III UZP 19/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: S. Szymańska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Bijowskiej, w sprawie z wniosku Stanisława G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 22 maja 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy ustanowiony w art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) warunek osiągnięcia przez zestawiacza surowców szklarskich 60 lat życia w czasie zatrudnienia, zezwalający - przy spełnieniu pozostałych warunków - na przyznanie mu wyższej o 10% emerytury, jest wymagany również w przypadku przejścia w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 z późn. zm.) na wcześniejszą emeryturę zestawiacza, który w czasie rozwiązania umowy o pracę nie ukończył 60 lat życia, ale spełniał pozostałe przewidziane w art. 55 ust. 1 powołanej ustawy wymogi uzyskania wyższej emerytury?"powziął następującą uchwałę:Określony w art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.) warunek osiągnięcia przez zestawiacza surowców szklarskich 60 lat w czasie zatrudnienia dopuszczający przyznanie wyższej o 10% emerytury, nie jest wymagany od zestawiacza przechodzącego na wcześniejszą emeryturę w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 z późn. zm.). Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 8 lutego 1982 r. ZUS (Oddział w K.) przyznał Stanisławowi G., ur. 21 sierpnia 1923 r., emeryturę od dnia 26 listopada 1981 r., tj. od ustania zatrudnienia - na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95; zm.: Dz. U. Nr 28, poz. 145).W odwołaniu do Rady Nadzorczej Oddziału wnioskodawca domagał się zwiększenia emerytury o 10% z tytułu zatrudnienia wykonywanego na stanowisku zestawiacza surowców szklarskich, a to stosownie do art. 56 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.). Orzeczeniem z dnia 24 marca 1982 r. Rada Nadzorcza zatwierdziła decyzję Oddziału z tym uzasadnieniem, że wnioskodawca nie spełnia wymagania z art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy o p.z.e., ponieważ nie ukończył 60 lat. Zgodnie zaś z tym przepisem pracownik - mężczyzna zatrudniony w zespole formującym szkło nabywa prawo do zwiększonej o 10% emerytury, jeżeli między innymi osiągnął wiek emerytalny (60 lat) w czasie tego zatrudnienia.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach rozpoznając odwołanie Stanisława G. uznał, iż w sprawie zachodzą poważne wątpliwości, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji.Zdaniem Sądu, za pozytywną odpowiedzią przemawiają względy społeczne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawca od dnia 3 października 1953 r. był zatrudniony w charakterze zestawiacza surowców szklarskich. Jako robotnik zespołu formującego szkło wykonywał zatem pracę zaliczoną do I kategorii zatrudnienia.Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.z.e. dla pracownika spełniającego warunki do emerytury przewidziane dla I kategorii zatrudnienia wiek emerytalny wynosi - 60 lat dla mężczyzny i 55 lat dla kobiety. Wymieniony art. 21 zawiera w ust. 2 delegację ustawową, na mocy której Rada Ministrów została upoważniona do ustalenia w drodze rozporządzenia wieku emerytalnego niższego niż określony w ust. 1 dla niektórych pracowników zatrudnionych na statkach żeglugi powietrznej oraz dla innych grup pracowników, jak również warunków wymaganych do uzyskania emerytury przez tych pracowników. W art. 22 a ustawy o p.z.e. natomiast zawarta jest dla Rady Ministrów następna delegacja upoważniająca do określenia w drodze rozporządzenia zasad wcześniejszego, na wniosek pracownika, przejścia na emeryturę oraz wysokości emerytury dla ogółu pracowników, którzy nie spełniają warunku wieku bądź okresu zatrudnienia, m.in., którym do wieku emerytalnego brakuje nie więcej niż 5 lat. W wykonaniu obu tych delegacji Rada Ministrów wydała w dniu 17 lipca 1981 r. rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95; zm.: Dz. U. Nr 28, poz. 145).W § 2 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia zostały określone warunki nabycia prawa do emerytury przez pracowników, którzy mają co najmniej 15-letni okres pracy zaliczonej do I kategorii zatrudnienia. Pracownicy ci - w razie rozwiązania z nimi stosunku pracy w trybie określonym w § 1 rozporządzenia - mogą otrzymać emeryturę, jeżeli osiągnęli wiek: mężczyźni 55 lat, kobiety 50 lat i mają okres zatrudnienia wynoszący dla mężczyzn 25 lat, zaś dla kobiet 20 lat. Z mocy tego przepisu został więc obniżony o 5 lat wiek emerytalny dla pracowników, którzy legitymują się co najmniej 15-letnim okresem pracy zaliczonej do I kategorii zatrudnienia, przy pełnym stażu pracy wymaganym do emerytury. Rozporządzenie to stworzyło zatem możliwość przejścia na tzw. wcześniejszą emeryturę również pracownikom I kategorii zatrudnienia, modyfikując w sposób dla nich korzystny określony w art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.z.e. warunek wieku. Przepis § 2 ust. 1 pkt 2 jest więc przepisem szczególnym, który w zakresie nim unormowanym samodzielnie reguluje wymagania, spełnienie których daje podstawę do przyznania emerytury. Należy podkreślić, że taki sam charakter ma także § 2 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia, stwarzający możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę bez względu na wiek pracowników, którzy mają co najmniej 15 lat pracy zaliczonej do I kategorii zatrudnienia, przy stażu pracy - 35 lat mężczyźni i 30 lat - kobiety.Z powyższego wypływa dalszy wniosek, a mianowicie iż przepis § 2 jako przepis szczególny zmodyfikował w stosunku do robotników zatrudnionych w zespole formującym szkło warunki z art. 55 ustawy o p.z.e. do uzyskania wyższej o 10% emerytury; oczywiście odnosi się to do robotników, którzy przechodzą na wcześniejszą emeryturę w trybie tego rozporządzenia. Zmiana ta dotyczy obniżenia wymaganego okresu pracy w zespole formującym szkło z 20 lat do 15 lat (ust. 1 pkt 2) oraz zwolnienia z konieczności ukończenia wieku: 60 lat mężczyźni i 55 lat kobiety w czasie zatrudnienia w zespole formującym szkło (ust. 1 pkt 3). Określony zatem w art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy o p.z.e. warunek osiągnięcia przez zestawiacza surowców szklarskich 60 lat w czasie zatrudnienia, nie jest wymagany od zestawiacza przechodzącego na wcześniejszą emeryturę, w trybie omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r.Stanowisko takie jest zgodne z poglądem zaprezentowanym przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL.Należy podkreślić, iż przy odmiennym poglądzie robotnicy zespołów formujących szkło, którzy przeszli na wcześniejszą emeryturę w trybie powołanego wyżej rozporządzenia, legitymujący się długim, gdyż co najmniej 15-letnim stażem pracy zaliczonej do I kategorii zatrudnienia, nie mogliby także w przyszłości otrzymać wyższej emerytury. Nie można przypisać ustawodawcy zamiaru pozbawienia tej grupy pracowników, zatrudnionym przez długi okres przy pracach szczególnie uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia, przywileju otrzymania wyższej emerytury.Za udzieleniem odpowiedzi jak w sentencji przemawiają zatem względy natury jurydycznej oraz społecznej.