III PZP 5/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: J. Tyszka (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leona K. przeciwko Zakładom Gastronomicznym "Restauracja" w P. o dopuszczenie do pracy i zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 lutego 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ważne jest rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem, któremu wypowiedziano umowę o pracę po odwołaniu go uchwałą rady zakładowej ze stanowiska członka rady zakładowej, przy czym uchwała ta została następnie - jeszcze przed upływem okresu wypowiedzenia - uchylona przez prezydium zarządu okręgu związku zawodowego?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi odwołanemu z rady zakładowej staje się bezskuteczne, jeżeli przed upływem okresu wypowiedzenia uchwała o odwołaniu została uchylona przez właściwy organ związkowy. Uzasadnienie faktycznePowód dochodził przed zakładową komisją rozjemczą dopuszczenia go do pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie na dotychczasowym stanowisku kierownika restauracji twierdząc, że dokonane przez pozwanego w dniu 10.II.1964 r. wypowiedzenie mu, jako członkowi rady zakładowej i komisji rozjemczej, umowy o pracę było niedopuszczalne i jako takie jest nieważne.Sąd Powiatowy dla m. Poznania - któremu sprawa została przekazana wobec nieosiągnięcia jednomyślności przez komisję rozjemczą i przed którym powód rozszerzył powództwo, domagając się w nim ponadto odszkodowania za pozostawanie bez pracy - wyrokiem z dnia 27.IX.1965 r. dopuścił powoda do pracy u pozwanego na dotychczasowych warunkach i zasądził na jego rzecz tytułem dochodzonego odszkodowania 30.965,60 zł, a w pozostałej części powództwo o odszkodowanie oddalił, umarzając zarazem postępowanie co do kwoty 5.663,20 zł, o którą powództwo zostało ograniczone.Sąd ten ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego na stanowisku materialnie odpowiedzialnego kierownika restauracji, a jednocześnie pełnił funkcję członka Rady Zakładowej i Komisji Rozjemczej przy pozwanych Zakładach.We wrześniu 1963 r. powód jako kierownik restauracji, wbrew obowiązującym przepisom, pożyczył dla restauracji 45 litrów wódki z baru "F", należącego do PZG "S", w związku z czym toczyło się przeciwko niemu dochodzenie z art. 286 § 1 k.k., które jednak zostało prawomocnie umorzone na zasadzie art. 49 k.p.k. z powodu znikomej szkodliwości społecznej czynu.W związku z wymienioną pożyczką wódki, w dniu 23.X.1963 r. odbyło się posiedzenie Rady Zakładowej przy pozw. Zakładach, na którym powzięta została uchwała, żeby powoda nie zwalniać z pracy i żeby w dalszym ciągu sprawował on funkcję członka Rady Zakładowej. Dnia 2 listopada 1963 r. w czasie nieobecności powoda, który wyjechał do sanatorium, ponownie zwołano posiedzenie Rady Zakładowej; tym razem podjęła ona uchwałę, na podstawie której zwolniono powoda z obowiązków członka Rady Zakładowej i Zakładowej Komisji Rozjemczej i wyrażono zgodę na rozwiązanie z powodem umowy o pracę.W dniu 10 lutego 1964 r. pozwany wypowiedział powodowi umowę o pracę ze skutkiem na 31 maja 1964 r.W dniu 31.III.1964 r. Zarząd Okr. Zw. Zaw. uchylił uchwałę Rady Zakładowej z dnia 2.XI.1963 r. o pozbawieniu powoda mandatu członka Rady Zakładowej i przywrócił mu te prawa.Opierając się na tych ustaleniach, Sąd Powiatowy uznał, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było nieważne, co zresztą przyjął potem w tej sprawie także Sąd Wojewódzki jako rewizyjny, który uchylił na skutek rewizji powoda poprzedni wyrok Sądu Powiatowego z dnia 10.XII.1964 r. oddalający powództwo na podstawie art. 3 p.o.p.c., a co tenże Sąd rewizyjny uznał także za nieuzasadnione.Sąd Powiatowy ustalił następnie, że powód w okresie od 1.VI.1964 r. do 30.IX.1965 r., w którym pozostawał bez pracy (z wyjątkiem czerwca, lipca i sierpnia 1965 r.), był gotów do świadczenia pracy u pozwanego, lecz pracy tej nie pełnił z przyczyn zależnych nie od niego, lecz od pozwanego. Ponieważ zarobki powoda przed zwolnieniem wynosiły 2.289,30 zł miesięcznie, przeto za wymieniony okres pozostawania bez pracy należy mu się wynagrodzenie w kwocie zasądzonej (art. 455 k.z.).Sąd Wojewódzki