III UZP 20/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca).Sędziowie SN: S. Perestaj, SW J. Bała.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Natalii B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 5 lutego 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy fakt posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,90 ha (5,5 ha przeliczeniowych) przez osobę sprawującą opiekę pielęgnacyjną nad członkiem rodziny - inwalidą wojennym I grupy w okresie od dnia 29 października 1971 r. do dnia 9 lipca 1985 r. - wyłącza możliwość uznania tego okresu za równorzędny z okresem zatrudnienia w rozumienia art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) i według jakich zasad należy obliczać miesięczny dochód takiej osoby?"podjął następującą uchwałę:Okres opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym zaliczonym do I grupy inwalidów, sprawowanej przez rolnika, jest okresem równorzędnym z okresem zatrudnienia (art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), jeżeli dochód rolnika w okresie sprawowania opieki nie przekracza miesięcznie połowy najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej. Dochód ten oblicza się według zasad jak do podatku rolnego.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawczyni Natalia B., ur. w 1927 r., w okresie od dnia 29 października 1971 r. do dnia 9 lipca 1985 r. sprawowała opiekę pielęgnacyjną nad bratem - inwalidą wojennym I grupy. Wnioskodawczyni ma gospodarstwo rolne o powierzchni 6,90 ha (5,50 ha przeliczeniowych). Z tytułu sprawowania tej opieki wnioskodawczyni dochodzi renty inwalidzkiej na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Orzeczeniem OKIZ z dnia 27 września 1985 r. została zaliczona do I grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia od 1984 r.Decyzją z dnia 25 listopada 1985 r. pozwany organ rentowy odmówił przyznania renty inwalidzkiej. W uzasadnieniu decyzji podano, że wobec posiadania gospodarstwa rolnego okresu opieki pielęgnacyjnej nad bratem w latach 1971-1985 nie można uznać za okres równorzędny z okresem zatrudnienia, ponieważ w tym okresie osiągała dochód z własnego gospodarstwa.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie uznał, że w sprawie zachodzą poważne wątpliwości prawne, które przedstawił w skierowanym do Sądu Najwyższego zagadnieniu prawnym.Zdaniem Sądu, w szczególności budzi wątpliwości, czy użyte w art. 11 ust. 2 pkt 9 określenie "dochód" oznacza przychód z każdego źródła, w tym z rolnictwa, a jeżeli tak - to według jakiego kryterium należy obliczać miesięczny dochód rolnika.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - za okres równorzędny z okresem zatrudnienia uważa się okres opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym zaliczonym do I grupy inwalidów, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął dochodu przekraczającego miesięcznie połowy najniższego wynagrodzenia. W myśl art. 5 pkt 6 wymienionej ustawy określenie "najniższe wynagrodzenie " oznacza najniższe wynagrodzenie pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.Przepis art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. nie precyzuje, co należy rozumieć przez pojęcie dochodu, szczególnie w przypadku, gdy pochodzi on z innych źródeł niż zatrudnienie wykonywane w ramach stosunku pracy.O tym, że zgodnie z tym przepisem należy uwzględniać także okresy opieki pielęgnacyjnej wykonywanej przez osoby osiągające dochody z innych źródeł niż zatrudnienie wykonywane w ramach stosunku pracy, świadczy użycie w tym przepisie właśnie wyrażenia "dochód". Gdyby ustawodawca zamierzał zacieśnić zakres tego przepisu do osób wykonujących pracę w ramach stosunku pracy, to użyłby określenia "wynagrodzenie". Prawu ubezpieczeń społecznych bowiem znane są określenia "wynagrodzenie" oraz "inne dochody". Świadczy o tym użycie obu pojęć w art. 82 ust. 1 ustawy o z.e.p. oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r. w sprawie osiągania wynagrodzenia lub innych dochodów przez osoby uprawnione do emerytury lub renty (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 40, poz. 197; zm.: Dz. U. z 1986 r. Nr 9, poz. 47) - zarówno w tytule tego rozporządzenia, jak i w jego przepisach (por. § 1-9). Nie można także przypisać ustawodawcy zamiaru wyłączenia osób, które osiągają wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wykonywanego w ramach stosunku pracy - z tego tylko powodu, że w przepisie tym użyto określenia "dochód". Dlatego przez określenie "dochód" użyte w tym przepisie należy rozumieć zarówno wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wykonywanego w ramach stosunku pracy, jak i dochód (przychód) z tytułu innej działalności zarobkowej, m.in. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego.Dla uznania zatem okresu opieki pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym I grupy za okres równorzędny z okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. istotne jest tylko, aby dochód taki nie przekraczał w okresie sprawowania opieki miesięcznie połowy najniższego wynagrodzenia pracowników jednostek gospodarki uspołecznionej.W stosunku do rolnika dochód ten należy obliczać według zasad jak przy podatku rolnym. Takie kryterium bowiem zostało przyjęte także w § 6 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 marca 1983 r., traktującym o warunkach zawieszania emerytury lub renty w przypadku osiągania dochodu z prowadzonego indywidualnie gospodarstwa rolnego. Za przyjęciem takiego kryterium przemawia zbieżność celów tych przepisów. Kryterium to jednak należy stosować do oceny wysokości dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego, poczynając od dnia 5 kwietnia 1985 r., tj. od daty wejścia w życie znowelizowanego § 6 wymienionego rozporządzenia - w brzmieniu obecnie obowiązującym.Dla oceny zaś za okres przed dniem 5 kwietnia 1985 r. dochód ten należy obliczać według zasad jak przy podatku gruntowym.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.