I PZP 3/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie z powództwa Eugeniusza K. i Józefa K. przeciwko L. Przedsiębiorstwu Budowy Pieców Przemysłowych w L. o nagrodę z zakładowego funduszu nagród, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 17 grudnia 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy nagroda z zakładowego funduszu nagród dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych ma charakter roszczeniowy w przypadku, gdy odmowa jej przyznania spowodowana została niepełnym wykonaniem zadań wyznaczonych dla zakładu pracy przez jednostkę nadrzędną, a w szczególności czy podlegają ocenie organów rozpatrujących spory ze stosunku pracy przyczyny niewykonania tych zadań (art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o zasadach tworzenia i podziału zakładowego funduszu nagród oraz zakładowych funduszów socjalnego i mieszkaniowego - Dz. U. Nr 27, poz. 152)?"uchwalił:Nagrody z zakładowego funduszu nagród dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych (art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o zasadach tworzenia i podziału zakładowego funduszu nagród oraz zakładowych funduszów socjalnego i mieszkaniowego - Dz.U. Nr 27, poz. 152), podobnie jak nagrody dla pozostałych pracowników, mają charakter roszczeniowy. Stwierdzenie jednak przesłanki ustawowej, od której spełnienia zależy przyznanie takich nagród dla pracowników na stanowiskach kierowniczych, w postaci wykonania przez zakład pracy zadań wyznaczonych przez jednostkę nadrzędną należy do tejże jednostki nadrzędnej i nie podlega ocenie organów rozpatrujących sprawy o roszczenia pracowników ze stosunku pracy (§ 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 października 1973 r. w sprawie zakładowego funduszu nagród - Dz.U. Nr 41, poz. 248). Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy zatrudnieni w R. Przedsiębiorstwie Budowy Pieców Przemysłowych, którego następcą prawnym jest pozwane L. Przedsiębiorstwo Budowy Pieców Przemysłowych, na stanowiskach zastępcy dyrektora do spraw pracowniczych i ekonomicznych bądź zastępcy dyrektora do spraw środków produkcji domagali się przyznania im nagród z zakładowego funduszu nagród za 1978 rok. Pozwane Przedsiębiorstwo odmówiło im tych nagród, motywując swą decyzję niewykonaniem przez kierowane przez nich Przedsiębiorstwo w 1978 r. zadań wyznaczonych przez jednostkę nadrzędną i z powołaniem się na art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o zasadach tworzenia i podziału zakładowego funduszu nagród oraz zakładowych funduszów socjalnego i mieszkaniowego (Dz. U. Nr 27, poz. 152).Terenowa Komisja Rozjemcza uwzględniła żądania wnioskodawców. Według dokonanych przez Komisję Rozjemczą ustaleń niewykonanie przez R. Przedsiębiorstwo Budowy Pieców Przemysłowych wyznaczonych zadań nie zostało przez wnioskodawców zawinione, a spowodowane w istocie zostało "destrukcyjną działalnością jednostki nadrzędnej", która po podjęciu decyzji i likwidacji R. Przedsiębiorstwa szeregiem poleceń (delegowanie pracowników na inne budowy, zmiany budów) uniemożliwiła osiągnięcie zakładowych wskaźników ekonomicznych.Rozpoznając wniesione od powyższego orzeczenia odwołanie strony pozwanej, w którym zarzuca się obrazę prawa materialnego przez przyznanie wnioskodawcom prawa do nagród, w sytuacji gdy wymagania art. 8 cyt. ustawy oraz regulaminu podziału nagród nie zostały spełnione, a nadto nienależyte wyjaśnienie sprawy i poczynienie błędnych ustaleń co do przyczyn niewykonania zadań, Okręgowy Sąd powziął wątpliwość prawną, czy nagroda z zakładowego funduszu nagród dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych ma charakter roszczeniowy w przypadku, gdy odmowa jej przyznania spowodowana została niepełnym wykonaniem zadań wyznaczonych dla zakładu pracy przez jednostkę nadrzędną, a w szczególności czy podlegają ocenie organów rozpatrujących spory ze stosunku pracy przyczyny niewykonania tych zadań. Stosownie bowiem do art. 8 cyt. wyżej ustawy pracownik na stanowisku kierowniczym otrzymuje nagrodę z zakładowego funduszu nagród, jeżeli spełnia warunki określone ustawą, a ponadto zostały wykonane zadania wyznaczone przez jednostkę nadrzędną. Według zaś § 8 ust. 3-6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 października 1973 r. w sprawie zakładowego funduszu nagród (Dz. U. Nr 41, poz. 248) jednostka nadrzędna nad zakładem pracy ustala przed rozpoczęciem roku kalendarzowego wymienione zadania, a także ustala zasady zmniejszania nagród w wypadkach niepełnego ich wykonania, natomiast stwierdzenie wykonania zadań następuje po ustaleniu wyników finansowych działalności zakładu pracy za rok, za który przysługuje nagroda, na podstawie zweryfikowanych i zatwierdzonych zadań finansowych, a wysokość indywidualnych nagród dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych zatwierdza jednostka nadrzędna.Sformułowanie cytowanych przepisów według zapatrywania Okręgowego Sądu zdaje się wskazywać, iż nagroda z zakładowego funduszu nagród dla kadry kierowniczej nie ma charakteru roszczeniowego i też nie podlegają ocenie organów rozpatrujących spory ze stosunku pracy przyczyny niewykonania zadań.