I PRN 71/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Filcek (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Michała J. przeciwko Zakładom Wytwórczym Aparatury Wysokiego Napięcia (...) w W. o nagrodę z zysku na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 20 lutego 1986 r.:oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 31 października 1985 r. powód wnosił o zasądzenie od pozwanych Zakładów Wytwórczych Aparatury Wysokiego Napięcia (...) w W. kwoty 7.000 zł tytułem należnej nagrody z zysku za 1985 r. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że został pominięty przy wypłacie zaliczki na poczet tej premii, mimo że w roku 1985 r. przepracował w pozwanych zakładach 6 miesięcy, a łączący strony stosunek pracy został rozwiązany dnia 30 czerwca 1985 r. za porozumieniem stron.Pozwane Zakłady wniosły o oddalenie roszczenia, powołując się na § 2 zakładowego regulaminu tworzenia i podziału premii rocznej, w myśl którego prawo do premii mają pracownicy, którzy w Zakładach (...) nienagannie przepracowali w roku rozliczeniowym minimum 6 miesięcy i w dniu wypłaty premii są nadal zatrudnieni. Powód zaś nie pracował już w pozwanych Zakładach w dniu wypłaty premii.Wyrokiem z dnia 29 listopada 1985 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy dla Warszawy Pragi zasądził od Zakładów (...) na rzecz Michała J. kwotę 10.000 zł wraz z odsetkami.Sąd ten ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanych Zakładach od dnia 4 lutego 1982 r. do dnia 30 czerwca 1985 r. na stanowisku radcy prawnego - koordynatora zespołu. Wypłacając zaliczkę na poczet premii za rok 1985 r. pozwany nie uwzględnił powoda powołując się na § 2 ust. 1 zakładowego regulaminu przewidujący, że prawo do premii mają pracownicy, którzy nienagannie przepracowali w roku rozliczeniowym co najmniej 6 miesięcy i są nadal zatrudnieni w dniu wypłaty premii.Wspomniany regulamin określa w § 2 ust. 3, że premia roczna może być wypłacona jednorazowo po zakończeniu roku i rozliczeniu wyników ekonomiczno-produkcyjnych. Postanowienie to, zdaniem sądu, przesądza o charakterze premii jako premii z zysku, a więc należy uznać roszczenie powoda jako zasadne na podstawie uchwały składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1985 r. III PZP 41/84, z której wynika, że postanowienia regulaminu podziału premii z zysku w przedsiębiorstwie państwowym za konkretny okres rozliczeniowy wyłączające prawo pracownika do premii w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu jest nieważne, bez względu na to, kiedy regulamin został uchwalony.Wyrokiem z dnia 20 lutego 1986 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił rewizję pozwanych Zakładów od powyższego orzeczenia Sądu Rejonowego, podzielając stanowisko zajęte przez ten Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz podkreślając, że jest ono zgodne zarówno z powołaną przez ten Sąd uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1985 r., jak i uchwałą pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85.Wyroki obu instancji zaskarżone zostały rewizją nadzwyczajną przez Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, który zarzucił, że zostały one wydane z rażącym naruszeniem przepisów art. 5 i 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 25), art. 11 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. z 1986 r. Nr 8, poz. 44) i § 2 ust. 1 regulaminu tworzenia i podziału premii rocznej w pozwanych Zakładach (...) oraz interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wnosił o ich uchylenie i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezsporne jest w sprawie, że w pozwanych Zakładach wypłacane są pracownikom dwie premie roczne. Jednakże tylko jedna z nich jest premią z zysku w rozumieniu art. 11 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1986 r. Nr 8, poz. 44). Przedmiotem sporu była premia, na poczet której już w ciągu 1985 r. wypłacana była zaliczka, a tego rodzaju premię roczną reguluje rozważany przez sądy obu instancji regulamin tworzenia i podziału premii rocznej (zatwierdzony dnia 28 września 1983 r.).Trafnie podnosi skarżący, że roczna premia objęta tym regulaminem nie jest premią z zysku, skoro zgodnie z § 1 ust. 2 tegoż regulaminu jest ona naliczana "w ciężar kosztów przedsiębiorstwa", a podstawowymi zadaniami zakładu, od których zależy wysokość premii, są planowana wartość sprzedaży zewnętrznej, planowany stan zapasów oraz relacja pomiędzy przyrostem średniej płacy i wydajności pracy (§ 4 ust. 5). W świetle powyższych jednoznacznych sformułowań błędny jest pogląd przeciwny wyprowadzony przez oba sądy z brzmienia § 1 ust. 3 stwierdzającego m.in., że premia może być wypłacona zarówno zaliczkowo w ciągu roku, jak i jednorazowo po zakończeniu roku i rozliczeniu rocznych wyników ekonomiczno-produkcyjnych.To, że premia objęta rozważanym regulaminem nie jest premią z zysku, przyznaje - jak się wydaje - również powód w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną, skoro uważa, że uzasadnione jest zastosowanie przez analogię uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 1985 r. odnoszącej się do premii z zysku do wypłacanej premii rocznej. Twierdzenie jednak, że domagał się on właśnie "premii z zysku", gdyż tak ją w pozwie nazwał, nie odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy, z dalszej bowiem treści pozwu wynika, że chodzi o premię wypłaconą zaliczkowo w październiku 1985 r., a więc premię uregulowaną opisanym wyżej regulaminem. Premia zaś z zysku wypłacana była w pozwanych zakładach jednorazowo po zakończeniu roku i obliczeniu osiągniętego w nim zysku.Okoliczność, że objęta pozwem premia nie była premią z zysku, nie oznacza jednak - wbrew stanowisku wyrażonemu w rewizji nadzwyczajnej - że zawarte w regulaminie premiowania zastrzeżenie wyłączające prawo do premii tych pracowników, którzy nie są zatrudnieni w chwili wypłaty premii, jest prawnie skuteczne, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło już po okresie rozliczeniowym, tzn. po roku, za który należy się premia.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w powołanej uchwale pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85, postanowienie regulaminu premii z zysku wydane na podstawie art. 10 (obecnie 11) ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw wyłączające prawo pracownika do premii za konkretny okres rozliczeniowy w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu jest nieważne.Taka zasada prawna wyprowadzona została przez Sąd Najwyższy przede wszystkim z wykładni art. 13 k.p., w aspekcie tej jego części, która uzależnia wynagrodzenie od ilości świadczonej przez pracownika pracy. Ilość pracy, czyli jej rozmiar, jest zaś integralnie związana z określoną jednostką czasu stanowiącą okres rozliczeniowy, za który przysługuje dany składnik wynagrodzenia. Warunki, od których zależy prawo do danego składnika wynagrodzenia oraz jego wysokość, muszą być związane z okresem rozliczeniowym, za który należy się to wynagrodzenie.Artykuł 13 k.p. dotyczy wszystkich składników wynagrodzenia, a nie tylko premii z zysku.Nie wyłączają zawartej w nim regulacji prawnej przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 25), przeciwnie art. 7 ust. 2 tej ustawy stanowiąc m.in., że zasady wynagradzania i wysokość wynagrodzeń powinny być odpowiednie do rodzaju pracy, jej ilości i jakości, wyraźnie nawiązuje do treści art. 13 k.p., którą kierować się musi zakład pracy prowadząc zgodnie z art. 7 ust. 1 powołanej ustawy w granicach posiadanych środków na wynagrodzenie, w ramach porozumienia, samodzielnie zakładową politykę płac, ustalając w szczególności składniki wynagrodzenia, formy wynagrodzenia oraz zasady przyznawania wynagrodzeń i ich wysokość. W myśl art. 20 tej ustawy porozumienie o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagrodzeń zastępuje odpowiednie przepisy o wynagrodzeniu w zakresie określonym w ustawie, a zatem także w jej art. 7 ust. 2.Natomiast powyższe rozważania uzasadniają tezę, że zasada prawna zawarta w uchwale pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85 (OSNCP 1986, z. 5, poz. 64), w myśl której postanowienie regulaminu podziału premii z zysku za konkretny okres rozliczeniowy, wyłączające prawo pracownika do premii w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu, jest nieważne, ma odpowiednie zastosowanie do regulaminu podziału premii obciążającej koszty działalności zakładu pracy i objętej zakładowym systemem wynagradzania.Niemniej jednak zarzut rażącego naruszenia art. 7 wymienionej ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania jest uzasadniony, gdyż w niniejszej sprawie rozwiązanie stosunku pracy z powodem nastąpiło w ciągu roku kalendarzowego (30 czerwca 1985 r.), a więc nie po upływie okresu rozliczeniowego, wobec czego nie miała zastosowania zasada prawna zawarta w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85 i powodowi w świetle § 2 ust. 1 regulaminu premiowania nie należała się dochodzona pozwem premia.Mimo, iż zaskarżone wyroki wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, Sąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną na podstawie art. 421 § 2 k.p.c. Została ona bowiem wniesiona po upływie 6-miesięcznego terminu od uprawomocnienia się wyroku uwzględniającego powództwo, a w okolicznościach niniejszej sprawy nie można podzielić zarzutu, że zaskarżone wyroki naruszają także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a to ze względu na niewielką kwotę zasądzonej premii oraz okoliczność, iż została ona wypłacona powodowi, który zużywając ją na bieżące potrzeby, wobec prawomocnego mu jej przyznania przez Sądy obu instancji, nie musiał się liczyć z obowiązkiem jej zwrotu, co powoduje, że strona pozwana nie mogłaby skutecznie dochodzić jej zwrotu od powoda (art. 409 w związku z art. 410 k.c.).