III UZ 14/22

Sygn. akt III UZ 14/22 POSTANOWIENIE Dnia 19 października 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Rączka (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Maciej Pacuda w sprawie z odwołania A. L. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 października 2022 r., zażaleń odwołującego się na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt III AUa 1074/20, i na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt III AUa 1074/20 uchyla zaskarżone postanowienia. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z 24 listopada 2021 r. odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawcy A. L. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 25 sierpnia 2021 r., który zmienił oddalający jego odwołanie wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 4 marca 2020 r. oraz poprzedzającą go decyzję pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu z 7 lutego 2018 r. w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową od 1 sierpnia 2017 r. na 2 stałe, odrzucił żądania w zakresie odsetek i ustalenia odpowiedzialności pozwanego oraz rozliczył koszty postępowania. Przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej był brak przedmiotu zaskarżenia w wyroku Sądu Apelacyjnego, w sytuacji, gdy został zaskarżony skargą kasacyjną, żądającą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową od 1 kwietnia 2013 r. Wyrok Sądu Apelacyjnego „czyni skargę kasacyjną niedopuszczalną” bowiem jest korzystny dla skarżącego, gdyż przyznał mu dochodzone świadczenie zgodnie z wnioskiem z 10 sierpnia 2017 r. oraz żądaniem odwołania i apelacji. Zarówno w odwołaniu jak i w apelacji wnioskodawca domagał się przyznania mu świadczenia od dnia złożenia wniosku nie określając jego daty. Jak wynika z akt rentowych wniosek taki (inicjujący obecne postępowanie) złożony został 10 sierpnia 2017 r., zaś wniosek z 2013 r. na który w skardze kasacyjnej powołuje się skarżący dotyczył renty z tytułu niezdolności do pracy (bez związku z chorobą zawodową) został już rozpoznany i prawomocnie zakończyło się wszczęte nim postępowanie wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 21 lutego 2018 r., co wynika z akt rentowych. Obecne postępowanie zostało zainicjowane nowym wnioskiem z 10 sierpnia 2017 r. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, które to żądanie jest inne niż poprzednie, w którym wnioskodawca nie domagał się powiązania renty z tytułu niezdolności do pracy z chorobą zawodową. Dlatego też, obecnie skarżonym wyrokiem od 1 sierpnia 2017 r. renta została wnioskodawcy przyznana. Przedmiotem tego postępowania nie był okres od 1 kwietnia 2013 r., dlatego Sąd Apelacyjny nie oddalił odwołania w tym zakresie. Jeśli skarżący twierdzi przeciwnie, to prawidłowo powinien złożyć wniosek o uzupełnienie wyroku w trybie art. 351 k.p.c., skoro Sąd nie objął orzeczeniem całości żądania. Dopiero ewentualne oddalenie żądania za okres od 1 kwietnia 2013 r. dawałoby podstawę do skutecznego wywiedzenia skargi kasacyjnej. Tymczasem skarżący wniósł skargę kasacyjną od nieistniejącego orzeczenia, co czyni ją niedopuszczalną. 3 Skarżący nie obrał prawidłowej drogi procesowej. Wyrok Sądu Apelacyjnego nie został prawidłowo zaskarżony i dlatego skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. W zażaleniu wnioskodawca zarzucił naruszenie: 1. art. 3986 § 2 k.p.c. poprzez uznanie, że ze względu na brak w wyroku Sądu drugiej instancji orzeczenia odnośnie oddalenia dalej idącego odwołania, skarga kasacyjna jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu; 2. art. 351 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że wnioskodawcy przysługiwało uprawnienie do zgłoszenia wniosku o uzupełnienie wyroku, czym mógł naprawić wadliwość orzeczenia i w konsekwencji wnieść skargę kasacyjną, podczas gdy brak było podstaw do uzupełnienia wyroku. W uzasadnieniu skarżący wskazał na orzecznictwo i tezę, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych brak orzeczenia o oddaleniu dalej idącego odwołania oznacza implicite odmowę jego zasądzenia. Możliwe jest wówczas zaskarżenie orzeczenia w tej części środkiem odwoławczym. Właściwym trybem naprawy wadliwości orzeczenia nie jest wówczas wniosek o uzupełnienie wyroku. Wniosek o rentę został złożony 25 kwietnia 2013 r. Żądanie odwołania i apelacji obejmowało przyznanie świadczenia od dnia wniosku. Nietrafnie wskazuje Sąd Apelacyjny jakoby wniosek został złożony 10 sierpnia 2017 r., zaś wniosek z kwietnia 2013 r. dotyczył renty bez związku z chorobą