IV CO 8/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa C.P., St.N., H.K. i M.K. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu - Biuro Projektów Spichrzów i Młynów w Toruniu po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu postanowieniem z dnia 13 maja 1960 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. "Czy pracownikowi, będącemu członkiem rady zakładowej (miejscowej), z którym stosunek pracy został rozwiązany przez wypowiedzenie bez zgody okręgowego związku zawodowego i który nie żąda przywrócenia go do pracy, przysługuje wynagrodzenie jedynie w rozmiarze określonym w art. 11 pkt 1 dekretu z 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2 poz. 11)?".udzielił następującej odpowiedzi:Przepis art. 11 pkt 1 dekretu z 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 111) nie ogranicza roszczeń pracownika, członka rady zakładowej (miejscowej), któremu bez zgody zarządu okręgowego związku zawodowego pracodawca złożył oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 28 dekretu z 6.II.1945 r. o utworzeniu rad zakładowych (Dz. U. poz. 36) i art. 16 dekretu z dnia 16.XI.1954 r. o przejęciu przez związki zawodowe zadań w dziedzinie wykonywania ustaw o ochronie, bezpieczeństwie i higienie pracy oraz sprawowaniu inspekcji pracy (Dz. U. poz. 260), a także art. 7 ust. 5 dekretu z 18.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. poz. 11), - umowa o pracę z pracownikiem, będącym członkiem rady zakładowej, "nie może być przez pracodawcę rozwiązana inaczej, jak tylko z ważnych przyczyn lub z winy pracownika", ale i wówczas rozwiązanie umowy o pracę "wymaga do swej ważności" zgody zarządu okręgowego związku zawodowego. A zatem pracodawcy nie wolno ani rozwiązać bez zgody zarządu okręgowego związku zawodowego umowy o pracę z pracownikiem, będącym członkiem rady zakładowej, bez wypowiedzenia, ani też rozwiązać ją przez wypowiedzenie. Jednakże mimo, że oba takie oświadczenia pracodawcy są jednakowo sprzeczne z prawem, to jednak kwestia skuteczności została unormowana co do każdego z tych oświadczeń pracodawcy odmiennie.Jeżeli bowiem pracodawca, zachowując wymagania przewidziane w art. 9 wyżej powołanego dekretu z dnia 18.I.1936 r. (a więc nadając oświadczeniu o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia formę pisemną i przytaczając przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy), złoży bez zgody zarządu okręgowego związku zawodowego pracownikowi, będącemu członkiem rady zakładowej, oświadczenie, że rozwiązuje umowę o pracę bez wypowiedzenia, to mimo że taka czynność prawna pracodawcy, jako sprzeczna z ustawą byłaby objęta przepisem art. 41 § 1 p.o.p.c., nie jest ona nieważna. Zgodnie bowiem z art. 10 i 11 dekretu z 18.I.1956 r., będącymi normami szczególnymi w stosunku do ogólnej normy art. 41 § 1 p.o.p.c., powoduje ona rozwiązanie umowy o pracę, a pracownikowi daje jedynie uprawnienia przewidziane w tychże art. 10 i 11 dekretu z 18.I.1956 r. Pracownik będący członkiem rady zakładowej może wówczas albo żądać przywrócenia go do pracy orzeczeniem komisji rozjemczej lub wyrokiem sądu (art. 10 ust. 1) - a wówczas należy mu się wynagrodzenie za cały czas nie wykonywania pracy (art. 10 ust. 3), albo też zrezygnować z powrotu do pracy, a wówczas (jeżeli umowa o pracę zawarta była na czas nieokreślony należy mu się odszkodowanie w wysokości 1-miesięcznego wynagrodzenia (art. 11 pkt 1). Dlatego zatem w takim przypadku dekret z 18.I.1956 r. normuje inaczej skutki sprzeczności czynności prawnej z ustawą, niż to czyni norma generalna art. 41 § 1 p.o.p.c. Nawet sprzeczne z ustawą oświadczenie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia jest skuteczne byleby tylko zgodnie z art. 1 powołanego dekretu z 18.I.1956 r. - nastąpiło na piśmie z podaniem przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy.Natomiast co do sprzecznego z ustawą oświadczenia wypowiedzenia umowy o pracę nie istnieje żaden przepis, który miałby być normą szczególną w stosunku do art. 41 § 1 p.o.p.c. Dlatego też - zgodnie z tym przepisem ogólnym - złożone przez pracodawcę bez zgody zarządu okręgowego związku zawodowego oświadczenie wypowiedzenia umowy o pracę z pracownikiem, będącym członkiem rady zakładowej jest nieważne, a więc nie powoduje rozwiązania umowy z chwilą upływu terminu wypowiedzenia. W razie niedopuszczenia pracownika do pracy, służy mu roszczenie z art. 455 k.z. Do zastosowania w tym przypadku przepisu art. 11 dekretu z 18.I.1956 r. brak więc podstaw, skoro założeniem tego przepisu jest skuteczność oświadczenia rozwiązującego umowę o pracę i rezygnacja pracownika z unicestwienia tej skuteczności orzeczeniem komisji rozjemczej lub sądu, przywracającym go do pracy zgodnie z art. 10 ust. 1 dekretu z 18.I.1956 r.Skoro zatem przepis art. 11 powołanego dekretu z 18.I.1956 r. nie ma zastosowania w przypadku, będącym założeniem pytania przedstawionego Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki, przepis ten nie może ograniczać roszczeń pracownika będącego członkiem rady zakładowej (miejscowej), któremu bez zgody zarządu okręgowego związku zawodowego pracodawca złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę. W takim bowiem przypadku sytuacja przedstawia się tak samo, jak przedstawia się wówczas, gdy oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło nie na piśmie albo bez przytoczenia przyczyny rozwiązania umowy (por. uchwałę Sądu Najwyższego powziętą dnia 26.X.1956 r. w składzie 7 sędziów - OSN III/1960, poz. 64). W obu tych przypadkach złożone przez pracodawcę oświadczenie jest czynnością prawną nieważną, a więc nie powodującą rozwiązania umowy o pracę. Identyczność obu powyższych sytuacji pod omawianym względem powoduje, że także w przypadku objętym sentencją niniejszej uchwały aktualne są zawarte w uzasadnieniu powołanej uchwały składu 7 Sędziów wyjaśnienia dotyczące ewentualnej konieczności stosowania art. 3 p.o.p.c.