III PZP 32/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, B. Błachowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ewy P., przeciwko Wojewódzkiemu Urzędowi Poczty w S. o zmianę trybu rozwiązania umowy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 24 czerwca 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy umowa o pracę zawarta na okres próbny w zakładzie zmilitaryzowanym staje się po tym okresie z mocy prawa stosunkiem unormowanym przepisami ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - tekst jedn.: Dz. U. z 1979 r. Nr 8, poz. 111 (art. 187), czy też zgodnie z art. 30 § 2 k.p. rozwiązuje się po upływie okresu, na jaki została zawarta, jeśli pracownik nie wyraża zgody na jej przedłużenie?"powziął następującą uchwałę:Po objęciu zakładu pracy militaryzacją umowa o pracę zawarta na okres próbny rozwiązuje się po upływie okresów, o jakich mowa w art. 30 § 2 k.p., chyba że pracownik zostanie powołany do służby w drodze przydziału organizacyjno-mobilizacyjnego (art. 186 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL - tekst jedn.: Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawczyni w pozwanym Urzędzie Pocztowym została zatrudniona na okres próbny od dnia 23.VIII. do dnia 22.XI.1982 r. na podstawie umowy o pracę. W dacie nawiązania przez wnioskodawczynię stosunku pracy pozwany zakład pracy był jednostką zmilitaryzowaną. W dniu 17.XI.1982 r. wnioskodawczyni złożyła pismo powiadamiające, iż umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu próbnego, jednakże zakład pracy nie wyraził zgody na jej zwolnienie z pracy. Po okresie próbnym wnioskodawczyni przestała przychodzić do pracy, a pozwany zakład przyjął, że dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, polegających na opuszczeniu miejsca pracy bez usprawiedliwienia, a jako podstawę prawną wskazał art. 189 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL (tekst jedn.: Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111).Terenowa Komisja Odwoławcza uwzględniła wniosek o przywrócenie do pracy, ustalając, że umowa o pracę została rozwiązana z upływem okresu próbnego (art. 30 § 2 k.p.).Pozwany zakład pracy wniósł odwołanie od orzeczenia Komisji, a w związku z rozpoznaniem tego odwołania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęły się poważne wątpliwości prawne, które znalazły wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.W sprawie jest niesporne, że w dacie zawarcia przez wnioskodawczynię umowy o pracę na okres próbny pozwany zakład pracy był już jednostką zmilitaryzowaną. W związku z tym istotne znaczenie ma wyjaśnienie, czy z chwilą zawarcia przez wnioskodawczynię umowy na okres próbny - przy jednoczesnym ustaleniu, iż w tej dacie zakład pracy był jednostką zmilitaryzowaną - stosunek pracy zawarty między wnioskodawczynią a stroną pozwaną przekształcił się z mocy prawa w stosunek służbowy, którego pracownik nie może rozwiązać. Rozważając to zagadnienie, stwierdzić trzeba, co następuje:Przepis art. 186 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (tekst jedn.: Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111) przewiduje dwie odmienne sytuacje. Pierwszą z nich normuje dyspozycja ust. 1 art. 186, a dotyczy ona charakteru prawnego zatrudnienia pracowników, których w dniu objęcia zakładu pracy militaryzacją łączył z tym zakładem stosunek pracy. Stosownie do ust. 1 art. 186 z dniem objęcia określonych jednostek militaryzacją osoby w nich zatrudnione uważa się za powołane do służby w jednostce zmilitaryzowanej, przy czym dotychczasowy stosunek pracy tych osób ulega zawieszeniu na okres pełnienia służby. Posługując się ust. 1 art. 186 określeniem "osoby zatrudnione w jednostkach zmilitaryzowanych" ustawodawca dał wyraz temu, że dyspozycją ust. 1 art. 186 objęci są wyłącznie ci pracownicy, których łączył stosunek pracy przed objęciem zakładu pracy militaryzacją i że ten właśnie stosunek pracy przekształca się w stosunek służbowy.Drugiej sytuacji dotyczy treść normatywna ust. 2 art. 186. Zgodnie z powołanym przepisem po objęciu określonych jednostek militaryzacją do służby w tych jednostkach mogą być powołane także inne osoby niż określone w ust. 1, posiadające kwalifikacje przydatne do tej służby. Powołanie następuje w drodze przydziału organizacyjno-mobilizacyjnego.Analiza przytoczonego ust. 2 art. 186 prowadzi do następujących wniosków: Pierwszy z nich sprowadza się do stwierdzenia, że chodzi o angażowanie pracowników po objęciu zakładu pracy militaryzacją. Skoro bowiem ust. 2 art. 186 stanowi, że "po objęciu określonych jednostek militaryzacją do służby w tych jednostkach mogą być powołane także inne osoby niż określone w ust. 1", to stąd wynika, iż w ust. 2 art. 186 chodzi - jak wskazuje jego treść - o inne osoby niż określone w ust. 1 art. 186, a zatem o osoby, które w dacie objęcia zakładu pracy militaryzacją nie były w nim zatrudnione i których zaangażowanie nastąpiło po wprowadzeniu militaryzacji.Trzeba więc przyjąć, że po wprowadzeniu militaryzacji obowiązujące przepisy nie wprowadzają zakazu angażowania nowych pracowników. Natomiast jeśli chodzi o status prawny tych pracowników, to decyduje o nim drugie zdanie powołanego ust. 2 art. 186. Stosownie do tej części ust. 2 art. 186 powołanie do służby następuje w drodze nadania przydziału "organizacyjno-mobilizacyjnego". Rozróżnia się zatem dwie kategorie pracowników. Jedną z nich są pracownicy, którzy otrzymali przydział organizacyjno-mobilizacyjny, a drudzy, którzy takiego przydziału nie otrzymali. Otrzymanie wspomnianego przydziału organizacyjno-mobilizacyjnego przesądza, że stosunek prawny łączący pracownika z zakładem pracy jest stosunkiem służbowym, którego pracownik rozwiązać nie może. Jeżeli natomiast pracownik nie otrzymał przydziału organizacyjno-mobilizacyjnego, łączy go z zakładem pracy stosunek pracy, podlegający reżimowi przewidzianemu w kodeksie pracy.Dlatego też w razie ustalenia, że wnioskodawczyni nie otrzymała przydziału organizacyjno-mobilizacyjnego, umowa o pracę - jako zawarta na okres próbny - rozwiązałaby się po upływie okresów przewidzianych w art. 30 § 2 k.p. W razie zaś otrzymania wspomnianego przydziału stosunek prawny łączący wnioskodawczynię z pozwanym zakładem pracy nabrał charakteru stosunku służbowego, w związku z czym stosunek ten nie mógł ulec rozwiązaniu z upływem okresów wskazanych w art. 30 § 2 k.p.Z tych przeto względów orzeczono jak w sentencji uchwały.