C 361/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia dr B. Dobrzański; Sędziowie: dr J. Jodłowski (sprawozdawca), dr J. Marowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zofii S. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Powszechne Domy Towarowe" o 19.350 zł, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powódki na wyrok Sądu okręgowego w Warszawie z dnia 11 lutego 1950 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do Sądu Pracy w Warszawie powódka Zofia S. wnosi o zasądzenie na jej rzecz od Przedsiębiorstwa Państwowego "Powszechne Domy Towarowe" sumy 22.125 zł, z czego 19.350 zł tytułem premii bilansowej za bilans 1948 r., a 2.775 zł tytułem premii miesięcznej za kwiecień 1949 r. Powódka podaje, iż pracowała w wymienionym Przedsiębiorstwie od dnia 12.II.1948 r. do dnia 25.IV.1949 r. jako pracownik umysłowy działu finansowego. Wszyscy pracownicy tego działu otrzymali premię bilansową za bilans 1948 r. Powódka zachorowała w końcu grudnia 1948 r.; w czasie choroby została zwolniona z pracy, a dyrektor działu finansowego oświadczył jej, że premii nie otrzyma z powodu choroby.Sąd Pracy, po przesłuchaniu powołanego przez stronę pozwaną świadka J., wyrokiem z dnia 18.XI.1949 r. zasądził na rzecz powódki przyznaną przez stronę pozwaną premię za mies. kwiecień 1949 r. w kwocie 2.775 zł, a resztę powództwa oddalił, uznając za udowodnione, że powódka przy sporządzaniu bilansu i w okresie sporządzania tego bilansu nie pracowała.Na skutek skargi apelacyjnej powódki Sąd Okręgowy wyrok Sądu Pracy zatwierdził. Sąd Okręgowy uznał, że mylny jest pogląd powódki, że uprawniona ona jest do otrzymania premii bilansowej niezależnie od tego, czy przy sporządzaniu bilansu pracowała, czy też nie, albowiem jako pracownica wydziału finansowego przez cały rok przygotowywała materiał do bilansu. Sąd Okręgowy ustalił, że funkcje powódki polegały na zamieszczaniu w odpowiednich pozycjach ksiąg handlowych rachunków i not kasowych. Przyjmując, że na podstawie tak zebranego materiału sporządza się bilans, Sąd Okręgowy uznał jednak, że powódce premia bilansowa nie przysługuje, ponieważ wykonywane przez nią prace należały do jej zwykłych obowiązków, za co otrzymywała miesięczne wynagrodzenie wraz z premią, natomiast wynagrodzenie bilansowe przysługuje jedynie tym pracownikom, którzy pracowali przy sporządzaniu bilansu. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zawartych w skardze apelacyjnej wniosków o dopuszczenie nowych dowodów, gdyż znane one były stronie powodowej i mogły być zgłoszone w I instancji.Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła powódka, która w skardze kasacyjnej zarzuca obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 227 i 244 k.p.c. Skarżąca powołuje się, iż w pozwie wskazała nazwiska trzech swoich kolegów, pracowników pozwanego przedsiębiorstwa, którzy otrzymali premie bilansowe w identycznych warunkach. Skarżąca zarzuca, że Sąd Pracy oparł się wyłącznie na zeznaniach świadka zgłoszonego przez stronę pozwaną i oddalił roszczenie o premię bilansową, pomijając dowody wskazane przez powódkę, a mianowicie akta inspektora pracy i trzech świadków na decydującą dla sprawy okoliczność, iż pozwane przedsiębiorstwo wypłacało premię bilansową za rok 1948 wszystkim pracownikom finansowym niezależnie od ich udziału w bezpośrednim sporządzeniu bilansu. Zarzuca wreszcie skarżąca, że Sąd Okręgowy niesłusznie potraktował wniosek jej o zbadanie świadków wskazanych w pozwie jako wniosek o dopuszczenie nowych dowodów.Uzasadnienie prawneZarzuty skargi kasacyjnej uznać należy za uzasadnione.Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego opiera się na założeniu, iż premia bilansowa przysługuje jedynie tym pracownikom, którzy pracowali przy sporządzaniu bilansu. O ile by tak w rzeczywistości było, słuszny byłby niewątpliwie wniosek Sądu Okręgowego, iż powódce premia bilansowa nie należy się, skoro przy sporządzaniu bilansu udziału nie brała, będąc chorą (co jest niesporne w sprawie). Jednakże skarżąca trafnie podważa powyższe założenie, na jakim oparł się Sąd Okręgowy, i słusznie wskazuje, iż już w pozwie powołała się na to, że premię bilansową otrzymali wszyscy pracownicy działu finansowego, nawet tacy, którzy przy bilansie bezpośrednio nie pracowali. Okoliczność ta nie jest bez znaczenia dla sprawy. O ile bowiem odpowiadałoby rzeczywistości twierdzenie powódki, iż premię bilansową otrzymali wszyscy pracownicy działu finansowego, niezależnie od tego, czy sporządzali bilans, to wówczas roszczenie powódki o tę premię mogłoby okazać się uzasadnione. Jest rzeczą znaną, że szereg instytucji wypłaca premie bilansowe nie tylko tym pracownikom, którzy sporządzają bezpośrednio zestawienia bilansowe, lecz wszystkim pracownikom działu buchalteryjnego, nie wyłączając nawet pracowników fizycznych (woźnych). Wypłata premii tak szerokiemu gronu pracowników może opierać się na uznaniu, że bilans roczny jest efektem końcowym nie tylko prac nad sumarycznym zestawieniem rachunkowym, lecz całorocznych prac buchalteryjnych. Wypłata premii bilansowej w różnych instytucjach różnie jest przeprowadzona i uprawnienia pracowników do tej premii zależą od tego, jakie zwyczaje dana instytucja co do tej premii stosuje.W okolicznościach sprawy należało zatem ustalić dokładnie, na jakich zasadach opierała się wypłata premii bilansowej w pozwanym przedsiębiorstwie. O ile okazałoby się, że premie otrzymali wszyscy pracownicy działu finansowego, powódka wskutek faktu choroby podczas prac nad bilansem nie mogłaby znaleźć się w gorszym położeniu od innych pracowników.Powódka słusznie podnosi w skardze kasacyjnej, iż już w pozwie wskazała nazwiska trzech pracowników działu finansowego, którzy otrzymali, jak twierdzi, premię bilansową, mimo że nie pracowali nad sporządzeniem bilansu. Aczkolwiek powódka nie zgłosiła jednocześnie formalnego wniosku o zbadanie tych osób jako świadków, to jednak - zważywszy, że działała ona sama, bez adwokata - można niewątpliwie przyjąć, że wskazanie przez nią w pozwie nazwisk wymienionych osób z przytoczeniem okoliczności osób tych dotyczących było wyrazem intencji zgłoszenia wniosku o zbadanie tych osób w sprawie, żądanie zgłoszenia wyrażonego i odpowiadającego wszystkim wymogom kodeksowym wniosku dowodowego przez powódkę w tych warunkach, gdy intencja jej nie powinna budzić wątpliwości, uznać należy za przejaw nadmiernego formalizmu ze strony sądów meriti. Rzeczą Sądu I instancji było ewentualnie ustalić w drodze zapytania powódki, czy wnosi ona o przesłuchanie osób wskazanych w pozwie. Zresztą słusznie skarżąca podnosi, że w myśl art. 244 k.p.c. sąd może dopuścić dowód nawet nie powołany przez strony, jeżeli powziął o nim wiadomość z oświadczeń stron lub z akt sprawy. Skoro okoliczność, jacy pracownicy pozwanego przedsiębiorstwa otrzymali premię bilansową, ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i skoro okoliczność ta mogła być wyjaśniona w drodze przesłuchania osób wskazanych przez powódkę w pozwie sądy meriti powinny były dopuścić dowód z przesłuchania osób tych jako świadków nawet bez wyraźnego wniosku powódki. Nazwiska osób tych znane były sądom meriti z pozwu, a więc z akt sprawy, zachodziły przeto przesłanki do zastosowania art. 244 k.p.c., z którego to przepisu sądy powinny korzystać zawsze wtedy, gdy chodzi o ustalenie prawdy materialnej.Trafnie wreszcie zarzuca skarżąca, że Sąd Okręgowy w tych warunkach mylnie potraktował jej wniosek zawarty w skardze apelacyjnej o przesłuchanie jako świadków osób wskazanych w pozwie jako nowy wniosek dowodowy i w konsekwencji błędnie zastosował przepis art. 404 k.p.c.Z tych względów zaskarżony wyrok ulega uchyleniu.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien przeprowadzić dowód z przesłuchania w charakterze świadków osób (pracowników wydziału finansowego P.D.T.) wskazanych przez powódkę w pozwie, celem stwierdzenia, czy osoby te pracowały przy bilansie za rok 1948 i czy otrzymały premię bilansową oraz celem ustalenia, którzy pracownicy pozwanego przedsiębiorstwa byli premiowani z okazji sporządzenia bilansu.