III PZP 5/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: W. Dębicka, S. Perestaj, S. Rejman (współsprawozdawca), Z. Stypułkowska, Z. Świeboda, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL W. Sztejn, po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Jaki powinien być skład sądu (art. 509 k.p.c.) i rodzaj posiedzenia sądowego (art. 514 k.p.c.) przy rozpoznawaniu wniosku o rejestrację związku zawodowego?"podjął i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą uchwałę:Wniosek o rejestrację związku zawodowego rozpoznaje sąd w składzie jednego sędziego na posiedzeniu jawnym, chyba że wyznaczenie posiedzenia jawnego uzna za niecelowe. Uzasadnienie faktyczneNa podstawie art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216) do rozpoznania sprawy o rejestrację związku zawodowego stosuje się odpowiednie przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. Należy przez to rozumieć, że wskazane przepisy stosuje się wprost w sprawach o rejestrację związku zawodowego w zakresie bezpośrednio nie unormowanym w samej ustawie o związkach zawodowych oraz w przepisach uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 34, poz. 22). Jeśli bowiem powołane akty prawne zawierają unormowanie w przedmiocie rejestracji związków zawodowych, to w takim zakresie nie istnieje podstawa do stosowania odpowiedniego przepisu kodeksu postępowania cywilnego, np. uregulowanie własności rzeczowej i miejscowej sądu (art. 53 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy oraz § 1 ust. 4 uchwały). Wymienione akty prawne nie zawierają natomiast przepisów normujących skład sądu i rodzaj posiedzenia sądowego w sprawach o rejestrację związku zawodowego. W zakresie objętym pytaniem prawnym zatem obowiązują odpowiednie przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania nieprocesowego (księga druga kodeksu postępowania cywilnego).ISkład sądu w sprawach podlegających rozpoznaniu w trybie nieprocesowym reguluje art. 509 k.p.c. W postępowaniu nieprocesowym orzeka jeden sędzia bez udziału ławników, z wyjątkiem spraw wyczerpująco wymienionych w tym przepisie. Wśród spraw rozpoznawanych przez sąd z udziałem ławników nie wymienia się spraw o rejestrację związku zawodowego. Wprawdzie w dacie uchwalenia kodeksu postępowania cywilnego sądy nie były właściwe do rejestracji związków zawodowych, jednakże dla stwierdzenia, iż sprawy te rozpoznaje się w składzie ławniczym, niezbędne byłoby uzupełnienie treści art. 509 k.p.c. bądź też zamieszczenie stosownego unormowania w przepisach o związkach zawodowych. Brak takiego unormowania wskazuje na to, że ustawodawca uznał za właściwe co do składu sądu w sprawach o rejestrację związku zawodowego stosowanie ogólnej reguły wyrażonej w art. 509 k.p.c. Wynika stąd, że sprawy o rejestrację związku zawodowego rozpoznaje jeden sędzia bez udziału ławników.Należy przy tym nadmienić, że z mocy art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w kodeksie postępowania cywilnego, a zatem i do postępowania nieprocesowego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. W sprawach o rejestrację związku zawodowego dopuszczalne jest więc zastosowanie art. 47 § 3 k.p.c., według którego prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych z uwagi na szczególną zawiłość sprawy.IIRodzaje posiedzeń w postępowaniu nieprocesowym określa art. 514 k.p.c. Z przepisu tego wynika, że w postępowaniu nieprocesowym posiedzenia sądowe mogą być jawne i niejawne z tym zastrzeżeniem, że wyznaczenie rozprawy konieczne jest tylko w wypadkach wskazanych w ustawie. W innych sprawach wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu.W art. 514 § 1 k.p.c. użyto określenia "posiedzenie sądowe", nie zaś posiedzenie niejawne, jakie jest wymagane dla rozpoznania sprawy, w której nie wyznacza się rozprawy, a jednocześnie w § 2 tego przepisu dopuszcza się merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu nieprocesowym na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że zawarte w tym przepisie wyrażenie "posiedzenie sądowe" nie jest jednoznaczne z posiedzeniem niejawnym. Może ono być również posiedzeniem jawnym, chociaż nie będzie rozprawą. Takie rozróżnienie posiedzeń sądowych uzasadnia też treść art. 148 § 2 k.p.c.Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym, choćby nie mającym charakteru rozprawy, zobowiązuje sąd w szczególności do zawiadomienia o terminie posiedzenia osób zainteresowanych, a więc uczestników sprawy rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym (art. 149 § 1 k.p.c.), umożliwienia wstępu na salę sądową zarówno uczestnikom postępowania, jak i innym osobom pełnoletnim (art. 152 k.p.c.), sporządzenia protokołu z przebiegu posiedzenia (art. 157 § 1 k.p.c.). Posiedzenie niejawne odbywa się bez udziału stron (uczestników postępowania), chociaż ich wysłuchanie przed rozstrzygnięciem sprawy na takim posiedzeniu jest dopuszczalne, przy nieobecności innych osób i bez obowiązku sporządzania protokołu z przebiegu posiedzenia.Mając na uwadze treść art. 514 § 1 k.p.c. i przytoczone wyżej różnice między posiedzeniem jawnym a posiedzeniem niejawnym, oraz uwzględniając charakter i społeczne znaczenie spraw o rejestrację związku zawodowego należy uznać, że sprawy te w zasadzie powinny być rozpoznawane na posiedzeniach jawnych, niekoniecznie mających charakter rozprawy. Umożliwi to udział w posiedzeniach sądowych wnioskodawcom, innym osobom, jak i sporządzenie pełniejszej dokumentacji z przebiegu posiedzenia. Ustawowe pozostawienie sądowi swobody co do określenia rodzaju posiedzenia w postępowaniu nieprocesowym umożliwia w konkretnej sprawie - według uznania sądu - wyznaczenie także rozprawy, jak też i rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym, jeżeli wyznaczenie posiedzenia jawnego byłoby niecelowe ze względu na okoliczności sprawy.IIIUdzielona w uchwale odpowiedź Sądu Najwyższego dotyczy postępowania przed sądem pierwszej instancji. Takie bowiem - jak można wnioskować z treści uzasadnienia pytania - było założenie pytającego. Postępowanie odwoławcze w sprawach o rejestrację związku zawodowego regulowane jest przepisami obowiązującymi w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.