II CO 13/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Cecylii N. przeciwko PZGS "Samopomoc Chłopska" w D. o zapłatę 394 zł 10 gr, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Dębicy z dnia 19 października 1953 r.,zaskarżony wyrok zmienił i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy zasądził na rzecz powódki sumę 394 zł 10 gr z odsetkami jako 7/12 części premii za sporządzenie bilansu za 1952 r.Sąd ustalił, że powódka jako księgowy w szóstej grupie finansowej pracowała u strony pozwanej do dnia 30 czerwca 1952 r., po czym otrzymała urlop do dnia 30 lipca 1952 r.Ponadto Sąd ustalił, że u strony pozwanej w poprzednich latach wypłacono premię bilansową wszystkim pracownikom działu finansowo-księgowego bez względu na to, czy pracowali przy sporządzaniu bilansu, jeżeli zaś pracownik nie pracował przez cały rok, za który sporządzono bilans, otrzymał odpowiednią część premii.Na tej zasadzie zasądził Sąd powódce, która pracowała przez siedem pierwszych miesięcy w roku 1952, 7/12 wynagrodzenia miesięcznego, należnego w grupie uposażenia powódki w czasie płatności premii bilansowej, chociaż w czasie największego nasilenia prac nad bilansem, tj. od dnia 1 grudnia 1952 r. do dnia 15 lutego 1953 r. powódka nie była już zatrudniona u strony pozwanej.Niewzięcie pod uwagę przepisów uchwały Prezydium Rządu nr 170 z dnia 25 lutego 1953 r. w sprawie zasad przyznawania premii bilansowej pracownikom finansowo-księgowym za terminowe złożenie prawidłowo sporządzonego rocznego sprawozdania finansowego (M. P. Nr A-25, poz. 300) uzasadnił Sąd przepisem art. 2 przep. og. pr. cyw.Powyższy wyrok zaskarżyła rewizją strona pozwana, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa z powodu naruszenia prawa materialnego i sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału.Sąd Wojewódzki w Rzeszowie przekazał na zasadzie art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozpoznania zagadnienie: "Czy w związku z treścią uchwały Prezydium Rządu nr 170 z dnia 25 lutego 1953 r. w sprawie zasad przyznawania premii bilansowej pracownikom finansowo-księgowym za terminowe złożenie prawidłowo sporządzonego rocznego sprawozdania finansowego (M. P. Nr A-25, poz. 300), postanawiającej w § 8, że uchwała wchodzi w życie z dniem 21 marca 1953 r. - roszczenie pracownika finansowo-księgowego oparte na art. 12 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 35, poz. 323) o zapłatę ułamkowej części premii proporcjonalnej do przepracowanego czasokresu jest uzasadnione, jeżeli stosunek pracy został rozwiązany przed dniem 21 marca 1953 r. z pracownikiem nie biorącym, mimo charakteru pracownika finansowo-księgowego, udziału w pracach bilansowych za 1952 r.?".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy z mocy art. 388 § 1 k.p.c. sprawę do własnego rozpoznania, zważył co następuje:Według układu zbiorowego pracy, zawartego pomiędzy Centralnym Związkiem Spółdzielczym a Zarządem Głównym Związku Zawodowego Pracowników Spółdzielczych w dniu 25 stycznia 1949 r. (Uchwała Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczego z dnia 21 stycznia 1949 r. w sprawie regulacji płac w spółdzielczości - załącznik 8e - Monitor Spółdzielczy Nr A-3, poz. 13) "pracownicy księgowości premiowani są za sporządzenie i przedstawienie nadrzędnej jednostce organizacyjnej w ustalonym terminie miesięcznego oraz rocznego sprawozdania". Z powyższego przepisu wynika, że według obowiązującego strony układu zbiorowego pracy powyższa premia nie jest gratyfikacją, o jakiej mówi art. 12 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych, lecz dodatkowym wynagrodzeniem za pracę przy sporządzaniu bilansu. Pomijając jako nieistotną w sprawie kwestię, czy premia należałaby się tylko pracownikom bezpośrednio zatrudnionym przy sporządzaniu bilansu, czy też i tym, którzy w tym czasie pracują przy bieżącej rachunkowości, odciążając od tej pracy pracujących nad bilansem, - zważyć należy, że charakter premii za sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego, tj. dodatkowego wynagrodzenia za pracę, nie pozwala na stosowanie powołanego art. 12 i nakazuje uznać, że roszczenie o tę premię może przysługiwać tylko pracownikowi zespołu, który nad sprawozdaniem pracował, a zatem nie może przysługiwać takim osobom, jak powódka, które przestały być członkami zespołu zanim istotne prace nad bilansem się rozpoczęły. Przedmiotem bowiem dodatkowego wynagrodzenia nie są prace całoroczne rachunkowości, potrzebne dla sporządzenia sprawozdania rocznego, ale szczególne prace nad samym sprawozdaniem, które według ustalenia Sądu rozpoczęły się dnia 1 grudnia 1952 r.Zakwestionowane w rewizji, jako sprzeczne z materiałem procesowym, ustalenie, że u strony pozwanej zwyczajowo traktowano premię za sporządzenie rocznego sprawozdania jako gratyfikację z art. 12 powołanego rozporządzenia, nawet jeśliby nie było wadliwe, nie miałoby istotnego znaczenia w sprawie. Wadliwa bowiem i pod wpływem zasad okresu kapitalizmu pozostająca interpretacja przepisów układu zbiorowego pracy w niektórych z zakładów pracy nie może zmienić treści układu zbiorowego pracy odpowiadającego zasadom wynagrodzenia pracy w Państwie Ludowym i zaplanowanym normom tego wynagrodzenia.Skoro w ten sposób w świetle przepisów obowiązujących przed wejściem w życie powołanej uchwały Prezydium Rządu z dnia 25 lutego 1953 r. powódce roszczenie dochodzone w niniejszej sprawie nie przysługuje, rozważanie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy powołanej uchwały (na co powołuje się rewizja), byłoby potrzebne tylko wtedy, jeśliby z przepisów tej uchwały mogło wynikać usprawiedliwienie roszczenia powódki. Skoro jednak według przepisów tej uchwały i wykonującego je zarządzenia Centralnego Związku Spółdzielczego z dnia 15 kwietnia 1953 r. w sprawie zasad przyznawania premii bilansowej pracownikom finansowo-księgowym zatrudnionym w jednostkach organizacyjnych spółdzielczości za terminowe złożenie prawidłowo sporządzonego rocznego sprawozdania finansowego (Monitor Spółdzielczy Nr 5, poz. 31) "premie bilansowe mogą otrzymać pracownicy finansowo-księgowi biorący udział w sporządzeniu rocznego sprawozdania finansowego, za terminowe i prawidłowe sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego" (§ 3 ust. 1) i zasady tej żadna ze stron nie kwestionowała, rozważanie przedstawionego w sprawie zagadnienia jest zbędne.Z tych powodów Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.