III PZP 62/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Ireny L. przeciwko Okręgowemu Urzędowi Cen w O. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 30 listopada 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy członek rady pracowniczej w zakładzie pracy, gdzie nie istnieje związek zawodowy, podlega ochronie tak jak członek rady zakładowej na podstawie art. 39 pkt 1 k.p.?2. W razie odpowiedzi negatywnej, czy obowiązek zasięgnięcia opinii rady pracowniczej w sprawach rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem państwowym wynikający z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1982 r. w sprawie zasad współdziałania kierowników urzędów państwowych z radami pracowniczymi (Dz. U. Nr 39, poz. 261) wymaga zachowania trybu postępowania wynikającego z art. 38 k.p.?"powziął następującą uchwałę:1. Członek rady pracowniczej, przewidzianej w art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214), nie podlega ochronie przewidzianej w art. 39 pkt 1 k.p. 2. Zasięgnięcie opinii rady pracowniczej w sprawach rozwiązania stosunku pracy (§ 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 listopada 1982 r. w sprawie zasad współdziałania kierowników urzędów państwowych z radami pracowniczymi - Dz. U. Nr 39, poz. 261) powinno nastąpić przed złożeniem oświadczenia przez zakład pracy w sprawie rozwiązania stosunku pracy. W stosunku do urzędników państwowych wymienionych w art. 39 wymienionej ustawy uchybienie powyższemu obowiązkowi stanowi naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 46 k.p. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawczyni była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Oddziale Państwowej Komisji Cen na stanowisku inspektora. Pismem z dnia 24.VI.1983 r. strona pozwana wypowiedziała wnioskodawczyni umowę o pracę na dzień 30.IX.1983 r., a w dniu 27.VI.1983 r. powiadomiła radę pracowniczą, że wypowiedziała wnioskodawczyni stosunek pracy. Wnioskodawczyni do momentu rozwiązania umowy o pracę była członkiem rady pracowniczej.We wniosku skierowanym do Komisji Odwoławczej wnioskodawczyni domagała się uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne. Komisja uwzględniła żądanie wnioskodawczyni, przywracając ją do pracy.W związku z odwołaniem pozwanego Urzędu Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nasunęły się poważne wątpliwości prawne, przytoczone w sentencji postanowienia.Pierwsza wątpliwość sprowadza się do pytania, czy członek rady pracowniczej, przewidzianej w art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214), podlega takiej ochronie jak członek rady zakładowej i delegat związkowy (art. 39 pkt 1 k.p.) Sąd podkreśla, że jakkolwiek przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r., jak również wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1982 r. w sprawie zasad współdziałania kierowników urzędów państwowych z radami pracowniczymi (Dz. U. Nr 39, poz. 261) takiej ochrony nie przewidują, to jednak - zdaniem Sądu - względy celowościowe przemawiałyby za objęciem członków rad pracowniczych w urzędach państwowych taką samą ochroną, jaka z mocy art. 39 pkt 1 k.p. przysługuje członkom rad zakładowych i delegatom związkowym.Druga wątpliwość Sądu dotyczy wykładni § 5 wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1982 r. Przepis ten, stanowiąc, że kierownik urzędu obowiązany jest zasięgnąć opinii rady pracowniczej w sprawach rozwiązania stosunku pracy, nie normuje trybu przeprowadzenia tej konsultacji. Według poglądu wyrażonego przez Sąd Pracy moment zasięgnięcia opinii, o której mowa w § 5 rozporządzenia, nie powinien być dowolny; zasięgnięcie opinii powinno nastąpić przed złożeniem przez zakład pracy oświadczenia w sprawie rozwiązania stosunku pracy. Dlatego też Sąd Pracy jest zdania, że już sam zamiar rozwiązania umowy o pracę powinien być przedmiotem konsultacji, a skoro § 5 trybu tej konsultacji nie normuje, należałoby stosować odpowiednio tryb przewidziany w art. 38 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Przepisy kodeksu pracy, jak również niektóre przepisy pozakodeksowe, przewidują