III UZP 28/82

SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL w sprawie z wniosku Edwarda G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wcześniejszą emeryturę po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 23 września 1982 r. U. 803/82 do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych."Czy ponowne podjęcie pracy zarobkowej w okresie przedłużającego się postępowania o przyznanie emerytury przewidzianej w § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. z 1981 r. Nr 19, poz. 95 z późn. zm.) niweczy - w związku z treścią § 1 i 10 cytowanego rozporządzenia - prawo zainteresowanego do takiej emerytury?"powziął następującą uchwałę.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 13 maja 1982 r. ZUS oddział w B. odmówił wnioskodawcy Edwardowi G. urodzonemu dnia 12 kwietnia 1935 r. prawa do wcześniejszej emerytury przewidzianej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. z 1981 r. Nr 19, poz. 95 z późn. zm.).W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskodawca orzeczeniem WKIZ z dnia 15 marca 1982 r., nie został zaliczony do żadnej grupy inwalidów (przy wykazanym zatrudnieniu w ilości 30 lat, 6 miesięcy i 21 dni).Od tej decyzji wnioskodawca odwołał się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie Sąd ustalił, że wnioskodawca w dniu 11 stycznia 1982 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie wcześniejszej emerytury. Zakład pracy stwierdził, że ze względu na zmilitaryzowanie tego zakładu i konieczność przygotowania zawodowego nowego pracownika, rozwiązanie zawartej z wnioskodawcą umowy o pracę, nastąpiło dopiero z dniem 16 listopada 1982 r. Do dnia 31 grudnia 1981 r. wnioskodawca osiągnął wymagany okres zatrudnienia 30 lat. Obwodowa Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w orzeczeniu z dnia 5 lutego 1982 r. oraz biegli sądowi w opinii z dnia 19 lipca 1982 r. zgodnie stwierdzili, że wnioskodawca stał się inwalidą III grupy przed dniem 31 grudnia 1981 r. Do dnia 30 kwietnia 1982 r. organ, rentowy nie wydał decyzji w przedmiocie roszczeń zgłaszanych we wniosku. Podjął ją dopiero dnia 13 maja 1982 r.Po kilku miesiącach oczekiwania pozostając bez pracy, wnioskodawca z dniem 1 maja 1982 r. podjął ponownie pracę zarobkową i dotychczas ją świadczy, a od niekorzystnej decyzji organu rentowego, odwołał się do Sądu.Na tle powyższego stanu faktycznego, Okręgowy Sąd postanowieniem z dnia 23 września 1982 r. zwrócił się w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1974 r. Nr 39, poz. 231), z następującym pytaniem: "czy ponowne podjęcie pracy zarobkowej w okresie przedłużającego się postępowania o przyznanie emerytury przewidzianej w § 2 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. z 1981 r. Nr 19, poz. 95 z późn. zm.), niweczy - w związku z treścią § 1 i 10 cytowanego rozporządzenia - prawo zainteresowanego do takiej emerytury?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozporządzenie Rady Ministrów z 17.VI1.198I r., będące przedmiotem pytania prawnego, wydane zostało na podstawie delegacji zawartej w art. 21 ust. 2 i art. 22a ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.). Przepis § 1 rozporządzenia odnosi szczególne warunki przechodzenia na emeryturę zawarte w tym rozporządzeniu do tych pracowników, którzy pozostają w dniu wejścia w życie rozporządzenia w stosunku pracy z uspołecznionymi zakładami pracy, z którymi w okresie do dnia 31 lipca 1981 r. rozwiązany zostanie stosunek pracy, na mocy porozumienia stron lub w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy.Paragraf 10 rozporządzenia postanawia, że przepisy rozporządzenia stosuje się również do pracowników