III PZP 39/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Miejskiego Przedsiębiorstwa Taksówkowego w K. przeciwko Ginterowi K. o zapłatę, na skutek zażalenia powodowego Przedsiębiorstwa na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 10 stycznia 1967 r. i przedstawienia przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1967 r. zagadnienia prawnego,1) przejął sprawę do rozpoznania,2) oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem zaocznym z dnia 10 stycznia 1967 r. Sąd Powiatowy w Katowicach zasądził od pozwanego na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa 1.714,53 zł z 8% od 1.III.1966 r. oraz 73,50 zł zwrotu kosztów sądowych, oddalił jednak roszczenie powoda z tytułu kosztów zastępstwa prawnego, gdyż w pełnomocnictwie udzielonym w pozwie brak jest "dowodu, że pełnomocnik jest zarejestrowanym w rejestrze Okręgowej Komisji Arbitrażowej radcą prawnym" zgodnie z § 13 uchwały nr 533 Rady Ministrów z dnia 13.XII.1961 r.Powodowe Przedsiębiorstwo zaskarżyło zawarte w wyroku orzeczenie oddalające jego wniosek o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego, żądając zmiany zaskarżonego orzeczenia przez przyznanie od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa za pierwszą instancję według norm przepisanych oraz kosztów postępowania zażaleniowego.W zażaleniu wskazano, że powodowe Przedsiębiorstwo udzieliło w tekście pozwu pełnomocnictwa procesowego adwokatowi-radcy prawnemu, co zdaniem skarżącego uzasadnia przyznanie powodowi kosztów zastępstwa w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata. W zażaleniu nie wskazano numeru wpisu pełnomocnika na listę radców prawnych. Brak też twierdzenia, że pełnomocnik ten jest wpisany na tę listę.Sąd Wojewódzki w postępowaniu zażaleniowym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne (art. 391 k.p.c.):1) "Czy brak w pełnomocnictwie procesowym danych dotyczących wpisu na liście radców prawnych (tj. numeru wpisu) powoduje niewykazanie przymiotu radcy prawnego danej jednostki gospodarki uspołecznionej, objętej uchwałą nr 533 Rady Ministrów z dnia 13.XII.1961 r. w sprawie obsługi prawnej przedsiębiorstw państwowych, zjednoczeń oraz banków państwowych (M.P. Nr 96, poz. 406)?"a w razie odpowiedzi twierdzącej2) "czy jednostka gospodarki uspołecznionej przedstawiająca sądowi takie pełnomocnictwo powinna być wezwana do jego uzupełnienia w określonym terminie?"W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki przedstawił sprzeczne poglądy na znaczenie cytowanej uchwały nr 533 Rady Ministrów dla wykładni art. 99 k.p.c. co do zagadnienia, w jakim zakresie sąd obowiązany jest badać, czy zachowane zostały przepisy tej uchwały, i uzależniać przyznanie przedsiębiorstwu zwrotu kosztów adwokackich od tego, czy radca prawny został wpisany na listę radców prawnych przedsiębiorstwa zgodnie z tymi przepisami.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:O tym, czy stronie należy się w ramach kosztów procesowych zwrot wydatków na wynagrodzenie adwokata, decydują przepisy art. 98 § 3 i 99 k.p.c. Z przepisów tych wynika, że stronie należy przyznać zwrot wydatków na wynagrodzenie adwokata wówczas, gdy ustanowi pełnomocnikiem adwokata, a jeżeli chodzi o stronę będącą jednostką gospodarki uspołecznionej - także wówczas, gdy ustanowi pełnomocnikiem radcę prawnego. W pierwszym wypadku ustawa ma niewątpliwie na myśli adwokata wykonującego praktykę adwokacką, ponieważ tylko taki adwokat ma prawo pobierania wynagrodzenia za zastępstwo strony przed sądem. Słowo "adwokat" w cyt. przepisach oznacza więc osobę wykonującą zawód adwokacki na zasadach przewidzianych w ustawie o ustroju adwokatury. W drugim wypadku chodzi o radcę prawnego w rozumieniu przepisów regulujących obsługę prawną jednostek gospodarki uspołecznionej. Wynika to z przepisu art. 87 § 2 k.p.c. Mianowicie w myśl tego przepisu pełnomocnikiem jednostki gospodarki uspołecznionej może być radca prawny lub inny pracownik tej jednostki albo jednostki nadrzędnej. Ponadto w myśl tego przepisu zasady ustanowienia pełnomocnika przez te jednostki mogą być odrębnie uregulowane przez Radę Ministrów. Istotnie, Rada Ministrów