I C 750/53

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1953 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Śląskich Zakładów Obuwia Państw. Przed. Wyodrębnione przeciwko Janinie i Wojciechowi M. o zapłatę 2.758,10 zł na skutek zażalenia powoda na postanowienie zawarte w wyroku Sądu Powiatowego w Kętrzynie z dnia 19 lutego 1953 r. C. 62/53 postanawia:1)na mocy art. 388 § 1 k.p.c. przyjąć sprawę do rozpoznania;2)zażalenie oddalić.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 16 stycznia 1953 r. powodowe Zakłady wnosiły o zasądzenie od pozwanych Wojciecha i Janiny M. solidarnie kwoty 2.758,10 zł z 8% od dnia 25 lipca 1952 r. oraz kosztów procesu wg norm przepisanych, podając ich spis na ogólną kwotę 499,90 zł.Na rozprawie w dniu 19 lutego 1953 r., na której z ramienia strony powodowej nikt się nie stawił, pozwani oświadczyli, iż uznają pretensję główną oraz z tytułu kosztów procesu kwoty 68 zł opłat sądowych i 1,70 zł opłaty za list polecony, natomiast nie uznają żądania kosztów adwokackich, których zasądzenia ze 100% podwyżką w kwocie 430,20 zł strona powodowa domagała się w pozwie.Sąd Powiatowy w Kętrzynie wyrokiem z dnia 19 lutego 1953 r. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powodowych Zakładów sumę 2.758,10 zł z 8% od dnia 25 lipca 1952 r. oraz kwotę 69,70 zł tytułem kosztów sądowych, oddalając resztę powództwa, tj. żądanie zasądzenia zwrotu kosztów adwokackich "z uwagi na brak podstawy prawnej".W zażaleniu na zawarte w wyroku powyższym orzeczenie o kosztach procesu strona powodowa wnosi o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie jej kosztów adwokackich wg norm przepisanych.W uzasadnieniu zażalenia strona powodowa wywodzi, iż wedle zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 8 lutego 1951 r. (M. P. 1951 r. A-13 poz. 191) zastępstwo przez Wydział Prawny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej obowiązuje ją dopiero od założenia rewizji od wyroku Sądu Powiatowego, wobec czego strona powodowa jako przedsiębiorstwo państwowe, zarejestrowane w rejestrze przedsiębiorstw państwowych i mające osobowość prawną, może być zastępowane przez swego radcę prawnego. Zarządzenie to zostało wydane w tym celu, aby odciążyć Wydziały Prawne Prezydiów Woj. Rad Narodowych. Ponieważ według art. 98 § 2 k.p.c. Wydziałom Prawnym Prez. Rad Narodowych należą się koszty adwokackie, wobec tego należy przyjąć, że takie koszty należą się również radcom prawnym, którzy zastępują przedsiębiorstwo. Koszty adwokackie, przyznane radcom prawnym są jedynie częścią wynagrodzenia, jakie radca prawny otrzymuje z przedsiębiorstwa państwowego i winne być zwracane przedsiębiorstwu.Sąd Wojewódzki w Olsztynie, który rozpoznawał zażalenie powyższe z dnia 1 czerwca 1953 r., na mocy art. 388 § 1 w zw. z art. 394 § 3 k.p.c. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:1)czy stronie, zastąpionej przez radcę prawnego, który jest zarazem adwokatem, należy zaliczyć do niezbędnych kosztów procesu należności i wydatki adwokata?2)w wypadku odpowiedzi twierdzącej, czy zasada ta ma takie zastosowanie w przypadkach, gdy radcą prawnym jest osoba, nie będąca adwokatem?Sąd Najwyższy postanowił przyjąć sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zażalenie oddalił z zasad następujących:Jeśli idzie o przedstawione przez Sąd Wojewódzki pytania prawne, to na pierwsze z nich odpowiedzieć należy twierdząco, na drugie przecząco.W myśl art. 79 k.p.c. pełnomocnikiem w każdej sprawie cywilnej może być adwokat. Również przedsiębiorstwa państwowe, o ile nie są zastępowane przez organy zastępstwa prawnego (art. 3 dekretu z dnia 29 marca 1951 r. - Dz. U. z 1951 r. Nr 20, poz. 159), mogą być zastępowane przez adwokatów na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez osoby uprawnione do reprezentowania