III PZP 32/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap. Sędziowie: J. Wasilewski (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Wiesława P. przeciwko Odlewni Żeliwa w C. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 23 maja 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownik przywrócony do pracy prawomocnym wyrokiem może się skutecznie domagać na mocy art. 415 i 471 k.c. odszkodowania za utratę wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy przez czas trwania procesu o przywrócenie do pracy, który przekracza trzy miesiące, jeżeli w toku trwania tego procesu nie mógł, mimo należytych starań, uzyskać żadnej pracy ze względu na fakt, że zakład pracy rozwiązał z nim bezpodstawnie stosunek pracy bez wypowiedzenia na mocy art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11) i w piśmie rozwiązującym stosunek pracy podał jako przyczyny rozwiązania nieprawdziwe okoliczności, czy też art. 10 ust. 2 cyt. dekretu wyłącza zawsze możliwość zasądzenia na mocy przepisów prawa cywilnego odszkodowania za okres przekraczający 3 miesiące?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Zakres należnego pracownikowi przywróconemu do pracy wynagrodzenia szkody, powstałej na skutek rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę bez przewidzianej prawem przyczyny, określa przepis art. 10 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji uchwały, na tle następującego stanu faktycznego:Pozwana Odlewnia rozwiązała z powodem w dniu 19.VI.1969 r. umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy, przytaczając jako przyczyny rozwiązania umowy niedbałe wykonywanie obowiązków służbowych oraz nieuzasadnione rozliczanie zleceń za godziny nadliczbowe podległych pracowników.Sąd Powiatowy uznał, że pozwana Odlewnia rozwiązała z powodem umowę bez przewidzianej prawem przyczyny, i wyrokiem z dnia 30.XII.1969 r. przywrócił powoda do pracy na poprzednio zajmowanym stanowisku oraz zasądził na jego rzecz od pozwanej trzymiesięczne wynagrodzenie. Sąd Wojewódzki w dniu 6.V.1970 r. oddalił rewizję pozwanej Odlewni od tego wyroku.W okresie trwania procesu powód bezskutecznie poszukiwał pracy.W sprawie niniejszej powód wniósł o zasądzenie od pozwanej Odlewni odszkodowania w kwocie 18.400 zł za czas pozostawania bez pracy po dniu 19.IX.1969 r.Sąd Powiatowy uznał, że pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę bez przewidzianej prawem przyczyny i którego następnie przywrócono do pracy, przysługuje jedynie roszczenie przewidziane w art. 10 cyt. dekretu, i oddalił powództwo.Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że jedyną przyczyną pozostawania powoda bez pracy w okresie trwania poprzedniego procesu był fakt bezzasadnego rozwiązania z powodem przez pozwaną Odlewnię umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz podane przyczyny zwolnienia, które okazały się nieprawdziwe. Powód poniósł z winy pozwanej Odlewni szkodę w rozmiarze przewyższającym zasądzone na jego rzecz poprzednim wyrokiem trzymiesięczne wynagrodzenie. Powstała zatem wątpliwość, czy powód może domagać się pozwanej Odlewni odszkodowania na podstawie przepisów prawa cywilnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy normujące stosunki pracy stanowią odrębną dziedzinę prawa. Wyodrębnienie prawa pracy potwierdził ustawodawca w art. XII przep. wprow. k.c. Przepisy prawa pracy regulują określoną dziedzinę stosunków społecznych i nie mają charakteru norm szczególnych w stosunku do przepisów prawa cywilnego. Kodeks cywilny nie normuje praw i obowiązków wynikających ze stosunku pracy (art. 1 k.c.) Przepisy tego kodeksu stosuje się jedynie odpowiednio do stosunków pracy w kwestiach nie uregulowanych w ustawodawstwie pracy.Odpowiedź na przedstawione zagadnienie nie jest zatem zależna - jak to przyjmuje Sąd Wojewódzki - od wyjaśnienia problemu zbiegu norm prawnych i możliwości stosowania normy ogólnej mimo istnienia normy szczególnej, lecz od ustalenia, czy przepisy prawa pracy zawierają normy określające konsekwencje prawne bezzasadnego rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia.Uprawnienia przywróconego do pracy pracownika, z którym zakład pracy bez przewidzianej prawem przyczyny rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia, zostały zawarte w art. 10 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy. Roszczenia zatem przysługujące pracownikowi w związku z bezzasadnym rozwiązaniem z nim stosunku pracy ze skutkiem natychmiastowym zostały bezpośrednio unormowane w przepisach prawa pracy. Z tej przyczyny pracownik nie może skutecznie domagać się na podstawie przepisów prawa cywilnego odszkodowania z tytułu utraty wynagrodzenia w okresie pozostawania bez pracy, chociażby istniał związek przyczynowy między szkodą a faktem bezzasadnego rozwiązania stosunku pracy. Jeżeli bowiem ustawodawca w przepisach bezpośrednio regulujących określone stosunku prawne normuje uprawnienia stron przysługujące im z tytułu konkretnych zdarzeń w ramach tych stosunków, to brak jest podstaw do stosowania przepisów dotyczących innej dziedziny prawa.Przewidziane zatem w art. 10 cyt. dekretu prawo pracownika do przeciętnego wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, nie więcej jednak niż za trzy miesiące, jeżeli rozwiązanie umowy o pracę nie podlegało ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego, określa wyczerpująco zakres wynagrodzenia szkody pracownika, powstałej na skutek rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę bez przewidzianej prawem przyczyny.Stanowisko takie zajął również Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 2 października 1962 r. w sprawie I CR 868/61 (OSNCP 1963, z. 9, poz. 208), stwierdzając, że zakres roszczeń, jakie przysługują pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę bez przewidzianej prawem przyczyny, ograniczony jest przepisami art. 10 - 13 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na przekazane do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c. przez Sąd Wojewódzki w Krakowie zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.