ww. zakładów pracy, z którymi stosunek pracy zostanie rozwiązany w okresie do dnia 31 grudnia 1982 r. ze względu na likwidację zakładu pracy.Przepis ten został dwukrotnie zmieniony.Zgodnie z pkt 2 ust. 1 § 10 w brzmieniu nadanym mu rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. z 1982 r. Nr 25, poz. 177), przepisy rozporządzenia stosuje się (z uwzględnieniem ust. 2 i 3), również dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy, z którymi stosunek pracy zostanie rozwiązany do dnia 31 grudnia 1983 r., gdy pozostanie w stosunku pracy po dniu 31 grudnia 1981 r. uzasadnione jest szczególnymi potrzebami zakładu pracy. Niezależnie od tego, możliwość przejścia na emeryturę posiadają pracownicy, którzy określone rozporządzeniem warunki spełnią do dnia 31 grudnia 1982 r. (ust. 2 § 10), względnie spełnili takie warunki do dnia 31 grudnia 1981 r. (ust. 3 § 10). Powyższa zmiana rozporządzenia weszła w życie z dniem 1 lipca 1982 r.Celem rozporządzenia wynikającym z nadrzędnych zadań gospodarczych Państwa, jest zmniejszenie liczby zatrudnionych na podstawie stosunku pracy w sektorze uspołecznionym. Na okoliczność tę wskazują przepisy rozporządzenia przewidujące szereg ulgowych warunków, których spełnienie umożliwia przejścia na emeryturę wcześniej, aniżeli przewidują to przepisy ogólne (§ 2, 3, 4 i 5 rozporządzenia).Z drugiej zaś strony rozporządzenie zawiera obostrzenia w stosunku 69 osób, które przeszły już na wcześniejszą emeryturę, lecz wbrew założeniom wynikającym z intencji rozporządzenia przed osiągnięciem wieku emerytalnego, podjęły ponownie zatrudnienie w uspołecznionym zakładzie pracy i w oparciu o stosunek pracy. Na przykład pkt 1 § 7 zawiera postanowienie o zawieszeniu prawa do emerytury w takim przypadku niezależnie od wymiaru czasu pracy i wysokości wynagrodzenia. Tymczasem warunek taki nie jest przewidziany w stosunku do osób, które po przejściu na wcześniejszą emeryturę, uzyskują wynagrodzenie lub dochód z innych źródeł, niż stosunek pracy (pkt 2 § 7). Wobec tych osób mają więc do zawieszenia prawa do świadczeń zastosowanie przepisy ogólne.Omawiane rozporządzenie nie przewiduje szczególnego trybu dochodzenia prawa do wcześniejszej emerytury w postępowaniu administracyjnym. Z tego względu organ rentowy, stosownie do § 52 pkt 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. z 1968 r. Nr 48, poz. 347) powinien był wydać decyzję rozstrzygającą o roszczeniach wnioskodawcy, w ciągu 14 dni, licząc od wyjaśnienia, ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Organ rentowy jednak powziął decyzję w dniu I3 maja 1982 r., a więc z uchybieniem tego terminu, skoro przesłanką ostatnią, niezbędną do wydania tej decyzji, było negatywne orzeczenie WKIZ, powzięte dnia 15 marca 1982 r.Przedłużające się postępowanie o stwierdzenie prawa do wcześniejszej emerytury w oparciu o ww. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. (w postępowaniu administracyjnym lub odwoławczym) może z przyczyn ekonomicznych zmusić pracownika do podjęcia ponownie zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy na podstawie umowy o pracę, nawet w tym samym zakładzie pracy.Sytuacja taka nie może jednak ujemnie wpłynąć na uprawnienia emerytalne, jeżeli ponowne zatrudnienie miało charakter przejściowy, związany i potrzebą zapewnienia sobie i rodzinie niezbędnych środków utrzymania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia o - prawie do wcześniejszej emerytury. Intencją bowiem rozporządzenia jest również zapewnienie pracownikowi świadczeń emerytalnych, jeżeli wykaże, iż spełnia określone nim warunki.Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi, jak w sentencji uchwały.