zawodową, bowiem sprawa zakończona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 21 lutego 2018 r. dotyczyła renty z ogólnego stanu zdrowia po wniosku z 6 marca 2015 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z 2 grudnia 2021 r. odrzucił skargę kasacyjną A. L. wniesioną ponownie 29 listopada 2021 r., z tych samych przyczyn, które podał w postanowieniu z 24 listopada 2021 r. Postanowienie to zaskarżył zażaleniem pełnomocnik A. L., zarzucając i argumentując podobnie jak w zażaleniu na postanowienie z 24 listopada 2021 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty zażaleń uzasadniają uchylenie zaskarżonych postanowień. Odrzucenie skargi kasacyjnej było co najmniej przedwczesne. 4 Rzecz w tym, iż akta rentowe składają się na materiał sprawy (zob. w tym zakresie choćby wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2020 r., I UK 137/19), który potwierdza stanowisko skarżącego. Chodzi o zdarzenia proceduralne, których nie dostrzegł Sąd Apelacyjny, a które przemawiają za wersją skarżącego, iż z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową wystąpił 24 kwietnia 2013 r., a nie dopiero w 2017 r. W aktach organu rentowego (k. 114) znajduje się decyzja pozwanego z 21 listopada 2013 r., którą po rozpoznaniu wniosku ubezpieczonego z 24 kwietnia 2013 r. odmówiono mu prawa do renty z tytułu choroby zawodowej, ponieważ przedłożona przezeń decyzja z 19 kwietnia 2013 r. o stwierdzeniu choroby zawodowej była nieprawomocna, gdyż wniesiono od niej odwołanie i w ocenie pozwanego brak było podstaw do skierowania ubezpieczonego do lekarza orzecznika w celu ustalenia niezdolności do pracy z tytułu choroby zawodowej. Treść tej decyzji jest zgodna z twierdzeniem skarżącego, iż z wnioskiem o rentę z tytułu choroby zawodowej wystąpił w kwietniu 2013 r. W aktach organu rentowego (k. 115) znajduje się postanowienie pozwanego z 2 stycznia 2014 r. o zawieszeniu postępowania w sprawie rozpoczętej wnioskiem ubezpieczonego z 24 kwietnia 2013 r. o rentę z tytułu choroby zawodowej do czasu zakończenia postępowania odwoławczego przez [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W.. Z dalszej części postanowienia wynika, iż pozwany wznowił postępowanie w sprawie po dostarczeniu przez wnioskodawcę prawomocnej decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Te znaczące dla obecnej sprawy zdarzenia proceduralne przedstawił Sąd Rejonowy dla Wrocławia Śródmieścia w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 września 2020 r., XU 377/20 (w aktach organu rentowego) w sprawie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu uszczerbku będącego następstwem choroby zawodowej. W uzasadnieniu podał m.in. zdarzenia istotne dla obecnej sprawy, w szczególności, iż 24 kwietnia 2013 r. ubezpieczony prócz wniosku o jednorazowe odszkodowanie wniósł również o rentę. Sąd wskazał na wniosek z 24 kwietnia 2013 r. w aktach organu rentowego. Dalej Sąd podał, że pozwany decyzją z 2 stycznia 2014 r. 5 uchylił decyzję z 21 listopada 2013 r. o odmowie prawa do renty z tytułu choroby zawodowej wobec wystąpienia przesłanki do zawieszenia postępowania (…). Zasadnicza rozbieżność wynika więc z tego, że Sąd powszechny rozpoznał obecną sprawę przy założeniu, że wniosek o rentę z tytułu choroby zawodowej został złożony dopiero 10 sierpnia 2017 r. (uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 4 marca 2020 r., VIII U 1404/18) w sytuacji, gdy wnioskodawca niebezzasadnie twierdzi, iż wniosek o rentę z tytułu choroby zawodowej złożył 24 kwietnia 2013 r. Ze względu na regulacje z art. 129 i art. 100 ustawy o emeryturach i rentach w związku z art. 58 ustawy wypadkowej ma to dla niego istotne znaczenie, skoro nie została rozpoznana sprawa za okres wcześniejszy, czyli od pierwotnego wniosku w 2013 r. Jak wskazano, postępowanie zostało zawieszone po pierwotnym wniosku co uzasadnia stwierdzenie, że powinno zostać podjęte i stanowić jedność z obecną sprawą. W apelacji skarżący podał, że prawomocna decyzja w sprawie choroby zawodowej stała się podstawą podjęcia sprawy z wniosku o rentę, złożonego już w 2013 r. Nie zostało to wyjaśnione w obecnym postępowaniu, bowiem z argumentacji wynika, iż Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny poprzestały na stwierdzeniu, że skarżący złożył wniosek o rentę z tytułu choroby zawodowej dopiero 10 sierpnia 2017 r. Natomiast sprawa objęta wyrokami Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 4 lipca 2017 r., VIII U 831/15 oraz Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 21 lutego 2018 r., III