w stosunku do pewnych grup pracowniczych szczególną ochronę trwałości stosunku pracy, która przejawia się między innymi we wprowadzeniu ustawowego zakazu wypowiedzenia tym pracownikom przez zakład pracy stosunku pracy. Do takich przepisów należy art. 39 pkt 1 k.p., zgodnie z którym zakład pracy nie może wypowiedzieć umowy o pracę członkowi rady zakładowej lub delegatowi związkowemu.Przepis art. 39 pkt 1 k.p., jak również wszelkie inne przepisy wprowadzające ustawowe zakazy wypowiedzenia niektórym grupom pracowników stosunku pracy, mają charakter przepisów szczególnych, stanowiących wyjątek od powszechnie obowiązujących zasad kodeksowych, normujących zakres wypowiadania stosunku pracy ogółowi pracowników. Jeśli bowiem chodzi o ogół pracowników, to takiego powszechnie obowiązującego zakazu brak jest w przepisach kodeksu pracy. Wynika stąd, iż wyjątkowy charakter omawianych przepisów szczególnych, do jakich należy art. 39 pkt 1 k.p., wymaga posługiwania się przy ich stosowaniu ścisłą wykładnią i nie zezwala na posługiwanie się wykładnią rozszerzającą. Dlatego też przepis art. 39 pkt 1 k.p. nie może być stosowany w drodze analogii do członków rad pracowniczych w urzędach państwowych, jak to sugeruje Sąd Pracy, ponieważ na stosowanie takiej wykładni nie pozwala wyjątkowy jego charakter.Istotne jest też, że w sytuacjach, w których ustawodawca zamierzał zapewnić członkom rad pracowniczych szczególną ochronę przed wypowiedzeniem umowy o pracę, dał temu wyraz w wyraźnych w tym przedmiocie unormowaniach. Przykładem takiego stanu prawnego jest przepis art. 6 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123), który nie zezwala przedsiębiorstwu państwowemu na wypowiedzenie i rozwiązanie stosunku pracy z członkiem rady pracowniczej przedsiębiorstwa, jeśli rada pracownicza nie wyraziła swej zgody na to zwolnienie. Skoro więc w ustawie z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, jak również w rozporządzeniu wykonawczym z dnia 8 listopada 1982 r. brak jest analogicznego przepisu do art. 6 ustawy z dnia 25 września 1982 r., to stąd wynika, że członkom rad pracowniczych w urzędach państwowych ustawodawca nie zamierzał udzielić takiej szczególnej ochrony, jakiej udzielił członkom rad pracowniczych w przedsiębiorstwach państwowych.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że członek rady pracowniczej, przewidzianej w art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214), nie podlega ochronie przewidzianej w art. 39 pkt 1 k.p.2. Zgodnie z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1982 r. w sprawie zasad współdziałania kierowników urzędów państwowych z radami pracowniczymi (Dz. U. Nr 30, poz. 261) kierownik urzędu jest obowiązany zasięgnąć opinii rady pracowniczej w sprawach rozwiązania stosunku pracy, a także przed podjęciem decyzji w sprawach wymienionych w dalszej części § 5, jak np. przyznania nagród lub wyróżnień, przedstawiania wniosku o nadanie odznaki honorowej lub odznaczenia państwowego itp.Trzeba się zgodzić ze stanowiskiem reprezentowanym przez Sąd Pracy, że omawiana opinia rady pracowniczej powinna stanowić element brany pod uwagę przez kierownictwo w sprawie rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy. Dlatego też słusznie Sąd podnosi, iż moment zasięgnięcia opinii, o której mowa w § 5, nie powinien być dowolny; w każdym razie zasięgnięcie opinii nie powinno nastąpić po złożeniu przez zakład pracy oświadczenia w sprawie rozwiązania stosunku pracy. W tej bowiem ostatniej sytuacji - wbrew założeniom wynikającym z § 5 - opinia rady pracowniczej praktycznie nie miałaby znaczenia, gdyż nie byłaby brana pod uwagę przez kierownictwo zakładu pracy. Zwrócono by się o nią wówczas, gdy sam fakt rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy zostałby już przesądzony przez złożenie oświadczenia w sprawie rozwiązania stosunku pracy. Sama zresztą wykładnia gramatyczna wspomnianego § 5 potwierdza pogląd o konieczności zasięgnięcia opinii rady pracowniczej przed powzięciem decyzji w sprawie rozwiązania stosunku pracy. Wprawdzie pierwsza część § 5 nie precyzuje ściśle