przedsiębiorstwa (art. 15 i art. 17 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. z 1950 r. Nr 49, poz. 439). Oczywiście pełnomocnikiem przedsiębiorstwa może być adwokat pełniący funkcję stałego radcy prawnego. Od dnia wejścia w życie dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. z 1953 r. Nr 23, poz. 90), pełnomocnikiem jednostki gospodarki uspołecznionej lub organizacji społecznej może być nadto radca prawny, nie będący adwokatem, o ile pozostaje z daną instytucją, przedsiębiorstwem lub organizacją w stałym stosunku zlecenia lub pracy.Jeśli idzie o zwrot kosztów procesu od strony przegrywającej na rzecz strony wygrywającej, do których w myśl art. 98 § 1 k.p.c. zalicza się należności i wydatki jednego adwokata, to podstawą obliczenia tych należności i wydatków są przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 1950 r. w sprawie norm i zasad wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych (Dz. U. z 1950 r. Nr 35, poz. 319). W szczególności w sprawach majątkowych w postępowaniu spornym podstawą wynagrodzenia adwokata jest wartość przedmiotu sporu.Przepisy cyt. rozporządzenia nie tylko normują wynagrodzenie adwokata za czynności zawodowe w stosunku między adwokatem a klientem, lecz również są miarodajne dla ustalenia wysokości podlegającego zwrotowi wynagrodzenia adwokackiego w stosunku pomiędzy stroną wygrywającą a jej przeciwnikiem. Jeśli nawet w indywidualnym przypadku wynagrodzenie adwokata uiszczone zastało w innej wysokości niż przewidują to przepisy cyt. rozp., to pozostaje to bez wpływu na wysokość kosztów procesu, które obowiązany jest uiścić stronie jej przeciwnik na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Wobec tego, iż należności adwokata za prowadzenie sprawy są określone przez przepisy cyt. rozporządzenia, przewidujące normy i zasady wynagrodzenia adwokatów za czynności zawodowe, strona wygrywająca sprawę, która żąda od przeciwnika zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych nie jest obowiązana wykazywać przed sądem, że koszty te rzeczywiście poniosła. Również w przypadku, gdy stronę wygrywającą sprawę zastępuje adwokat, będący jej stałym radcą prawnym pozostającym czy to w stosunku zlecenia, czy stosunku pracy, dla obliczenia wysokości kosztów zastępstwa adwokackiego, podlegających zwrotowi od przeciwnika, miarodajne są wyłącznie normy i zasady wynagrodzenia adwokatów, przewidziane w rozp. z dnia 14 sierpnia 1950 r., choćby dany adwokat, zastępujący stronę z tytułu funkcji stałego radcy prawnego, pobierał wynagrodzenie ryczałtowe.Inaczej rzecz się ma, gdy idzie o radców prawnych nie będących adwokatami.Żaden przepis prawny nie uzasadnia obowiązku zwrotu przez stronę przegrywającą stronie wygrywającej kosztów zastępstwa przez pełnomocnika, nie będącego adwokatem. Art. 98 § 1 nie może być stosowany rozszerzająco w drodze analogii, poza przypadkami przewidzianymi wyraźnie przez przepis art. 98 § 2.W tym stanie rzeczy w świetle przepisów k.p.c. strona nie może żądać od przeciwnika zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, o ile udzieliła pełnomocnictwa osobie nie będącej adwokatem. Dotyczy to wszystkich osób wymienionych w art. 79 k.p.c., nie wyłączając pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej i organizacji społecznej, skoro dekret z 23 kwietnia 1953 r., dopuszczając możność zastępstwa tych podmiotów przez pracowników nie będących adwokatami, nie uzupełnił przepisów o kosztach procesu normą, która by przewidywała, iż do niezbędnych kosztów procesu zalicza się należności pełnomocnika, będącego pracownikiem jednego z wymienionych wyżej podmiotów (lub pozostającego w stałym stosunku zlecenia), na równi z adwokatem.Sąd Wojewódzki rozważając kwestię powyższą w uzasadnieniu swego postanowienia o postawieniu pytań prawnych Sądowi