III PZP 47/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Michaluk. Sędziowie SN: A. Filcek, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugeniusza M. przeciwko Wojewódzkiemu Zakładowi Transportu Mleczarskiego w Z.G. o wypłatę premii - nagrody z zysku za 1983 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie postanowieniem z dnia 27 maja 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy może być uznane za nieważne postanowienie regulaminu podziału premii z zysku w spółdzielczych jednostkach organizacyjnych za konkretny okres rozliczeniowy wyłączające prawo pracownika do premii w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu?podjął następującą uchwałę:Postanowienie regulaminu podziału premii z zysku w spółdzielczych jednostkach organizacyjnych za konkretny okres rozliczeniowy, wyłączające prawo pracownika do premii w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu, jest nieważne.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Powód, zatrudniony w zakładzie należącym do Związku Spółdzielni Mleczarskich w charakterze pracownika, domagał się zasądzenia premii z zysku za rok 1983. Sąd Rejonowy powództwo oddalił, ponieważ powód nie spełnił przewidzianego w regulaminie warunku koniecznego do wypłacenia premii, jakim jest pozostawanie w zatrudnieniu w dacie wypłaty premii.W związku z rewizją powoda Sądowi Wojewódzkiemu nasunęły się poważne wątpliwości, które znalazły wyraz w pytaniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Jak wynika z uzasadnienia pytania prawnego, Sądowi Wojewódzkiemu znana jest uchwała Pełnego Składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85, zgodnie z którą "postanowienie regulaminu podziału premii z zysku w przedsiębiorstwie państwowym (art. 10 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych - jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 16, poz. 74 ze zm.) za konkretny okres rozliczeniowy wyłączające prawo pracownika do premii w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu jest nieważne, bez względu na to, kiedy regulamin został uchwalony". Wątpliwość Sądu Wojewódzkiego sprowadza się do tego, czy uchwałę tę można stosować w spółdzielczości, skoro dotyczy ona przedsiębiorstw państwowych, a zagwarantowana spółdzielczości samorządność może przemawiać za możliwością odmiennego unormowania, niż to ma miejsce w sektorze państwowym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z § 3 regulaminu podziału nagród indywidualnych tworzonych z zysku za rok 1983 w Wojewódzkim Zakładzie Transportu Mleczarskiego w Z.G. "do nagrody uprawnieni są pracownicy, którzy przepracowali rok kalendarzowy i w dniu wypłaty nagrody pozostają w zatrudnieniu oraz nie są w okresie wypowiedzenia".Powołany regulamin posługuje się określeniem "podział nagród". Pierwszoplanowe zatem znaczenie ma wyjaśnienie, czy przewidziane w tym regulaminie należności mają charakter nagrody czy też, pomimo użycia określenia "nagrody", należności te mają charakter premii. Różnica między nagrodą a premią została wyjaśniona przez dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego i polega ono na tym, że nagroda nie jest uzależniona od dopełnienia przez pracownika konkretnych warunków, a jej przyznanie zależy od uznania zakładu pracy; przy czym przed przyznaniem przez zakład pracy nagrody po stronie pracownika nie powstaje prawo podmiotowe do jej żądania. W odróżnieniu od nagrody prawo podmiotowe pracownika do premii powstaje w razie dopełnienia warunków premiowania przewidzianych w regulaminie, a przyznanie pracownikowi premii nie jest uzależnione od uznania zakładu pracy, lecz od dopełnienia przez pracownika wspomnianych warunków. Tak ukształtował się dotychczasowy kierunek orzecznictwa Sądu Najwyższego i zachował on aktualność pod rządem obecnie obowiązujących przepisów.Z § 5 regulaminu wynika, że nagrodę indywidualną przyznaje się pracownikowi na podstawie oceny wyników jego pracy i że nie przysługuje ona w przypadkach taksatywnie wymienionych w tymże § 5, jak popełnienie przestępstwa, niewywiązywanie się z przyjętych zobowiązań spłaty niedoborów, zagarnięcia mienia zakładu pracy itd. Sformułowanie § 5 regulaminu wskazuje, że pozbawienie nagrody może nastąpić tylko w przypadkach taksatywnie wymienionych w § 5 regulaminu i że w dalszej konsekwencji, jeśli te przypadki nie mają miejsca, pracownik ma prawo do świadczenia nazwanego w regulaminie nagrodą.W tych warunkach pomimo użycia w regulaminie określenia "nagroda" należności w nim przewidziane mają w swej istocie charakter premii. Trafnie zatem Sąd Wojewódzki, w przedstawionym Sądowi Najwyższemu pytaniu prawnym, posłużył się określeniem "premia" jakkolwiek - jak zaznaczono - regulamin w sposób nieprecyzyjny posługuje się nomenklaturą "nagroda".Trafnie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu pytania prawnego, że uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r. III PZP 33/85 dotyczy przedsiębiorstw państwowych. Nie oznacza to jednak, aby nie znajdowała ona również zastosowania w stosunku do przedsiębiorstwa pionu spółdzielczego, skoro art. 85 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze nakazuje spółdzielni ustalać zasady wynagradzania, stosując przepisy kodeksu pracy, przepisy o wynagrodzeniach oraz postanowienia właściwych dla spółdzielni układów zbiorowych pracy.Sformułowanie art. 85 prawa spółdzielczego oraz jego lokalizacja w części ogólnej prawa spółdzielczego wskazują, że ma on zastosowanie zarówno do pracowników spółdzielczości, jak i do członków spółdzielni pracy. Tym samym z mocy art. 85 w spółdzielczości - podobnie jak w sektorze państwowym - istnieje na podstawie art. 13 k.p. związanie składników wynagrodzenia pracownika, tak zresztą jak członka spółdzielni pracy, z okresem rozliczeniowym, za który dany składnik wynagrodzenia przysługuje. W tych warunkach przy ocenie premii z zysku, wypłacanej w spółdzielczości, nie może być obojętny element czasowy w tym znaczeniu, że nabycie prawa do premii z zysku w spółdzielczości nie łączy się z rzetelnym świadczeniem pracy w nieokreślonym bliżej czasie, lecz wyłącznie z rzetelnym wykonywaniem pracy w konkretnym okresie rozliczeniowym, którym z reguły jest okres roczny.W związku z tym za nieważny uznać należy zapis regulaminu wyłączający prawo pracownika do premii z zysku w spółdzielni za konkretny okres rozliczeniowy w razie rozwiązania umowy o pracę po upływie tego okresu, ponieważ taki zapis pozostaje w sprzeczności z art. 13 k.p., który stosownie do art. 85 prawa spółdzielczego ma zastosowanie w prawie spółdzielczym.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji uchwały.