III UZP 1/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes SN F. Rusek. Sędziowie: A. Filcek, W. Formański, M. Rafacz-Krzyżanowska (współsprawozdawca), A. Szczurzewski (sprawozdawca), J. Wasilewski, W. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. Dzwonkowskiego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, zgłoszonego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym i skierowanego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytania prawne:"1. Czy przez pracę poza koleją, o której mowa w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 10), a która stosownie do tego przepisu powoduje utratę prawa do wyższej kolejowej renty inwalidzkiej, należy rozumieć każde zatrudnienie poza koleją, bez względu na jego charakter (np. zatrudnienie przewidziane dla inwalidów w spółdzielniach pracy inwalidów, chałupnicze) i wymiar godzin pracy, czy tylko takie zatrudnienie, które powoduje zawieszenie prawa do kolejowej renty inwalidzkiej w całości?2. Czy zatrudnienie poza koleją podjęte raz nawet na krótki okres, lecz będące zatrudnieniem, z którego wynagrodzenie wywołuje zawieszenie prawa do kolejowej renty inwalidzkiej, powoduje w przyszłości utratę prawa do wyższej renty kolejowej na całe życie rencisty, mimo że to zatrudnienie nie pogłębiło inwalidztwa, a inwalidztwo wyższej grupy powstało na długo po ustaniu tego zatrudnienia?",uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Rencista uprawniony do kolejowej renty inwalidzkiej, który po nabyciu prawa do tej renty podjął pracę poza koleją, nie nabywa prawa do wyższej kolejowej renty inwalidzkiej w razie zaliczenia go do wyższej grupy inwalidów. Ograniczenie to - poza wyjątkiem z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 10) - nie dotyczy tylko takiej pracy rencisty, która nie powoduje zawieszenia prawa do pobieranej przez niego renty inwalidzkiej, chyba że stan jego zdrowia uległ pogorszeniu w związku z tą pracą. Uzasadnienie faktyczne1. Kolejowa renta inwalidzka, przewidziana w ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 10), przysługuje w myśl art. 11 tej ustawy tylko z tytułu zatrudnienia na kolei (art. 3), z uwzględnieniem okresów równorzędnych (art. 4) i okresów zaliczanych do okresów zatrudnienia na kolei (art. 5).W konsekwencji takiego unormowania w zakresie nabycia prawa do kolejowej renty inwalidzkiej, podwyższenie tej renty na podstawie art. 26 i 27 cyt. ustawy jest również uzależnione od wykonywania pracy na kolei po przyznaniu tej renty.Według zaś art. 25 ust. 1 cyt. ustawy rencista uprawniony do kolejowej renty inwalidzkiej, który został zaliczony do wyższej grupy inwalidów, nabywa prawo do wyższej kolejowej renty inwalidzkiej pod warunkiem, że po nabyciu prawa do kolejowej renty inwalidzkiej nie pracował poza koleją.Z przedstawionego stanu prawnego wynika, że praca poza koleją nie tylko nie rodzi żadnych uprawnień do kolejowej renty inwalidzkiej lub do jej podwyższenia, lecz wyklucza podwyżkę tej renty w razie zaliczenia danego rencisty do wyższej grupy inwalidów, jeżeli praca ta była wykonywana przez rencistę po nabyciu przez niego prawa do kolejowej renty inwalidzkiej.2. Przedstawiony wyżej stan prawny nie stanowi jednak wystarczającej podstawy do udzielenia odpowiedzi na zgłoszone pytanie prawne.Z treści bowiem wymienionych wyżej przepisów, a w szczególności z art. 25 ust. 1 cyt. ustawy, nie wynika jednoznacznie, że chodzi tu o każdą pracę (zatrudnienie) poza koleją, bez względu na jej rozmiar i osiągany z tytułu tej pracy zarobek. Wyjaśnienia tej kwestii należy zatem doszukiwać się w innych przepisach cyt. ustawy oraz w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Przepis art. 54 cyt. wyżej ustawy stanowi, że w sprawach nie unormowanych tą ustawą mają odpowiednie zastosowanie wymienione w tym artykule przepisy ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, a m.in. przepis art. 65 ust. 3, na podstawie którego zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 stycznia 1969 r. w sprawie niezawieszania prawa do emerytury lub renty (Dz. U. Nr 3, poz. 16).Według § 14 ust. 3 tego rozporządzenia renciści, osiągający z tytułu wykonywanej pracy zarobki nie powodujące zawieszenia prawa do emerytury lub renty, traktowani są w zakresie emerytury i renty na równi z rencistami nie zatrudnionymi (nie pracującymi).Przepis zaś § 20 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia stanowi, że przepisy tego rozporządzenia stosuje się odpowiednio także do kolejowych rent inwalidzkich.3. Skoro więc w świetle przedstawionego, obecnie obowiązującego stanu prawnego rencista, który osiąga z tytułu wykonywanej pracy zarobek nie powodujący zawieszenia prawa do kolejowej renty inwalidzkiej, traktowany jest w zakresie kolejowej renty inwalidzkiej jako osoba nie pracująca (nie zatrudniona), przeto taka praca poza koleją nie może pociągać za sobą skutków określonych art. 25 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.Jeżeli jednak stan zdrowia rencisty - mimo wykonywania przezeń pracy poza koleją nie powodującej zawieszenia prawa do renty - ulegnie pogorszeniu w związku z tą pracą, np. gdy rencista podczas takiej pracy ulegnie zatruciu lub wypadkowi, w następstwie czego zostanie zaliczony do wyższej grupy inwalidów, to w takim wypadku nie przysługiwałaby mu kolejowa renta inwalidzka w wymiarze tej wyższej grupy inwalidów.Z tych względów na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.