III PZP 37/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Stypułkowska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Andrzeja S. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Elewacyjnych w B. o 3.988 zł na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Bytomiu z dnia 29 lutego 1972 r. oraz przedstawienia przez Sąd Wojewódzki w Katowicach zagadnienia prawnego postanowieniem z dnia 18 lipca 1972 r. w trybie art. 391 § 1 k.p.c.,postanowił przejąć sprawę do rozpoznania i oddalił rewizję powoda oraz przyznał od niego na rzecz pozwanego Przedsiębiorstwa 200 zł kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneAndrzej S. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie Robót Elewacyjnych w B. w okresie od 1.I.1955 r. do 31.III.1969 r. na stanowisku kierownika działu zaopatrzenia, a w czasie od 1.IV.1969 r. do 31.X.1971 r. jako sekretarz ekonomiczny Konferencji Samorządu Robotniczego. Będąc pracownikiem kierownictwa przedsiębiorstwa, nabył on uprawnienia do otrzymywania premii z tzw. funduszu "B". Z dniem 1.XI.1971 r. powód przeszedł do pracy w innym zakładzie.W pozwie z dnia 16.I.1972 r. utrzymywał on, że niesłusznie został pominięty przy wypłacie zaliczki na poczet wymienionej premii rocznej, wypłacanej przez jego były zakład pracy na podstawie wyników ekonomicznych za trzy kwartały 1971 r. Dlatego domagał się zasądzenia od Przedsiębiorstwa Robót Elewacyjnych w B. kwoty 3.988 zł z 8% od dnia 14.I.1972 r.Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, powołując się na § 33 pkt 3 aneksu do szczegółowego regulaminu premiowania, który ma następujące brzmienie: "Premii rocznej nie otrzymują pracownicy, z którymi stosunek pracy został rozwiązany przed stwierdzeniem, czy wyniki będą upoważniały do wypłaty premii".Wyrokiem z dnia 29.II.1972 r. Sąd Powiatowy w Bytomiu oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że świadczenie, o jakim mowa w przytoczonym § 33 pkt 3 aneksu, nastąpiło w dniu 3.I.1972 r., a więc w czasie, gdy powód nie był już pracownikiem pozwanego Przedsiębiorstwa. Skoro zaś regulamin premiowania został uchwalony z zachowaniem obowiązujących przepisów z myślą o zapobieganiu płynności kadr, powód w przedstawionej sytuacji faktycznej i prawnej nie może otrzymać zaliczki na poczet premii rocznej z funduszu "B", mimo że przepracował w pozwanym Przedsiębiorstwie trzy kwartały 1971 r.W rewizji od wyroku z dnia 29.II.1972 r. powód żądał zmiany zaskarżonego orzeczenia i zasądzenia na jego rzecz dochodzonej sumy z odsetkami.Rozpoznając rewizję powoda, Sąd Wojewódzki na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"1) Czy sąd władny jest badać formalnie uchwalone regulaminy premiowania pod względem merytorycznym, tj. zgodności ich treści z odpowiednimi aktami normatywnymi, a w razie pozytywnej odpowiedzi - 2) czy § 11 uchwały nr 131 Rady Ministrów z dnia 4 maja 1964 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych w państwowych przedsiębiorstwach budowlano-montażowych (M.P. z 1964 r. Nr 32, poz. 139) daje podstawę do pozbawienia premii z funduszu "B" pracownika tylko dlatego, że jego stosunek do pracy rozwiązany został przed stwierdzeniem, czy wyniki pracy będą upoważniały do wypłaty premii, mimo że pracownik ten zajmował stanowisko uprawniające go do takiej premii w okresie, za który premia była wypłacana?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania (art. 391 § 1 zd. 2 k.p.c.) i zważył, co następuje:Powód dochodzi zaliczki wypłacanej przez pozwane Przedsiębiorstwo pracownikom kierownictwa w dniu 3.I.1972 r. na poczet premii rocznej z tzw. funduszu "B" za rok 1971. Ustalenie wysokości tej premii następuje ostatecznie po dokonaniu wyliczeń bilansowych za dany rok. Na uzasadnienie swojego żądania powód powołał się na fakt swej pracy w Przedsiębiorstwie w pierwszych trzech kwartałach 1971 r. na stanowisku uprawniającym do otrzymania premii rocznej.Na tle sporu w podanym zakresie stanu rzeczy istota sporu wyłaniała konieczność rozważenia przede wszystkim, czy powód nabył uprawnienie do poszukiwanej premii. W tym względzie decydujące są przepisy uchwały nr 131 Rady Ministrów z dnia 4 maja 1964 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych w przedsiębiorstwach budowlano-montażowych (M.P. Nr 32, poz. 139).Według brzmienia § 2 ust. 3 uchwały nr 131 fundusz premiowy pracowników kierownictwa przedsiębiorstwa