AUa 1615/17, dotyczyła renty z ogólnego stanu zdrowia a nie renty z tytułu choroby zawodowej. Wynika to z przedmiotu sprawy wyznaczonej wnioskiem skarżącego z 6 marca 2015 r. i decyzji pozwanego 28 kwietnia 2015 r. (zob. wniosek oraz uzasadnienia wyroków w aktach pozwanego). Podkreślić należy, iż Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku z 4 lipca 2017 r. (in fine) podał, iż „sprawy dotyczące renty z tytułu choroby zawodowej i odszkodowania są jeszcze w postępowaniu przed organem rentowym”. Skoro pierwotne postępowanie o rentę z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową zostało zawieszone i ustała przyczyna 6 zawieszenia, czyli po uprawomocnieniu decyzji o chorobie zawodowej, to postępowanie powinno być dalej prowadzone, czyli niezależnie nawet od wniosku z 2017 r. o tę rentę, który wedle stanowiska skarżącego nie było wyrazem rezygnacji z pierwotnego żądania renty od wniosku z 2013 r. Brak rozstrzygnięcia w tej części w sentencji wyroku jest równoznaczny z brakiem uwzględnienia części odwołania. Nie oznacza to, że wniosek o uzupełnienie wyroku z art. 351 k.p.c. wyprzedza i wyłącza wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego. Skoro w 2013 r. został złożony wniosek o rentę, to można przyjąć, że intencją odwołania skarżącego w tej sprawie było uzyskanie prawa do renty od pierwotnego wniosku, zatem przyznanie przez Sąd renty od wniosku z 2017 r. może być wynikiem niedostrzeżenia pierwotnego wniosku, co procesowo równoznaczne jest z nieuwzględnieniem prawa do renty za okres wcześniejszy. W sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego występują uregulowania szczególne w rozpoznawaniu odwołania od decyzji pozwanego organu rentowego, wyrażające się między innymi w tym, że ze względu na regulację z art. 47714 § 1 i 2 k.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie odrzuca się apelacji w wypadku braku orzeczenia w odniesieniu do określonej części żądania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2016 r., III UZP 11/16). Zasadę tę należy stosować również na etapie postępowania kasacyjnego. Brak rozstrzygnięcia o odwołaniu lub jego części w sentencji wyroku sądu powszechnego podlega zatem zaskarżeniu kasacyjnemu, a więc nie wymaga się wniosku o uzupełnienie wyroku i dalszego postępowania przed sądem powszechnym, w sytuacji gdy sąd ten mógł orzec w wyroku o całości odwołania ubezpieczonego w odniesieniu do tego samego świadczenia. Innymi słowy w razie nieoddalenia części odwołania ubezpieczonemu przysługuje apelacja i skarga kasacyjna (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 listopada 2014 r., I UZ 21/14, z 5 sierpnia 2011 r., III UZ 17/11, z 25 stycznia 2008 r., III UZ 17/07). Organ rentowy jest drugą stroną i odwołanie ubezpieczonego do sądu ubezpieczeń społecznych pozwala na kontrolowanie stanowiska organu rentowego, które powinien zająć w danej sprawie, podobnie jak pozew pozwala przed sądem ocenić prawo powoda do określonego świadczenia, którego pozwany nie uznaje lub nie spełnia. Należy mieć zatem na uwadze przedmiot spraw i ich znaczenie dla 7 zainteresowanych. Przykładowo termin oczekiwania na sporządzenie uzasadnienia wyroku jest dłuższy niż termin do wystąpienia z wnioskiem o uzupełnienie wyroku, którego nie można też wymagać bezwzględnie od ubezpieczonych, którzy z reguły samodzielnie występują przed sądem powszechnym. Orzekanie w ramach art. 47714 § 2 k.p.c. obejmuje wszystkie elementy jakie powinny znajdować się w decyzji pozwanego. Pominięcie jednego z elementów prawa do świadczenia, czyli daty początkowej, jest równoznaczne z nieuwzględnieniem żądania i taki przedmiot rozstrzygnięcia decyduje o powadze rzeczy osądzonej. Nieoddalenie zatem w sentencji żądania renty w części za okres wcześniejszy nie zamyka prawa do zaskarżenia, czyli nie wymaga uzupełnienia wyroku w trybie art. 351 § 1 k.p.c. Skarżący ma też oczywisty interes w zaskarżeniu wyroku skoro wskazuje na pokrzywdzenie wynikające z różnicy między zgłoszonym żądaniem a sentencją orzeczenia. Sytuacja ubezpieczonych jest tu podobna do sytuacji pracowników w sprawach na podstawie art. 45 k.p. Dopuszczalna jest bowiem apelacja powoda od wyroku, w którym sąd pierwszej instancji na podstawie art. 4771 § 2 k.p.c. w związku z art. 8 k.p. i art. 56 k.p. zasądził odszkodowanie w miejsce żądanego przywrócenia do pracy i nie oddalił powództwa w żadnym zakresie (uchwała Sądu Najwyższego z 25 lutego 1999 r., III ZP 34/98). Z tych motywów orzeczono jako w sentencji (art. 39815 i art. 3941 § 3 k.p.c.). [as]