III PZP 6/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, A. Uszoka, w sprawie z powództwa Dariusza W. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w L. o wynagrodzenie za pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 16 stycznia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy nagroda określona w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 listopada 1984 r. w sprawie zasad przyznawania nagród pracownikom zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. Urz. Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej Nr 12, poz. 64) ma charakter roszczeniowy w sytuacji, gdy nie został zgłoszony przez osobę upoważnioną w § 4 tego zarządzenia wniosek w przedmiocie przyznania nagrody?"podjął następującą uchwałę:Pracownik nabywa prawo do nagrody przewidzianej w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 listopada 1984 r. w sprawie zasad przyznawania nagród pracownikom, zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. Urz. Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej Nr 12, poz. 64), jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w § 5 tego zarządzenia także w razie braku wniosku przełożonego o przyznanie tej nagrody.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia nagrody rocznej za rok 1984 w kwocie 7.000 zł na podstawie zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 listopada 1984 r. w sprawie zasad przyznawania nagród pracownikom zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. Urz. Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej Nr 12, poz. 64).Pozwany Zespół Opieki Zdrowotnej wnosił o oddalenie powództwa podnosząc, że roczna nagroda za rok 1984 nie ma charakteru roszczeniowego, a o jej przyznaniu decyduje wyłącznie bezpośrednio przełożony, oceniający pracę pracownika. Przełożeni powoda nie wystąpili z wnioskiem o przyznanie powodowi nagrody za rok 1984.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy uznał roszczeniowy charakter nagrody za 1984 r., zasądzając z tego tytułu na rzecz powoda kwotę 6.000 zł.W związku z rewizjami obu stron Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przy rozstrzyganiu sprawy nasunęły się poważne wątpliwości prawne, które znalazły wyraz w pytaniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu. Podstawowa wątpliwość Sądu sprowadza się do tego, że skoro w myśl § 4 ust. 1 powołanego zarządzenia z dnia 2 listopada 1984 r. kierownicy jednostek i komórek organizacyjnych zgłaszają dyrektorowi zakładu pisemny wniosek w sprawie przyznania nagród, z określeniem ich wysokości, to z tego przepisu można wnioskować, że w razie braku takiego wniosku po stronie pracownika, który nie został objęty wnioskiem, nie powstaje prawo podmiotowe do żądania nagrody.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis ust. 1 § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1984 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów społecznych służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawodowej inwalidów (Dz. U. Nr 18, poz. 86) przewiduje utworzenie funduszu nagród z przeznaczeniem na nagrody dla pracowników wyróżniających się w pracy, a stosownie do ust. 2 § 27 Minister Zdrowia i Opieki Społecznej został zobowiązany do szczegółowego określenia zasad przyznawania tych nagród. W wyniku powyższej delegacji wydane zostało zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 listopada 1984 r. (Dz. Urz. Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej Nr 12, poz. 64).Wymienione zarządzenie posługuje się wprawdzie terminem "nagroda", a nie premia, ale ma charakter przewidzianej w tym zarządzeniu należności jako premii mylnie nazwanej nagrodą, wskazuje na to przede wszystkim sformułowanie ust. 2 § 27 powołanego rozporządzenia z dnia 2 marca 1984 r., który poleca Ministrowi Zdrowia i Opieki Społecznej sprecyzowanie zasad przyznawania należności określonej mianem nagrody. Jak zaś wiadomo, zasady określa się tylko przy premiach, gdyż nagroda - w odróżnieniu od premii - jest świadczeniem, które pracownik otrzymuje według swobodnego uznania kierownictwa zakładu pracy, a zatem bez potrzeby ustalenia konkretnych zasad decydujących o przyznaniu należności. Użycie więc w rozporządzeniu z dnia 2 marca 1984 r. terminologii "określenie zasad" świadczy, że należność ma charakter premii.W omawianym zarządzeniu z dnia 2 listopada 1984 r. brak jest skonkretyzowanych pozytywnych przesłanek, które by w sposób bliższy określały, za jakie osiągnięcie pracownik powinien otrzymać premię mylnie nazwaną "nagrodą", ale w powołanym zarządzeniu zostały taksatywnie wymienione przesłanki negatywne, które wyłączają prawo pracownika do należności przewidzianej w zarządzeniu. Przesłanki te zostały wyczerpująco wymienione w § 5 zarządzenia, a do nich należą m.in. nieprzepracowanie przez nowo przyjętego pracownika 12 miesięcy, nieobecność w pracy ponad 3 miesiące oraz ukaranie karami regulaminowymi. W orzecznictwie Sądu Najwyższego był rozważany problem charakteru prawnego należności (premia czy nagroda) w sytuacji, w której właściwy akt prawny zawiera skonkretyzowane i wyczerpująco wymienione przesłanki negatywne, tj. te, które wyłączają prawo pracownika do otrzymania odpowiedniej należności, przy jednoczesnym braku dostatecznego skonkretyzowania przesłanek pozytywnych. W tym przedmiocie ukształtował się pogląd, że fakt taksatywnego wymienienia negatywnych warunków premiowania uzasadnia pogląd, iż należność ma charakter premii, a nie nagrody. Konsekwencją taksatywnego wymienienia negatywnych warunków premiowania jest to, że jeśli powyższe warunki nie mają zastosowania w stosunku do danego pracownika, to pracownik nabywa prawo podmiotowe do należności przewidzianej we właściwym akcie prawnym, a zatem należność ma charakter premii, a nie nagrody (uzasadnienie uchwały SN z dnia 30 lipca 1986 r. III PZP 47/86 - OSNCP 1987, z. 5-6, poz. 82, i wyrok SN z dnia 6 marca 1987 r. I PR 8/87 - nie publ.). Stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach podziela obecny skład sądzący.Biorąc powyższe pod uwagę należy przyjąć, że należność przewidziana we wspomnianym zarządzeniu ma charakter premii, pomimo błędnego jej nazwania nagrodą.Jak wynika z uzasadnienia pytania prawnego, Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych szczególną uwagę przywiązuje do wniosku kierownika jednostki organizacyjnej dotyczącego przyznania konkretnemu pracownikowi należności przewidzianej w zarządzeniu, wysuwając sugestię, że brak takiego imiennego wniosku wyłącza prawo pracownika do powyższej należności. Wysunięte przez Sąd Wojewódzki wątpliwości nie mają istotnego znaczenia, ponieważ w świetle zarządzenia z dnia 2 listopada 1984 r. wniosek taki nie ma charakteru prawotwórczego i od jego złożenia lub niezłożenia zarządzenie nie uzależnia materialnoprawnych uprawnień pracownika do należności przewidzianej w zarządzeniu. Jak zaznaczono, jedynym warunkiem wyłączającym prawo pracownika do należności przewidzianej w zarządzeniu jest stwierdzenie, że po stronie pracownika zachodzą okoliczności wymienione w § 5 zarządzenia. Brak tych okoliczności uzasadnia - jak zaznaczono - prawo podmiotowe pracownika do omawianej należności, choćby nawet kierownik komórki organizacyjnej, w której zatrudniony jest pracownik, żadnego wniosku nie złożył.Tak sformułowane zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 listopada 1984 r., znajdującej podstawę w delegacji zawartej w ust. 2 § 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1984 r., uzasadnia pogląd, że wszyscy pracownicy, w stosunku do których nie zachodzą okoliczności wymienione w § 5 zarządzenia, nabywają prawo do premii, mylnie nazwanej nagrodą, z tym jednak zastrzeżeniem, że różnice w wynikach pracy zachodzące pomiędzy poszczególnymi pracownikami, z jednoczesnym uwzględnieniem szczególnego wkładu pracy pracownika, powinny mieć wpływ na wysokość premii, która stosownie do § 3 zarządzenia waha się od 3.000 zł do 10.000 zł.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji uchwały.