momentu, w którym kierownik zakładu pracy powinien zasięgnąć opinii rady pracowniczej w sprawach rozwiązania stosunku pracy, to jednak w dalszej części powołanej dyspozycji, odnoszącej się do zasięgnięcia opinii rady pracowniczej w sprawach nagród, odznaczeń itp., zawarta jest wzmianka "a także przed podjęciem decyzji" w tych sprawach. Zestawienie części pierwszej i drugiej § 5, zwłaszcza zaś połączenie obu części § 5 określeniem "a także przed podjęciem decyzji", wskazuje, że w sprawach objętych zarówno pierwszą częścią § 5, jak również jego drugą częścią, zasięgnięcie opinii rady pracowniczej powinno nastąpić przed podjęciem decyzji przez zakład pracy.Wreszcie za proponowaną wykładnią § 5 przemawia dodatkowo treść art. 42 ustawy z dnia 16 września 1982 r., który zawiera ogólną wskazówkę dla kierowników urzędów, zobowiązując ich do stwarzania warunków umożliwiających przedstawicielstwu pracowniczemu realizację jego zadań. Nie powinno ulegać wątpliwości, że realizacja zadań przewidzianych w omawianym § 5 może być spełniona tylko wówczas, gdy kierownictwo zakładu przed powzięciem decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy z pracownikiem zwróci się do rady pracowniczej o wyrażenie przez nią swej opinii.Sąd Najwyższy nie podziela sugestii wysuniętej przez Sąd Pracy, że tryb zasięgnięcia opinii rady pracowniczej w sprawach rozwiązania stosunku pracy (§ 5 rozporządzenia) powinien nastąpić przy odpowiednim zastosowaniu art. 38 k.p., a to przede wszystkim dlatego, że w art. 38 k.p. mowa jest o zastrzeżeniach rady zakładowej, gdy tymczasem omawiany § 5 posługuje się terminem "opinia".Z przyjęcia poglądu, iż kierownictwo zakładu pracy powinno przed powzięciem decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy zasięgnąć opinii rady pracowniczej, wynikają określone konsekwencje. Pierwszą z nich jest to, że przedmiotem opinii rady pracowniczej nie jest samo oświadczenie zakładu pracy, dotyczące rozwiązania stosunku pracy, lecz zamiar rozwiązania tego stosunku prawnego, przy czym, aby rada pracownicza mogła w sposób należyty wypełnić obowiązki przewidziane w § 5, muszą jej być znane przyczyny uzasadniające rozwiązanie stosunku pracy.Powiadomienie zatem rady pracowniczej o zamiarze rozwiązania stosunku pracy, które nie musi nastąpić na piśmie, powinno wskazywać przyczyny, dla których zakład pracy zamierza rozwiązać z konkretnym pracownikiem stosunek pracy. Ponadto rada pracownicza powinna otrzymać powiadomienie o zamiarze rozwiązania stosunku pracy w takim czasie, aby mogła zapoznać się ze sprawą i wydać rzetelną opinię. W tym względzie wskazówki interpretacyjnej można dopatrzeć się w treści § 3 art. 52 k.p., z którego wynika, że okres 3 dni jest wystarczający do opracowania właściwej opinii.Naruszenie przez zakład pracy przepisu § 5 omawianego rozporządzenia należy uznać za równoznaczne z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 46 k.p. W świetle art. 46 k.p. naruszenie przepisów o wypowiadaniu umowy o pracę dotyczy zarówno norm zawartych w kodeksie pracy, jak również przepisów pozakodeksowych, jeśli należą one do dziedziny ustawodawstwa pracy. Takim przepisem pozakodeksowym z dziedziny ustawodawstwa pracy jest między innymi wspomniany § 5 rozporządzenia. Dlatego też naruszenie przez zakład pracy § 5 uzasadnia roszczenie pracowników wymienionych w art. 39 omawianej ustawy o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne lub żądanie przywrócenia do pracy.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zasięgnięcie opinii rady pracowniczej w sprawach rozwiązania stosunku pracy, o czym jest mowa w § 5 rozporządzenia z dnia 8 listopada 1982 r., powinno nastąpić przed złożeniem przez zakład pracy oświadczenia w sprawie rozwiązania stosunku pracy, a uchybienie powyższemu obowiązkowi stanowi - w stosunku do pracowników wymienionych w art. 39 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, czyli urzędników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę - naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 46 k.p.W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji uchwały.