III PZP 44/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: J. Bała, A. Filcek, W. Myga (sprawozdawca), E. Mzyk, Z. Stypułkowska, S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, po rozpoznaniu wniosku Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego i o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy nauczycielowi zatrudnionemu w godzinach ponadwymiarowych przysługuje prawo z tytułu wzrostu cen do dodatku osłonowego zagwarantowanego uchwałą nr 17 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. (M.P. Nr 3, poz. 20) proporcjonalnie do czasu pracy w godzinach ponadwymiarowych?"podjął następującą uchwałę i nadał jej moc zasady prawnej:Nauczycielowi zatrudnionemu w godzinach ponadwymiarowych nie przysługuje z tego tytułu dodatek przewidziany uchwałą nr 17 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie dodatków z tytułu wzrostu cen (M.P. Nr 3, poz. 20).Uzasadnienie faktycznePrzedstawiając pytanie prawne Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych w uzasadnieniu wskazało, że według wyjaśnień Ministra Pracy i Polityki Socjalnej dodatek, przewidziany uchwałą nr 17 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie dodatków z tytułu wzrostu cen (M.P. Nr 3, poz. 20), w kwocie 6.000 zł przysługuje w przypadku zatrudnienia w pełnym wymiarze i w takiej kwocie przysługuje także wtedy, gdy pracownik w ramach tego stosunku pracy wykonuje pracę w godzinach ponadwymiarowych (w godzinach nadliczbowych).Zdaniem pytającego, dodatek z tytułu wzrostu cen jest składnikiem wynagrodzenia i powinien być wypłacany proporcjonalnie do czasu pracy w godzinach nadliczbowych, a nie powinien opierać się na formalnym wymiarze zatrudnienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uchwała nr 17 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie dodatków z tytułu wzrostu cen (M.P. Nr 3, poz. 20), wydana na podstawie art. 79 k.p., uregulowała przede wszystkim zasady przyznawania pracownikom jednostek sfery budżetowej dodatku z tytułu wzrostu cen. Uchwała nie podwyższała wynagrodzenia (wynagrodzenia zasadniczego lub stawek osobistego zaszeregowania), lecz przyznawała każdemu zatrudnionemu w sferze budżetowej dodatek o charakterze osłonowym w wysokości wynikającej z planowanego i wprowadzonego wzrostu cen. Prawo do tego dodatku (jak wynika z § 1 ust. 1) wiąże się ze statusem pracownika, a nie z wymiarem jego zatrudnienia, wysokością wynagrodzenia lub stanem rodzinnym pracownika.Od powyższej zasady wprowadzono wyjątek w § 1 ust. 3, który nakazuje proporcjonalne obniżenie dodatku, gdy pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy. Proporcjonalne obniżenie dodatku wiąże się więc z formalnym określeniem w umowie wymiaru czasu pracy, a nie faktycznie przepracowanym czasem pracy.Uchwała nie zawiera natomiast przepisu, który uzasadniałby podwyższenie dodatku w przypadku wykonywania pracy w rozmiarze przekraczającym obowiązujący umówiony wymiar czasu pracy, a więc w godzinach ponadwymiarowych (nadliczbowych). Brak takiego przepisu uniemożliwia przyjęcie koncepcji, aby dodatek wzrastał proporcjonalnie do liczby godzin przepracowanych ponad obowiązujący wymiar czasu pracy, skoro przepisy uchwały należą do grupy przepisów płacowych i jako takie podlegają ścisłej wykładni.Za powyższym kierunkiem wykładni przepisów uchwały nr 17 przemawia ponadto postanowienie § 1 ust. 4 tej uchwały, który wprawdzie dotyczy pracy nakładczej, ale z którego wynika jednoznacznie wola uchwałodawcy, że w przypadku przekroczenia przez nakładcę najniższego wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy, przysługuje mu dodatek w kwocie 6.000 zł, a nie wyżej. Jednym z elementów wpływających na wysokość wynagrodzenia nakładcy jest czas pracy i jeżeli nawet pracował w większym wymiarze i osiągnął wynagrodzenie wyższe od najniższego, dodatek nie podlega podwyższeniu.Reasumując należy stwierdzić: § 1 ust. 1 uchwały nr 17 jest przepisem o charakterze szczególnym podlegającym ścisłej wykładni, który przyznaje pracownikowi dodatek bez względu na wymiar umówionego zatrudnienia (z wyjątkiem sytuacji określonej w § 1 ust. 3) maksymalnie w kwocie 6.000 zł, chociażby wykonywał on pracę w rozmiarze przekraczającym pełny wymiar czasu pracy.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.