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarówno w literaturze przedmiotu, jak w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznaje się powszechnie charakter roszczeniowy nagród z zakładowego funduszu nagród, do których pracownicy nabywają prawo po spełnieniu szeregu wymienionych w cytowanej ustawie warunków. Sformułowanie użyte w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r., że "pracownik ma prawo do nagrody (...)" oraz ścisłe określenie przesłanek, od których spełnienia zależy przyznanie nagrody w pełnej wysokości lub przyznanie nagrody obniżonej, a nawet pozbawienie nagrody (szczegółowe postanowienia w tym przedmiocie zawierają z reguły zakładowe regulaminy rozdziału nagród), uwydatniają roszczeniowy charakter nagród z zakładowego funduszu nagród i pozwalają je uznać za część wynagrodzenia za pracę, do którego pracownik nabywa prawo po upływie roku kalendarzowego (obrachunkowego) na określonych warunkach.Cytowana ustawa, jak również rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 1 października 1973 r. w sprawie zakładowego funduszu nagród (Dz. U. Nr 41, poz. 248) nie dają podstawy do pozbawienia charakteru roszczeniowego nagród przysługujących pracownikom na stanowiskach kierowniczych i odpowiedzialnych za organizację pracy w zakładzie. Okoliczność, że pracownicy ci otrzymują nagrody z zakładowego funduszu nagród, jeżeli spełnili warunki określone ustawą, a ponadto jeżeli zostały wykonane przez zakład pracy zadania wyznaczone przez jednostkę nadrzędną, nie zmienia charakteru tych nagród. Jeżeli bowiem wymienieni pracownicy spełnili te warunki oraz zostały wykonane przez zakład pracy zadania wyznaczone przez jednostkę nadrzędną, a mimo to nie przyznano im tych nagród, odmówienie rozważanym nagrodom charakteru roszczeniowego i pozbawienia tym samym wymienionych pracowników możności dochodzenia części należnego wynagrodzenia przed organami powołanymi do rozstrzygania spraw o roszczenie pracowników ze stosunku pracy stanowiłoby bezpodstawną i niezasłużoną dyskryminację sytuacji prawnej osób najbardziej odpowiedzialnych w zakładzie pracy.Inne jest natomiast zagadnienie, czy stwierdzenie przesłanki w postaci wykonania przez zakład pracy zadań wyznaczonych przez jednostkę nadrzędną podlega ocenie organów rozpatrujących sprawy o roszczenia pracowników ze stosunku pracy. Odpowiedzi na to zagadnienie należy poszukiwać w unormowaniach dotyczących tej przesłanki, zawartych w cyt. już rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 1 października 1973 r. w sprawie zakładowego funduszu nagród. Stosownie mianowicie do § 8 cyt. rozporządzenia zadania, od których wykonania jest uzależnione przyznanie nagród pracownikom, o których mowa w art. 8 ustawy, jak również zasady zmniejszania tych nagród w przypadkach niepełnego wykonania zadań, ustala jednostka nadrzędna nad tym zakładem pracy przed rozpoczęciem roku kalendarzowego (obrachunkowego); również do uprawnień tej jednostki nadrzędnej należy stwierdzenie wykonania wyznaczonych zadań oraz zatwierdzenie wysokości indywidualnych nagród dla pracowników, o których mowa w art. 8 ustawy.Powyższe przepisy uzależniają prawo do nagrody od każdorazowego wykonania zadań wyznaczonych zakładowi pracy w danym roku kalendarzowym (obrachunkowym) przez jednostkę nadrzędną, nie różnicując wszakże sytuacji prawnej pracowników w omawianym zakresie w zależności od rodzaju i charakteru przyczyn, które spowodowały niewykonanie tych zadań.Celem takiego unormowania było uzależnienie prawa do nagrody osób zajmujących najwyższe stanowiska kierownicze od realizacji zadań stojących przed przedsiębiorstwami. Osoby te mają bowiem istotny wpływ na funkcjonowanie i wyniki działalności przedsiębiorstwa, taki system przyznawania nagród ma stymulować lepszą ich pracę.Przepis § 8 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów wyraźnie stanowi, że stwierdzenie wykonania wytyczonych przez jednostkę nadrzędną zadań następuje po ustaleniu wyników finansowych działalności zakładu pracy za rok, za który przysługuje nagroda, na podstawie zweryfikowanych i zatwierdzonych sprawozdań finansowych, według zaś § 8 ust. 6 tego rozporządzenia również wysokość indywidualnych nagród dla pracowników na stanowiskach kierowniczych zatwierdza jednostka nadrzędna.Z powyższego unormowania wynika, że stwierdzenie wykonania przez zakład pracy zadań wyznaczonych przez jednostkę nadrzędną, stanowiące przesłankę ustawową, od której spełnienia zależy przyznanie nagród dla pracowników na stanowiskach kierowniczych należy do jednostki nadrzędnej w ramach przysługujących jej uprawnień z dziedziny zarządzania.Skoro zaś decyzja jednostki nadrzędnej w przedmiocie, czy i w jakim zakresie zostały wykonane przez zakład pracy zadania wyznaczone przez tę jednostkę, jest decyzją z zakresu zarządzania przedsiębiorstwami, nie podlega ona ocenie przez organy rozpatrujące sprawy o roszczenia pracownicze, jako wyłączona z zakresu kognicji tych organów.Z powyższych względów na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.