IV CR 267/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eleonory Z. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Hurtu Rybnego o zapłatę premii, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Bydgoszczy z dnia 14 września 1954 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneZakładowa komisja rozjemcza pozwanego przedsiębiorstwa skierowała do Sądu Powiatowego z mocy art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35) żądanie powódki zasądzenia jej sumy 748 zł tytułem premii za jej współudział w sporządzeniu bilansu za 1953 r.Sąd Powiatowy uwzględnił żądanie powódki.Na skutek rewizji strony pozwanej, Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowił przekazać do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości: "Czy § 2 pkt 1) uchwały Nr 170 Prezydium Rządu (Mon. Pol. Nr A-25, poz. 300) wyklucza spośród uprawnionych do premiowania osoby, z którymi przed wypłatą premii stosunek pracy został rozwiązany?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania, nie uznał rewizji strony pozwanej za usprawiedliwioną.Nie jest bowiem usprawiedliwiony zarzut strony pozwanej niewzięcia przez Sąd pod uwagę pisma Departamentu Organizacji Zatrudnienia i Płac Ministerstwa Przemysłu Mięsnego i Mleczarskiego z dnia 6 lutego 1954 r., które w związku z pismem Departamentu Prawnego PKPG z dnia 13 stycznia 1954 r. w sprawie interpretacji postanowień uchwały Nr 170 Prezydium Rządu z dnia 25 lutego 1953 r., dotyczącej zasad przyznawania premii bilansowej pracownikom finansowo-księgowym za terminowe złożenie prawidłowo sporządzonego rocznego sprawozdania finansowego (Mon. Pol. Nr A-25, poz. 300), zakomunikowało wszystkim podległym przedsiębiorstwom, że kwotę premii bilansowej stanowi łączna suma wynagrodzeń zasadniczych pracowników finansowo-księgowych zatrudnionych w miesiącu wypłaty premii, uprawnionych do tej premii z tytułu brania udziału w sporządzaniu bilansu i że osobom, z którymi przed wypłatą premii stosunek pracy został rozwiązany, premie nie przysługują.Pismo to niewątpliwie wiązało stronę pozwaną w tym znaczeniu, że jej organy nie były uprawnione do wypłacenia premii bilansowej osobom, według powyższego pisma nieuprawnionym. Nie oznacza to jednak, aby omawiane pismo mogło zmienić prawa powódki, o ile by one wynikały z uchwały Prezydium Rządu nr 170/53. Omawiane pisma departamentów PKPG i Ministerstwa Przemysłu Mięsnego i Mleczarskiego nie są bowiem ani dokumentami autentycznej wykładni, do której w braku odmiennego konkretnego przepisu uprawnione byłoby jedynie Prezydium Rządu, ani według ich treści - zarządzeniami Przewodniczącego PKPG lub Ministra Przemysłu Mięsnego i Mleczarskiego wydanymi z mocy § 7 powołanej uchwały Prezydium Rządu w celu wykonania tej uchwały. Dlatego dokonana przez nie wykładnia przepisów uchwały jest wykładnią jednej strony procesowej, nie pozbawiającą sądów prawa własnej wykładni przy rozstrzyganiu sporu z drugą stroną.Z tych względów istotne jest w sprawie nie to, czy Sąd Powiatowy wziął pod uwagę powołane pisma Departamentów, ale czy ze swej strony trafnie interpretował uchwałę nr 170/53. Dlatego Sąd Najwyższy rozważył tę kwestię, poza zarzutami rewizji, w związku z przedstawionym zagadnieniem.Według treści wstępu do uchwały nr 170/53 została ona wydana w celu ściślejszego uzależnienia rocznej premii bilansowej między innymi od wkładu pracy przy sporządzaniu sprawozdania finansowego. Wstęp ten wskazuje, że celem uchwały było nie wydawanie nowych zasad w zakresie premii bilansowej, ale tylko poprawienie zasad dotychczasowych. Dlatego dla rozstrzygnięcia przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia istotne było rozważenie i