oraz pracowników umysłowych budów, grup - robót, odcinków i innych produkcyjnych jednostek organizacyjnych (fundusz "A" i "B") dzieli się na fundusz "A" z przeznaczeniem na premiowanie za wykonanie zadań kwartalnych oraz na fundusz "B" z przeznaczeniem na premiowanie obiektów, budów, robót lub za wykonanie rocznych zadań. Pracownicy kierownictwa przedsiębiorstwa otrzymują premie za wykonanie zadań przedsiębiorstwa jako całości (§ 7 ust. 2 zd. 1), przy czym premie z funduszu "B" - za wyniki roczne (§ 7 ust. 5 zd. 1), poza wyjątkiem wynikającym ze zdania drugiego tego ostatniego przepisu, który to wyjątek nie dotyczy stanu faktycznego sprawy. W myśl § 17 uchwały premie z funduszu "B" traktuje się jako premie przysługujące za wyniki 12-miesięcznej pracy w rozumieniu przepisów o podatku od wynagrodzeń.W świetle przytoczonych przepisów uchwały nr 131 z dnia 4 maja 1964 r. prawo do premii rocznej z funduszu "B", przewidzianej dla pracowników zaliczonych do kierownictwa przedsiębiorstwa, do których należał również powód z racji zajmowanego stanowiska, powstaje dla poszczególnego pracownika tej grupy w zależności m.in. od tego, czy współuczestniczył on w wypracowaniu wyników rocznych przedsiębiorstwa, przez co należy rozumieć pracę w całym okresie, za który przypada premia roczna. Zgodnie z treścią cyt. wyżej przepisu § 7 ust. 5 zd. 1 uchwały pracownicy kierownictwa przedsiębiorstwa mogą otrzymać część premii rocznej z funduszu "B" tylko za wynik końcowy podstawowej budowy (obiektu), ukończonej w ciągu roku, i to tylko w uzasadnionych wypadkach, określonych wytycznymi właściwego ministra. Poza tym przepisy uchwały nie dopuszczają możliwości nabycia prawa do części premii rocznej przez pracownika omawianej grupy.Wszystko, co powiedziano, prowadzi do wniosku, że pracownik kierownictwa przedsiębiorstwa, który nie przepracował pełnego okresu rocznego w roku kalendarzowym, za który należy się premia roczna z funduszu "B", nie nabywa prawa do jej otrzymania w żadnej części za dany rok. Konkluzja ta, w aspekcie społeczno-ekonomicznym, znajduje wytłumaczenie m.in. w tym, że sprawne i wydajne współdziałanie wszystkich pracowników z grupy kierownictwa przedsiębiorstwa w ciągu całego roku jest jednym z podstawowych warunków wykonania zadań rocznych przedsiębiorstwa. Osiągnięcie zaś zamierzonych wyników staje się utrudnione, a nieraz może napotkać przeszkody nie do przezwyciężenia, w razie zmian i ewentualnych luk okresowych, w ciągu roku, wśród zespołu pracowników kierownictwa przedsiębiorstwa. Stabilizacja kadry pracowniczej, z reguły odpowiadająca interesom zarówno zakładu pracy, jak i samych pracowników, ma w tym względzie istotne znaczenie.W takim tedy ujęciu wyjaśnienia zawartego w § 33 szczegółowego regulaminu premiowania, iż nie należy się premia roczna pracownikowi, z którym stosunek pracy został rozwiązany przed powstaniem warunków, od których uzależnione jest prawo do tej premii, nie ma żadnej sprzeczności pomiędzy tym postanowieniem regulaminowym a przepisami uchwały Rady Ministrów nr 131 z dnia 4 maja 1964 r. (M.P. Nr 32, poz. 139). Dla wyniku sprawy zaś istotne jest tylko takie zrozumienie wyjaśnienia zawartego w § 33 szczegółowego regulaminu premiowania. W rozpoznawanym bowiem w niniejszej sprawie wypadku chodzi nie o "wyłączenie uprawnień pracownika do premii z funduszu "B" - jak to sformułował Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu przedstawionych wątpliwości prawnych - lecz o to, czy z uwagi na nieprzepracowanie w Przedsiębiorstwie całego roku 1971 powód nabył prawo do premii rocznej należnej za ten rok kalendarzowy. Negatywne rozstrzygnięcie tej kwestii sprawiło, że zagadnienia prawne objęte pytaniami Sądu Wojewódzkiego stały się bezprzedmiotowe dla orzeczenia o rewizji powoda.W zakresie wykładni zasad premiowania za wyniki gospodarki przedsiębiorstwa, a więc za wyniki pracy kolektywu, okazuje się zawodny wzgląd słuszności nawiązujący do faktu, że pracownik dał pewien wkład pracy w celu osiągnięcia tych wyników, jeżeli pomija się jednocześnie założenia, na których oparty jest system danego rodzaju premii.Ponieważ więc wyrok Sądu Powiatowego z dnia 29 lutego 1972 r., mimo niepełnego uzasadnienia, w ostatecznym wyniku odpowiada prawu i nie ma przeszkód do orzeczenia co do meritum sprawy, Sąd Najwyższy z mocy art. 387 i 99 k.p.c. zadecydował jak w sentencji wyroku.