III PZP 73/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Brzeziński, T. Kasiński, J. Myślicki (współsprawozdawca), S. Perestaj, M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem wiceprokuratora Prokuratury Generalnej PRL - E. Wiśniewskiej, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy sędzia sądu rejonowego delegowany do zastępczego pełnienia czynności w sądzie wojewódzkim, uprawniony przez Ministra Sprawiedliwości do przewodniczenia w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, jest uprawniony do rozpoznawania wniosków o rejestrację związków zawodowych?"powziął następującą uchwałę i postanowił wpisać ją do księgi zasad prawnych:Sędzia sądu rejonowego, delegowany do sądu wojewódzkiego, uprawniony przez Ministra Sprawiedliwości do przewodniczenia w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników nie jest uprawniony do rozpoznawania wniosków o rejestrację związków zawodowych. Uzasadnienie faktyczneIstota rozważanego zagadnienia sprowadza się do wykładni art. 25 prawa o ustroju sądów powszechnych z dnia 6 lutego 1982 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1964 r. Nr 6, poz. 40), w szczególności do określenia zakresu uprawnień sędziów rejonowych delegowanych do sądów wojewódzkich.Sędzia obowiązany jest do pełnienia obowiązków w sądzie wymienionym w akcie nominacyjnym Rady Państwa, a w ramach tego sądu do czynności wynikających z ich podziału. Może on być jednak zastąpiony przez innego sędziego nawet sądu bezpośrednio niższego (§ 1). W wypadkach nagłych zastąpić może sędziego - na polecenie kierownika sądu - każdy sędzia niezależnie od ustalonego podziału czynności (§ 3). W ten sposób uregulowany został podmiotowy zakres zastępstwa sędziego. Bliższe natomiast sprecyzowanie pozycji sędziego delegowanego zawiera przepis art. 25 § 2 cyt. ustawy. W zdaniu drugim tego przepisu wyrażona jest zasada, że sędzia sądu niższego nie może być przewodniczącym. Przewodniczącym zaś w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego jest nie tylko przewodniczący składu orzekającego, ale także sędzia orzekający jednoosobowo, co wynika m.in. z przepisów art. 158 § 2, art. 223 § 1, art. 224 § 1 i art. 273 § 2 k.p.c. Tak więc sędzia delegowany może orzekać jedynie w składzie 3-osobowym, w którym zastrzeżony jest ponadto udział tylko jednego sędziego innego sądu i to bez względu na to, czy chodzi o sędziego sądu wyższego czy niższego. Dlatego też w sprawach, w których orzeka sąd wojewódzki w składzie jednego sędziego, nie może on być zastąpiony przez sędziego rejonowego. Artykuł 25 § 1 pr. o ustr. sąd. pow. bowiem musi być rozważany łącznie z § 2 tego przepisu. Sędzia rejonowy natomiast może orzekać w składzie, w którym zasiada dwóch sędziów wojewódzkich, ale - z wyraźnej woli ustawodawcy - nie może wówczas przewodniczyć w posiedzeniu. Od zasady wyrażonej w zdaniu drugim § 2 art. 25, że sędzia rejonowy delegowany do sądu wojewódzkiego nie może być przewodniczącym, jest wyjątek, zaakcentowany słowem "jednakże". Minister Sprawiedliwości bowiem może przyznać sędziemu sądu rejonowego, delegowanemu do sądu wojewódzkiego, prawo przewodniczenia w sprawach rozpoznawanych przez ten sąd w pierwszej instancji w składzie ławniczym. Jest to więc przepis wyjątkowy, o charakterze ustrojowym i jako taki musi być wykładany ściśle. Dlatego też błędny byłby wniosek, że sędzia rejonowy może orzekać w sprawach, w których ustawa przewiduje jednoosobowy skład sądu wojewódzkiego. Przyjęcie takiej wykładni wchodzących w grę przepisów prowadziłoby do wniosku trudnego do zaakceptowania, a mianowicie do postawienia znaku równania pomiędzy uprawnieniami sędziego sądu rejonowego delegowanego do sądu wojewódzkiego a uprawnieniami sędziego sądu wojewódzkiego.Wnioski o rejestrację związków zawodowych rozpoznają sądy wojewódzkie, stosując odpowiednie przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym (art. 53 ust.1 pkt 1 i art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych - Dz. U. Nr 32, poz. 216). W myśl zaś zasady prawnej uchwalonej przez skład 7 sędziów Sądu Najwyższego dnia 9 grudnia 1982 r., III PZP 5/82 wniosek o rejestrację związku zawodowego rozpoznaje sąd w składzie jednego sędziego.Z powyższych rozważań wynika, że nie może w tych sprawach orzekać sędzia rejonowy delegowany do zastępczego pełnienia obowiązków sędziego w sądzie wojewódzkim. Taki bowiem skład sądu byłby sprzeczny z przepisami prawa.Względy praktyczne nie mogą przemawiać za powierzeniem sędziom rejonowym rozpoznawania wniosków o rejestrację związków zawodowych. Przeciwnie, społeczne znaczenie tych spraw i ich doniosłość prawna wymagają, aby były one załatwiane przez doświadczonych sędziów wojewódzkich. Taka też była wola ustawodawcy, który przewidując dla rozpoznawania tych spraw tryb postępowania nieprocesowego, zastrzegł jednocześnie właściwość sądu wojewódzkiego.