w Poznaniu, na skutek rewizji pozwanego, postanowieniem z dnia 22 lutego 1966 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne wymienione w sentencji uchwały a budzące jego zdaniem poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia należy szukać przede wszystkim w przepisie art. 28 dekretu z dnia 6.II.1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. Nr 8, poz. 36; zmiana: Dz. U. z 1947 r. Nr 24, poz. 92), według którego umowa o pracę z członkiem rady zakładowej nie może być przez pracodawcę rozwiązana inaczej niż z ważnych przyczyn lub z winy pracownika, przy czym rozwiązanie takie "wymaga do swej ważności" zgody zarządu okręgowego właściwego związku zawodowego. Według ustalonego już orzecznictwa, po wejściu w życie dekretu z dnia 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) spotykane we wcześniejszym ustawodawstwie pojęcie "ważna przyczyna" oznacza sytuacje przewidziane w art. 3, a pojęcie "wina pracownika" - sytuacje przewidziane w art. 2 wymienionego dekretu (por. SN z 29.V.1958 r. 4 CR 126/58 OSN Nr 1/1959, poz. 56). Prowadzi to do wniosku, że wypowiedzenie umowy o pracę członkowi rady zakładowej jest w ogóle niedopuszczalne i - jako sprzeczne z prawem - nieważne.To samo stanowisko zajmuje zapewne także Sąd Wojewódzki, skoro ogranicza pytanie prawne do sytuacji szczególnej, w której wypowiedzenie umowy o pracę dotyczy pracownika odwołanego już z rady zakładowej, lecz uchwała odwołująca tejże rady została następnie uchylona przed upływem okresu wypowiedzenia przez prezydium zarządu okręgowego właściwego związku zawodowego.Należy podkreślić, że wypowiedzenie umowy o pracę staje się skuteczne z reguły dopiero po upływie okresu wypowiedzenia. Dopiero bowiem wówczas następuje rozwiązanie umowy przez stronę wypowiadającą. Skoro zaś do tego czasu stosunek pracy trwa nadal, może on na skutek zdarzeń późniejszych, które nastąpiły po wypowiedzeniu, podlegać specjalnej ochronie prawnej z mocy przepisu szczególnego. Zdarzeniem takim może być np. powołanie pracownika do rady zakładowej po wypowiedzeniu mu umowy o pracę, a przed upływem okresu wypowiedzenia, co z mocy szczególnego przepisu art. 28 wymienionego wyżej dekretu o utworzeniu rad zakładowych stoi już na przeszkodzie rozwiązaniu z takim pracownikiem umowy o pracę w okresie ochronnym. Podobnie należy ocenić sytuację, o którą chodzi w pytaniu, odzyskanie bowiem przez pracownika mandatu członka rady zakładowej na skutek uchylenia uchwały odwołującej go z tego stanowiska można z omawianego punktu widzenia porównać z sytuacją, w której pracownik powołany zostaje do rady zakładowej po raz pierwszy. W obu wymienionych sytuacjach wypowiedzenie umowy o pracę mogło być ważne, jeżeli w chwili jego dokonania nie sprzeciwiał się temu żaden zakaz ustawowy. Jednakże wpowiedzenie to staje się bezskuteczne w razie zajścia późniejszego zdarzenia (np. powołania do rady zakładowej bądź odzyskania mandatu członka tej rady), które z woli ustawodawcy nie dopuszcza do rozwiązania umowy. Należy nadmienić, że w kwestii tej wypowiedział się już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15.II.1963 r. III PO 21/62 (OSNCP 10/63, poz. 219), w której zajął podobne stanowisko.Na zakończenie należy zauważyć, że według art. 18 powołanego dekretu z 6.II.1945 r. rada zakładowa jest uprawniona do odwoływania (wykluczenia) swych członków w wypadkach tam przewidzianych. Przewidują to także przepisy statutowe związków zawodowych, w tym także przepisy statutu Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości w Polsce (§ 18 pkt 8). Statut ten przewiduje też uprawnienie władz związkowych do uchylenia uchwały niższych instancji związkowych w razie niezgodności ze statutem i uchwałami wyższych instancji związkowych (§ 18 pkt 7). W związku z powyższym oraz wywodami stron na ten temat należy stwierdzić także, że sądy nie są powołane do kontroli zasadności uchwał organów związkowych wydanych w granicach ich właściwości, albowiem związki zawodowe są jednostkami samorządnymi i uprawnienie sądów do takiej kontroli musiałoby wynikać z mocy przepisu szczególnego.Z wymienionych względów Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.