uchwałą nr 533 z 13.XII.1961 r. (Mon. Pol. Nr 96, poz. 406) uregulowała te zasady w sposób odrębny, wobec czego mają one zastosowanie w postępowaniu cywilnym, gdyż przepis art. 87 § 2 k.p.c. do nich odsyła. Z przepisów § 8 i 12 cytowanej uchwały nr 533 wynika, że radcą prawnym przedsiębiorstwa może być tylko osoba, która została wpisana na listę radców prawnych jako radca prawny tego przedsiębiorstwa. W rozumieniu więc tej uchwały termin "radca prawny przedsiębiorstwa" nie oznacza każdej osoby posiadającej przygotowanie do zawodu radcy prawnego, ale tylko osobę, która wpisana została na listę radców prawnych jako radca tego przedsiębiorstwa. W okresie przejściowym do dnia 31.XII.1963 r. w myśl § 20 uchwały nr 533 radcą prawnym mógł być adwokat wykonujący praktykę adwokacką. Po tym terminie w myśl § 7 uchwały tacy adwokaci nie mogą już być radcami prawnymi. W myśl § 13 tej uchwały w dokumencie pełnomocnictwa dla radcy prawnego należy podać dane dotyczące wpisu.W niniejszej sprawie w tekście pozwu zamieszczono zdanie, z którego treści wynika, że upoważniono do zastępstwa procesowego radcę prawnego Jana K. Pozew podpisał zastępca dyrektora powodowego Przedsiębiorstwa oraz wymieniony Jan K. Jak wynika z akt sprawy, na rozprawie nikt nie stanął i Sąd Powiatowy wydał wyrok zaoczny. W tej sytuacji Sąd Powiatowy mógł powziąć wątpliwość, czy pełnomocnik strony powodowej był radcą prawnym w rozumieniu cyt. uchwały nr 533 Rady Ministrów, a więc takim, który wpisany jest na listę radców prawnych jako radca prawny powodowego Przedsiębiorstwa. W podobnej sytuacji Sąd mógłby wprawdzie postarać się tę wątpliwość wyjaśnić przez zarządzenie od strony powodowej złożenia stosownego oświadczenia i ewentualnie dowodu na tę okoliczność. Jednakże Sąd nie miał obowiązku tego czynić, ponieważ uchwała nr 533 adresowana jest do przedsiębiorstw uspołecznionych i na nie wkłada obowiązek dbania o wpisanie radcy na listę radców prawnych oraz wskazania w pełnomocnictwie dla radcy prawnego danych o wpisie na listę radców prawnych, a przedsiębiorstwo uspołecznione powinno znać te przepisy. W niniejszej zaś sprawie Sąd Powiatowy nie tylko nie miał obowiązku wyjaśniać przymiotu radcy prawnego, ale nawet nie powinien był tego robić, gdyż na rozprawie za powodowe Przedsiębiorstwo nikt się nie stawił, sprawa zaś była merytorycznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia w tym sensie, że nie było przeszkód do wydania orzeczenia końcowego (wyroku zaocznego). Nie było więc podstawy do odraczania rozprawy tylko po to, by wyjaśnić przymiot radcy prawnego, zwłaszcza że powodowe Przedsiębiorstwo nawet nie twierdziło, by jego pełnomocnik był wpisany na listę radców prawnych. Nie wynikało też z przedstawionych dokumentów, żeby był on adwokatem wykonującym zawód adwokacki.Przedsiębiorstwo to, gdyby było orzeczeniem Sądu Powiatowego pokrzywdzone w zakresie kosztów procesu, miało możność naprawić swój błąd w drodze zażalenia, wskazując w tym zażaleniu dane dotyczące wpisu radcy prawnego na listę i ofiarując dowód na tę okoliczność. Powodowe Przedsiębiorstwo nie twierdzi jednak w zażaleniu, że jego pełnomocnik został wpisany na listę radców prawnych, mimo iż Sąd Powiatowy wyjaśnił w uzasadnieniu wyroku, że nie przyznał Przedsiębiorstwu zwroty kosztów zastępstwa adwokackiego wskutek niewykazania, że pełnomocnik powodowego Przedsiębiorstwa jest wpisany na listę radców prawnych. Skarżące Przedsiębiorstwo nie zwalcza więc w zażaleniu tego ustalenia, a tylko wywodzi swe uprawnienia do przyznania mu kosztów adwokackich z faktu, iż w pozwie podano, że pełnomocnik jest radcą prawnym-adwokatem.Jak wyżej jednak wykazano, jednostce gospodarki uspołecznionej należy się zwrot wydatków na wynagrodzenie adwokata jedynie wówczas, gdy zastępuje ją adwokat wykonujący praktykę lub radca prawny wpisany na liście radców prawnych jako radca prawny tej jednostki bądź jednostki nadrzędnej, przy czym okoliczność tę należy przynajmniej wskazać, a w razie wątpliwości - na żądanie sądu - udowodnić, są to bowiem fakty, od których zależy rozstrzygnięcie sądu.Z tych przyczyn należało zażalenie, jako nieuzasadnione, oddalić.