III URN 36/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Graban. Sędziowie: W. Glabisz (sprawozdawca), A. Szczurzewski, Z. Stypułkowska, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Zofii K. na decyzję Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W. o kolejową rentę starczą, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 marca 1966 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneZofia K., ur. 15.XI.1902 r., zatrudniona przez przeszło 30 lat poza koleją, była zatrudniona w Ministerstwie Komunikacji od 1.XII.1955 r. do 31.XII.1957 r.Wyżej wymieniona, na mocy decyzji Dyrekcji Okręgowej z dnia 20.III.1958 r., uzyskała od dnia 1.I.1958 r. kolejową rentę inwalidzką na zasadach dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym - stosownie do przepisu art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 19.I.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych.Zofia K. zgłosiła w dniu 6.XI.1962 r. wniosek o zmianę kolejowej renty inwalidzkiej na kolejową rentę starczą.Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w W. wniosek ten załatwiła odmownie decyzją z dnia 31.XII.1962 r., wychodząc z założenia, że wymieniona rencistka nie spełniła warunków art. 8 i 18 dekretu o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych, a w szczególności dlatego, że nie pozostawała w zatrudnieniu na kolei co najmniej 20 lat, a w tym przeszło 10 lat po Wyzwoleniu.Decyzję DOKP zatwierdziła Komisja Odwoławcza do Spraw Emerytalnych przy Ministerstwie Komunikacji orzeczeniem z dnia 16.II.1963 r.Wyrokiem z dnia 29 października 1964 r. Okręgowy Sąd w Warszawie zmienił zaskarżone orzeczenie i przyznał Zofii K. od dnia 15.XI.1962 r. prawo do kolejowej renty starczej na warunkach i w wysokości, określonych w dekrecie o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, wychodząc z założenia, że w wypadku skarżącej Zofii K. nie ma zastosowania ani art. 8, ani art. 18 dekretu o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych.Na skutek skargi rewizyjnej DOKP od wyroku Okręgowego Sądu Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 28.III.1966 r. zmienił ten wyrok i zatwierdził orzeczenie Komisji Odwoławczej z dnia 16.II.1963 r. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych podał w uzasadnieniu, że zamiany rent inwalidzkich na kolejowe renty starcze dotyczy odrębny przepis art. 18 ust. 1 dekretu, nie jest zaś sporne w sprawie, że wymaganym przez ten przepis warunkom stażowym co do zatrudnienia na kolei skarżąca nie odpowiada.Od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, zarzucił naruszenie art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 19 stycznia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 55, poz. 273) oraz interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i na zasadzie art. 376 i 378 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych w związku z art. 423 § 1 k.p.c. wniósł o zmianę wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych - przez oddalenie skargi rewizyjnej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W. od wyroku Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 29 października 1964 r.Minister Sprawiedliwości zarzucił w szczególności, że Trybunał Ubezpieczeń Społecznych niewłaściwie zastosował przepisy prawa materialnego, gdyż w sprawie skarżącej ma zastosowanie przepis art. 42 dekretu. Mianowicie nabyła ona prawo do zmiany kolejowej renty inwalidzkiej na kolejową rentę starczą na zasadach dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, gdyż pobieranie renty