Najwyższemu, podniósł wątpliwość, czy uznanie, że strona zastąpiona przez radcę prawnego nie będącego adwokatem nie może żądać zwrotu kosztów procesu od przeciwnika, nie stanowiłoby "uprzywilejowania radców prawnych, którzy są adwokatami w stosunku do innych radców prawnych". Wątpliwość ta nie jest uzasadniona, należy bowiem mieć na względzie, że adwokat posiada określone kwalifikacje zawodowe, wymagane przez ustawę, co uzasadnia unormowanie jego wynagrodzenia za zastępstwo strony w procesie na zasadach odmiennych od zastępstwa przez osoby kwalifikacji tych nie posiadające. Nie można przeto uważać, że zastosowanie przepisów o wynagrodzeniu adwokatów do radców prawnych będących adwokatami może stanowić jakieś nieusprawiedliwione uprzywilejowanie tych ostatnich w stosunku do radców prawnych, którzy kwalifikacji adwokackich nie posiadają.Sąd Najwyższy uznał za właściwe udzielić odpowiedzi na postawione przez Sąd Wojewódzki pytania prawne, z uwagi na ich ogólne znaczenie dla praktyki sądowej zauważa jednak, że rozstrzygnięcie zażalenia nie było uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia pytań powyższych. W okolicznościach sprawy żądanie strony powodowej zasądzenia na jej rzecz od pozwanych kosztów wynagrodzenia adwokackiego za prowadzenie sprawy w każdym bowiem razie nie było usprawiedliwione.Strona wygrywająca sprawę ma prawo żądać od przeciwnika zwrotu należności i wydatków adwokata tylko wówczas, gdy była zastępowana w procesie przez adwokata jako pełnomocnika procesowego. Jeśli adwokat nie działał w procesie jako pełnomocnik procesowy, to chociażby okazywał stronie jakąś pomoc prawną poza procesem (np. przez opracowanie pozwu lub innych pism procesowych), strona nie może żądać od przeciwnika zwrotu kosztów adwokackich na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.Z akt sprawy nie wynika, by powodowe Zakłady ustanowiły pełnomocnika procesowego w sprawie. Wprawdzie pozew w komparyzacji zawiera następujące oznaczenie strony powodowej: "Skarb Państwa - Śląskie Zakłady Obuwia - Przedsiębiorstwo Państwowe w Otmęcie, powiat Strzelce Opolskie, działające przez Dyrekcję w osobach Dyrektora Władysława P. i Głównego Inżyniera Mariana G. zastępowane przez radcę prawnego Jana B., adwokata w K.", jednakże do pozwu nie zostało dołączone pełnomocnictwo dla adw. B., a sam pozew podpisany jest nie przez wymienionego adwokata, lecz pod pieczęcią Śląskich Zakładów Obuwia - Przedsiębiorstwa Państwowego w Otmęcie przez wymienionych wyżej dwóch przedstawicieli Dyrekcji. W toku postępowania przed I instancją adwokat B. również nie ustanowił się jako pełnomocnik procesowy powodowych Zakładów. Na rozprawie przed Sądem Powiatowym strona powodowa nie była w ogóle reprezentowana.Pismo procesowe strony powodowej z dnia 13 lutego 1953 r. o nadesłanie odpisu protokołu rozprawy (k. 10) także nie jest wniesione przez adwokata, lecz bezpośrednio przez powodowe Zakłady za podpisem "zastępcy Dyrektora do spraw admin.-handl."W tym stanie rzeczy zgłoszone przez stronę powodową w pozwie żądanie zasądzenia od pozwanych zwrotu wynagrodzenia adwokackiego (i to z 100% podwyżką) było nieuzasadnione i nie mogło być uwzględnione. Słusznie przeto Sąd Powiatowy oddalił je, uznając że żądanie to pozbawione jest podstaw prawnych. Samo wymienienie w części wstępnej pozwu nazwiska adwokata, jeśli nie wnosi on pozwu i nie ustanawia się jako pełnomocnik procesowy, nie może uzasadniać żądania zwrotu kosztów adwokackich przez przeciwnika, choćby nawet pozew był zredagowany przez adwokata.Z tych względów zażalenie - jakkolwiek wywody jego, w odniesieniu do kwestii zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego, gdy stronę zastępuje stały radca prawny w zasadzie są trafne - w okolicznościach danej sprawy jest bezzasadne i jako takie podlega oddaleniu.