zasad poprzednich. Zasady te ustalone zostały uchwałą Głównej Komisji Płac z dnia 5 grudnia 1948 r., obejmującą tabelę płac i zaszeregowania pracowników działów finansowo-księgowych w przemyśle i handlu. Według § 4 tej uchwały wchodziła ona obowiązkowo do zbiorowych układów pracy. Należy stwierdzić, że ani powołana uchwała, ani uchwała nr 170/53, nie zawierają postanowienia wyłączającego od premii bilansowej pracowników, którzy przy sporządzaniu rocznego sprawozdania finansowego pracowali i odeszli po ukończeniu nad nim prac, a przed wypłatą premii. Przyjęcie takiej zasady sprzeciwiałoby się zatem przede wszystkim tekstowi obowiązujących przepisów. Ponadto sprzeciwiałoby się zasadzie "każdemu według jego pracy", którą tym bardziej przy stosowaniu uchwały nr 170/53 należy mieć na uwadze, skoro ona zarówno w swym wstępie powołuje się na potrzebę ściślejszego uzależnienia premii bilansowej od wkładu pracy, jak i w § 2 pkt 2 nakazuje regulować jej wysokość w zależności od wkładu pracy i stopnia odpowiedzialności pracownika.Przepis § 2 pkt 1) uchwały nr 170/53 dotyczy jedynie określenia wysokości łącznej sumy premii bilansowych. Wynika z niego między innymi to, że podstawą obliczenia premii jest wynagrodzenie pobierane przez pracowników nie w okresie opracowywania rocznego sprawozdania finansowego, lecz w okresie wypłaty premii. Możliwe, że należy interpretować omawiany przepis i w ten sposób, że sumę premii daje nie suma wynagrodzeń wszystkich pracowników działu finansowego i księgowego, ale suma wynagrodzeń tylko tych pracowników, którzy brali udział w sporządzaniu sprawozdania. Przepis ma, jak zwykle, na uwadze tylko "normalny" stan rzeczy, tj. taki, że pracownicy, którzy pracowali przy sporządzaniu sprawozdania, nadal pracują w dziale finansowym. Nie mówi o tym, jak się oblicza sumę premii, gdy któryś z tych pracowników przestał pracować. Nie jest trudne uzupełnienie tej luki przez wskazanie, że wtedy bierze się pod uwagę wynagrodzenie, jakie pracownik ten pobierałby, gdyby jeszcze pracował. O tym jednak, komu się należy premia, mówi nie ten przepis, ale przepis następny.Również nie jest usprawiedliwiony dalszy zarzut rewizji, powołującej się na to, że według brzmienia § 2 pkt 2) uchwały nr 170/53 premia "może być przyznawana w granicach od 25-150% uposażenia zasadniczego dla poszczególnego pracownika w zależności od jego wkładu pracy i stopnia odpowiedzialności przy sporządzaniu rocznego sprawozdania finansowego". Zdaniem Sądu Najwyższego nie oznacza to, aby wbrew zasadzie "każdemu według jego pracy" przyznanie premii należało do swobodnego uznania organów przedsiębiorstwa i nadrzędnych. Uchwała używa wyrazu "może" w związku z tym, że ogranicza poprzednie przepisy. Wyraz "może" oznacza, że wbrew zasadom poprzednim można przyznać premię bilansową tylko tym pracownikom działów finansowo-księgowych, którzy opracowywali roczne sprawozdanie finansowe lub za jego sporządzenie odpowiadali.W końcu nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 3 i 5 przep. og. pr. cyw.Powoływanie się przez pracownika na swą pracę, gdy obowiązujące przepisy przyznają za nią wynagrodzenie, samo w sobie nie może być uznane za nadużycie prawa. Nie zmienia istoty rzeczy okoliczność wydania przez departamenty PKPG i Ministerstwa Przemysłu Mięsnego i Mleczarskiego dla oszczędzania wydatków, a zatem ze względów celowości, wyjaśnienia ścieśniającego prawa pracowników. W myśl zasad praworządności niedopuszczalne jest bowiem przeciwstawienie celowości legalności. Przez co zaś miałby być naruszony art. 5 przep. og. pr. cyw. rewizja nie wskazuje i trudno się domyśleć, co ma skarżący na myśli.Z tych powodów rewizja podlega oddaleniu.