inwalidzkiej przedłuża czas nabycia uprawnień do renty starczej, określony zarówno w art. 5 dekretu kolejowego, jak i w art. 28 ust. 1 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym.W niniejszym wypadku zatem nie może mieć zastosowania art. 18 ust. 1 dekretu o zaopatrzeniu pracowników kolejowych, odnoszący się wyłącznie do osób pobierających kolejowe renty inwalidzkie na zasadach określonych w rozdziale 3, jak również nie może mieć zastosowania art. 18 ust. 2 cytowanego dekretu, gdyż Zofia K. pobierała kolejową rentę inwalidzką wypłacaną jej z kolei (art. 27), oraz art. 8 dekretu kolejowego, jako odnoszący się do nabycia prawa do kolejowej renty starczej (rozdział 2).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizyjne, że w sprawie skarżącej nie ma zastosowania przepis art. 18 ust. 1 dekretu z dnia 19.I.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 55, poz. 273) oraz że należało zastosować przepis art. 42 dekretu z dnia 19.I.1957 r., tylko w sprawach nie unormowanych tym dekretem stosuje się odpowiednio przepisy dekretu o p.z.e. Skoro więc sprawa zamiany kolejowej renty inwalidzkiej na kolejową rentę starczą została unormowana przepisem art. 18 ust. 1 cytowanego dekretu z dnia 19.I.1957 r., to nie wchodzi w rachubę - zgodnie z art. 42 tego dekretu - zastosowanie art. 42 dekretu o p.z.e., który normuje sprawę zamiany rent inwalidzkich przewidzianych w dekrecie o p.z.e. na renty starcze przewidziane w tymże dekrecie.Wyrażony w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że art. 18 ust. 2 dekretu z dnia 19.I.1957 r. dotyczy tylko pracowników kolejowych, o których mowa w art. 3 ust. 1 tegoż dekretu, natomiast nie dotyczy on pracowników kolejowych, o których mowa w art. 3 ust. 2, jest nietrafny. Nie tylko bowiem renty przewidziane w art. 3 ust. 1, ale również renty z art. 3 ust. 2 są "kolejowymi rentami", co wyraźnie wynika z treści art. 3 ust. 2 przewidującego, że pracownikom kolejowym, którzy nie przepracowali wymaganej liczby lat w zatrudnieniu na kolei lub w zatrudnieniu na stanowiskach uprawnionych do dodatku za wysługę lat "przysługuje kolejowa renta na warunkach i w wysokości określonej w dekrecie z dnia 25.VI.1954 r. ze zmianami wynikającymi z niniejszego dekretu" (tzn. cytowanego dekretu z dnia 19.I.1957 r.). Skoro więc, jak to wynika wyraźnie z treści przepisu art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 19.I.1957 r., renty przewidziane w tym przepisie są "kolejowymi rentami", to w sprawie zamiany tych rent na kolejową rentę starczą ma zastosowanie art. 18 ust. 1 przewidujący, że kolejowa renta inwalidzka ulega na wniosek rencisty zamianie na kolejową rentę starczą, jeżeli rencista osiągnął wiek przewidziany dla renty starczej i przebył w zatrudnieniu na kolei: mężczyzna - 25 lat, a kobieta - 20 lat albo jeżeli spełniły się warunki określone w art. 8.Brak jest więc uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że art. 18 ust. 2 dekretu dotyczy tylko zamiany na kolejową rentę starczą rent określonych w art. 3 ust. 1 tegoż dekretu, natomiast nie dotyczy on zamiany na rentę starczą rent określonych w art. 3 ust. 2, skoro zarówno renty z art. 3 ust. 1, jak i renty z art. 3 ust. 2 określone są w tych przepisach jako "kolejowe renty" oraz skoro zarówno pierwsze, jak i drugie wypłacane są przez DOKP (a nie przez ZUS) i uprawniają do dodatków do kolejowych rent. Zresztą interpretacja taka doprowadziłaby do paradoksalnych konsekwencji, a mianowicie do tego, że pracownicy, którzy mają krótszy staż pracy na kolei (art. 3 ust. 2), byliby w zakresie