III PU 5/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: W. Glabisz, S. Graban (sprawozdawca), Z. Warman, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Elżbiety J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. o zamianę renty inwalidzkiej na starczą, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 września 1963 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneElżbieta J., urodzona 15.II.1889 r., która ma przyznaną od 27.I.1957 r. rentę inwalidzką z tytułu zatrudnienia od 15.X.1950 r. (wykonywanego nadal co najmniej do 30.VI.1958 r.), składając wniosek o tę rentę, podała, że poprzednio była zatrudniona: od 1906 r. do października 1911 r. jako ekspedientka w firmie "A", od listopada 1911 r. do listopada 1918 r. jako zarządzająca pensjonatem "Sz" w P., a po przerwie od października 1925 r. do 15.X.1950 r. trudniła się pracą chałupniczą w zawodzie fotograficznym.Składając zaś 12.IV.1962 r. wniosek o zamianę renty inwalidzkiej na rentę starczą powołała się ona na swoje zatrudnienie od 1903 r. do 1910 r. w firmie "A" oraz od 1910 do 1918 r. w pensjonacie "Sz" i przedstawiła oświadczenia dwóch świadków, potwierdzające te okresy pracy.Organ rentowy decyzją z 7.V.1962 r. oddalił ten wniosek stwierdzając, że przyjmuje za udowodniony tylko okres zatrudnienia od 16.X.1950 r. do 30.VIII.1958 r. w ilości 7 lat, 8 miesięcy i 14 dni, że natomiast nie uznaje za dostateczny dowód poprzedniego zatrudnienia wnioskodawczyni w latach 1904-1918 zeznań świadków, a to wobec sprzeczności tych zeznań z własnym oświadczeniem skarżącej o przebiegu tej pracy, złożonym we wniosku o rentę inwalidzką.Rada Nadzorcza orzeczeniem z 30.VII.1962 r. zatwierdziła decyzję organu rentowego, nie dając wiary zeznaniom przesłuchanych świadków na okoliczność zatrudnienia odwołującej się w latach 1904-1918.W postępowaniu sądowym przed Okręgowym Sądem Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie przesłuchani zostali jako świadkowie: Antonina D., Honorata N., Stefania A. i Maria S., które na podstawie znajomości ze skarżącą (ten ostatni świadek jako córka jej współpracownicy w firmie "A") potwierdziły zatrudnienie skarżącej od 1904 r. do marca 1910 r. w firmie "A" i od maja 1910 r. do września 1918 r. w pensjonacie "Sz". Skarżąca zaś złożyła wyjaśnienia co do niezgodności jej ostatnich twierdzeń w porównaniu z tym, co podała przy wniosku o rentę inwalidzką.Okręgowy Sąd na podstawie przeprowadzonego postępowania ustalił, że skarżąca przebyła w zatrudnieniu w latach 1904-1918 okres 13 lat i 9 miesięcy, włącznie więc z okresem zatrudnienia po Wyzwoleniu ma ona okres zatrudnienia wynoszący 21 lat, 5 miesięcy i 14 dni, co wobec ukończenia 60 lat w czasie zatrudnienia uprawnia ją do renty starczej. W konsekwencji Sąd zmienił zaskarżone orzeczenie Rady Nadzorczej i przyznał prawo do renty starczej.Rozpatrując skargę rewizyjną organu rentowego na powyższy wyrok, Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 18.IX.1963 r. zmienił rozstrzygnięcie Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 20.III.1963 r. i zatwierdził odmowne orzeczenie Rady Nadzorczej. Trybunał podniósł, że zarówno w postępowaniu rentowym, jak i w postępowaniu sądowym nie zwrócono uwagi na istotną okoliczność, że skarżąca skończyła wiek starczy 13.II.1949 r., a więc w czasie przerwy w zatrudnieniu trwającej od 1918 r. i dlatego musiałaby - stosownie do art. 28 ust. 1 i ust. 3 dekretu o p.z.e. - celem nabycia prawa do renty starczej udowodnić 30 lat zatrudnienia, a tak długiego okresu zatrudnienia skarżąca nie ma.Od tego wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną, zarzucając mu naruszenie art. 42 dekretu o p.z.e. oraz art. 225 prawa o s.u.s. i na podstawie art. 376 i 3781 tegoż prawa w związku z art. 398 k.p.c. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi rewizyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 20.III.1963 r. bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania.W rewizji nadzwyczajnej podniesiono jako konkretny zarzut, że Trybunał, wydając zaskarżone orzeczenie, przeoczył, iż w danym wypadku chodziło nie o przyznanie renty starczej jako pierwszego świadczenia rentowego, lecz o zamianę pobieranej renty inwalidzkiej na rentę starczą, w takiej zaś sytuacji art. 42 dekretu o p.z.e. nie wymaga już spełnienia się warunku polegającego na zachowaniu związku czasowego (5 lat) pomiędzy ustaniem zatrudnienia a osiągnięciem wieku starczego. Z tej przyczyny, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, wnioski o zmianę lub uchylenie wyroku są uzasadnione.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Stosownie do art. 42 dekretu o p.z.e. "renta inwalidzka ulega na wniosek rencisty zamianie na rentę starczą, jeżeli rencista osiągnął wiek przewidziany dla renty starczej i przebył w zatrudnieniu: mężczyzna 25 lat, kobieta 20 lat". Z tego przepisu wynika, że jeśli rencista pobierający rentę inwalidzką ukończył wiek przewidziany dla renty starczej i przebył w zatrudnieniu resztę czasu do wymaganych 25 lat od mężczyzn, a 20 lat od kobiet, to może wystąpić z wnioskiem o zamianę renty inwalidzkiej na rentę starczą. Od takich rencistów, którzy przeszli na rentę inwalidzką przed ukończeniem wieku starczego i przed uzyskaniem wymaganego okresu zatrudnienia i którzy spełnią te wymagania w czasie pobierania renty inwalidzkiej, dekret rzeczywiście nie wymaga związku czasowego, tj. żeby nie upłynęło więcej niż 5 lat pomiędzy ustaniem zatrudnienia a osiągnięciem wieku starczego. Związek czasowy dla tych osób w nieograniczonym czasie zastępuje renta inwalidzka pobierana do ukończenia wieku starczego ewentualnie do uzyskania wymaganego okresu zatrudnienia. Przepis art. 42 nie odnosi się natomiast do osób, które przed uzyskaniem prawa do renty inwalidzkiej miały wymagany wiek starczy i okres zatrudnienia do nabycia renty starczej, lecz nie posiadały związku czasowego (bo już upłynął u nich okres dłuższy niż 5 lat od ustania zatrudnienia do ukończenia wieku starczego), i jedynie z tego powodu przyznano im rentę inwalidzką. Te osoby w czasie pobierania renty inwalidzkiej nie mogą już uzupełniać ani lat do wieku starczego, ani lat do wieku zatrudnienia, bo miały je wcześniej, lecz nie miały prawa do renty starczej mimo posiadania wieku i okresu zatrudnienia w chwili zgłoszenia roszczenia, ponieważ nie miały wymaganego związku czasowego (art. 28 ust. 1). Gdyby takim osobom przyznawać rentę inwalidzką, a później w drodze zamiany przyznawać im rentę starczą, bo art. 42 nie żąda związku czasowego, stanowiłoby to błędne zastosowanie prawa, gdyż przepis ten odnosi się tylko do osób, które ukończą wiek starczy lub uzupełnią okres zatrudnienia wymagany do renty starczej dopiero w czasie pobierania renty inwalidzkiej.Skarżąca w momencie rozpoczęcia pobierania renty w 1957 r. osiągnęła już wiek starczy (od roku 1949), miała też okres zatrudnienia (ponad 20 lat) wymagany od kobiety dla uzyskania uprawnień do renty starczej, lecz nie miała zachowanego związku czasowego, bo pomiędzy ustaniem jej zatrudnienia w 1918 r. a osiągnięciem 60 roku życia w 1949 r. upłynęło więcej niż 5 lat i dlatego zgodnie z art. 28 ust. 1 dekretu o p.z.e. nie miała prawa do renty starczej. Trafnie więc Trybunał Ubezpieczeń Społecznych odmówił jej renty starczej, uznając prawidłowo, że art. 42 obejmuje tylko osoby, które w czasie pobierania renty inwalidzkiej ukończą wiek starczy i uzupełnią wymagany do renty starczej okres zatrudnienia, nie obejmuje natomiast osób, które w chwili wniesienia roszczenia miały wymagany wiek i wymagany okres zatrudnienia, lecz z powodu innych braków (brak związku czasowego) nie mogły nabyć prawa do renty starczej.Opierając się na powołanych przepisach i opartych na nich wywodach, Sąd Najwyższy uznał wnioski rewizji nadzwyczajnej za nieuzasadnione i dlatego na podstawie art. 353 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych oddalił rewizję nadzwyczajną.