premia bilansowa, wobec niewłączenia jej do nowych stawek płac została utrzymana w mocy.W tym stanie rzeczy pozostaje do rozważenia, czy uchwała nr 192 uchyliła przepisy uchwały nr 170. Ponieważ zgodnie z § 15 pierwszej z cytowanych uchwał "tracą moc dotychczasowe przepisy w zakresie unormowanym uchwałą" przeto rozstrzygnięcie wspomnianego zagadnienia zależy od tego czy przepisy uchwały nr 192 ustalające nową siatkę płac oraz likwidujące w zasadzie dotychczas pobierane przez pracowników dodatki i premie objęły również swym zasięgiem premię bilansową przewidzianą w uchwale nr 170.Uchwała nr 192 wprowadza zryczałtowane wynagrodzenie, tym niemniej w § 5 ust. 1 wyszczególnia, jakie przepisy dotychczasowe, dotyczące ruchomej części wynagrodzenia zachowały nadal moc obowiązującą. Do tych przepisów należą m.in. postanowienia regulujące kwestię dodatków lotniczo-technicznych, deputatów węglowych, świadczeń wynikających z karty górniczej oraz premii dla maszynistek i korektorek. W przepisie § 5 ust. 1 brak jakiejkolwiek wzmianki o utrzymaniu w mocy postanowień w przedmiocie premii bilansowej. Jeśli przeto uchwała nr 192 w sposób wyraźny wyszczególnia pewne dodatki i premie oraz stanowi, iż mimo zasadniczej regulacji płac te dodatki i premie nadal są aktualne, to tym samym daje wyraz, iż inne dotychczasowe premie, a więc również i premie bilansowe, nie zostały utrzymane w mocy. W konsekwencji § 5 ust. 1 normuje m.in. i kwestię rocznej premii bilansowej.Pogląd jakoby uchwała nr 192 likwidowała tylko tę część ruchomą wynagrodzenia, która wypłacona była miesięcznie (oprócz wyjątków z § 5 ust. 1), a zatem nie może ona dotyczyć premii bilansowej, jako płatnej rocznie, uznać należy za dowolny i niczym nie uzasadniony. Okoliczność, iż roczna premia bilansowa przysługiwała za konkretną pracę, nie może stanowić kryterium dla odróżnienia jej od premii innego rodzaju. Uchwała nr 192 nie przeprowadza zaś rozróżnienia między premiami miesięcznymi i rocznymi, a w sposób jednakowy traktuje wszelkiego rodzaju dotychczasowe należności dodatkowe. Wskazuje na to przepis § 13 uchwały nr 192 wyrażający ogólną zasadę, iż pracownikom dotychczas premiowanym, a więc otrzymującym premię bez względu na okres płatności, a w konsekwencji i bez względu na to, czy roczna premia bilansowa była czy też nie była ruchomą częścią bieżącego wynagrodzenia względnie dodatkowym wynagrodzeniem do bieżącego wynagrodzenia, należy się dodatek wyrównawczy, o ile ustalone w myśl uchwały nr 192 wynagrodzenie okaże się niższe od dotychczas pobieranego. Przeto także i § 13 uchwały normuje m.in. kwestię premii bilansowej.W tym stanie rzeczy, przepisy uchwały rur 170 w sprawie przyznawania rocznej premii bilansowej, po myśli § 15 uchwały nr 192, jako unormowana jej zakresem, tracą moc od chwili wejścia uchwały w życie.Nie ma zaś tu znaczenia technika legislacyjna. Uchylenie przepisów sprzecznych z uchwałą nr 192 normującą całokształt zagadnień płacowych strony powodowej mogło nastąpić bądź tak jak w § 15, mianowicie przez umieszczenie ogólnej klauzuli derogacyjnej, bądź jak w § 13 uchwały nr 781 z dnia 1 października 1955 r. (M. P. 1955 r. Nr A-88 poz. 1081) przez równoczesne uzupełnienie klauzuli derogacyjmej wymienieniem uchylonych przepisów.Należy tu marginesowo dodać, że ta ostatnia uchwała nie dotyczyła strony powodowej. Dlatego właśnie kwestia przyznawania rocznej premii bilansowej mogła być unormowana późniejszą uchwałą nr 192.Wymaga wreszcie zaznaczenia, iż wliczenie rocznej premii bilansowej do płac pracowników podgrupy księgowości nie stawia ich, z uwagi na to, że sporządzają roczne sprawozdanie finansowe - w sytuacji mniej korzystnej od innych grup zawodowych objętych tą samą tabelą płac. Jeśli bowiem sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego wymaga dodatkowej pracy, wchodziłoby w rachubę wynagrodzenie za godziny nadliczbowe.Z akt sprawy nie wynika, czy strona powodowa zajmowała stanowisko o nienormowanym czasie pracy. Gdyby uznać ją za pracownika o normowanym czasie pracy, istotne znaczenie mógłby posiadać przepis § 11 uchwały nr 192 uprawniający pracowników tej kategorii do otrzymania wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, o ile w konkretnym wypadku zostałyby spełnione wszystkie przesłanki, uzasadniające roszczenie z tego tytułu. Należałoby tu mieć m.in. na względzie postanowienia ustawy z dnia 22 lutego 1957 r. o umorzeniu zaległych roszczeń dodatkowych ze stosunku pracy (Dz. U. z 1957 r. Nr 15, poz. 76).W tym stanie rzeczy, podstawowy zarzut niewłaściwego zastosowania zasad uchwały nr 192 okazuje się usprawiedliwiony. Ponieważ wspomniana uchwała reguluje zasady wynagrodzenia, Sąd Wojewódzki naruszył także przepis art. 441 k.z. Brak zaś w odniesieniu do strony powodowej ustawy szczególnej (art. 446 k.z.), która by obejmowała przedmiot art. 441 k.z. i wyłączała jego stosowanie. W konsekwencji, Sąd Wojewódzki naruszył istotny przepis prawa w rozumieniu art. 396 § 1 k.p.c.Skoro zatem winien był wyrok Sądu Powiatowego uchylić, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 398 w zw. z art. 389 k.p.c.).