zamiany renty inwalidzkiej na rentę starczą uprzywilejowani w stosunku do pracowników mających dłuższy staż pracy na kolei (art. 3 ust. 1).Skarżąca pobierała określoną w art. 3 ust. 2 kolejową rentę inwalidzką, zgodnie zatem z wyżej cytowanym art 18 ust. 1 nabyłaby prawo do zamiany tej renty na kolejową rentę starczą tylko wtedy, gdyby spełniała warunki w tymże art. 18 ust. 1 przewidziane. Skarżąca tych warunków nie spełnia, gdyż ani nie przebyła w zatrudnieniu na kolei 20 lat, ani też nie czyni zadość wymaganiom określonym w art. 8 tegoż dekretu z dnia 19.I.1957 r.Do skarżącej ma natomiast zastosowanie przepis art. 43 dekretu z dnia 19.I.1957 r. przewidujący, że renciście, który nie ma warunków wymaganych do ponownego ustalenia lub zamiany renty według powyższego dekretu, odpowiada zaś warunkom przewidzianym w tym zakresie w dekrecie z dnia 25.VI.1954 r., dokonuje ponownego ustalenia lub zamiany renty Zakład Ubezpieczeń Społecznych.Skarżąca ma więc prawo do kolejowej renty inwalidzkiej oraz do renty starczej przewidzianej w dekrecie o p.z.e. (z zastrzeżeniem, że obu tych rent nie może pobierać, lecz tylko jedną z nich, wybraną przez skarżącą), nie ma natomiast prawa do kolejowej renty starczej.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że rencista, któremu przyznano kolejową rentę inwalidzką określoną w art. 3 ust. 1 lub ust. 2 dekretu z dnia 19 stycznia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 55, poz. 273) ma prawo do zamiany tej renty na kolejową rentę starczą wówczas, gdy spełnia warunki określone w art. 18 ust. 1 tego dekretu.Ubocznie - w związku z wywodami w rewizji nadzwyczajnej - należy ponadto podkreślić, że urodzona w dniu 15.XI.1902 r. skarżąca Zofia K., która była zatrudniona na kolei tylko do dnia 31.XII.1957 r., nie spełnia również ogólnych warunków przewidzianych w art. 3 ust. 2 i w art. 5 cytowanego dekretu z dnia 19.I.1957 r. a wymaganych do przyznania kolejowej renty starczej określonej w art. 3 ust. 2, a zatem nie uzyskałaby ona prawa do kolejowej renty starczej także w wypadku, gdyby wniosku o kolejową rentę inwalidzką nie złożyła i renty tej nie pobierała; musiałaby w tej sytuacji zaczekać do chwili osiągnięcia wieku starczego i dopiero wtedy złożyć wniosek o przyznanie (tzn. nie o zamianę rent) kolejowej renty starczej. Wprawdzie bowiem przepis art. 3 ust. 2 przewiduje, że pracownikom kolejowym, którzy nie mogą otrzymywać renty określonej w art. 3 ust. 1 z powodu nieprzepracowania wymaganej liczby lat w zatrudnieniu na kolei, przysługuje kolejowa renta na warunkach i w wysokości określonej w dekrecie o p.z.e., jednakże ze zmianami wynikającymi z niniejszego dekretu (tzn. dekretu z dnia 19.I.1967 r.). Tego rodzaju zmianę w stosunku do przepisów dekretu o p.z.e. wprowadza przepis art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 19.I.1957 r., który przewiduje, że dla uzyskania prawa do kolejowej renty starczej konieczne jest osiągnięcie wieku starczego w ciągu 2 lat (a nie, jak przewiduje dekret o p.z.e., w ciągu 5 lat) po ustaniu zatrudnienia na kolei, a od tego warunku zwolniona jest (art. 5 ust. 2) tylko osoba, która przebyła szczególnie długi okres (mężczyzna 35 lat, a kobieta 30 lat) w zatrudnieniu na kolei. Żadnego z tych warunków skarżąca nie spełnia, gdyż wiek starczy osiągnęła dopiero w ciągu 4 lat, zamiast najpóźniej w ciągu 2 lat po ustaniu zatrudnienia na kolei (art. 5 ust. 1), a nie przebyła też w zatrudnieniu na kolei co najmniej 30 lat (art. 5 ust. 2), lecz tylko 2 lata.Z tych względów Sąd Najwyższy rewizję nadzwyczajną oddalił.