III UZP 32/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie: SN W. Myga, SW M. Sadowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Lucyny P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 11 lutego 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy okres dalszego trwania przerwy w pracy spowodowanej opieką nad dzieckiem w wieku do lat 4, jeżeli urodziło się ono w czasie przerwy w pracy spowodowanej koniecznością osobistej opieki nad innym dzieckiem, na które przysługuje pielęgnacyjny zasiłek rodzinny, jest okresem równorzędnym z okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.)?"podjął następującą uchwałę:Okres opieki nad dzieckiem w wieku do lat 4, które urodziło się w czasie przerwy w pracy spowodowanej koniecznością osobistej opieki nad innym dzieckiem, na które przysługiwał pielęgnacyjny zasiłek rodzinny, stanowiący okres zaliczalny w myśl art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), nie jest okresem równorzędnym z okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 11 tejże ustawy.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni, ur. 23 lipca 1939 r., pozostawała w zatrudnieniu od dnia 24 lipca 1958 r. od dnia 22 sierpnia 1963 r. W dniu 9 maja 1963 r. urodziła córkę, która została uznana za inwalidkę I grupy od urodzenia z uwagi na stan psychiczny. Drugie dziecko, tj. syna, wnioskodawczyni urodziła w dniu 19 kwietnia 1968 r. Ponowne zatrudnienie podjęła dopiero w dniu 15 października 1979 r. i do dnia zgłoszenia wniosku o przyznanie renty inwalidzkiej, tj. do dnia 2 grudnia 1985 r., pozostawała w zatrudnieniu przez 6 lat, 1 miesiąc i 18 dni.Decyzją z dnia 31 grudnia 1985 r. pozwany organ rentowy odmówił przyznania renty inwalidzkiej z tego powodu, że wnioskodawczyni nie spełnia wymagania określonego w art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., ponieważ po ponownym podjęciu pracy - nie ma wymaganych 10 lat zatrudnienia.W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni podtrzymuje żądanie przyznania renty, podnosząc, że w jej sytuacji należy uwzględnić także okres opieki nad drugim dzieckiem.W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosił o jego oddalenie.Organ rentowy zajmuje stanowisko, że do okresu zatrudnienia wnioskodawczyni należy doliczyć 6-letni okres opieki nad pierwszym dzieckiem wymagającym szczególnej opieki, tj. okres od dnia 22 sierpnia 1969 r., jako okres zaliczalny do okresu zatrudnienia. Ponieważ jednak wnioskodawczyni ponowne zatrudnienie podjęła dopiero 15 października 1979 r., tj. po upływie 10 lat od "ustania wychowywania dziecka wymagającego szczególnej troski", a w chwili podjęcia tego zatrudnienia miała ponad 40 lat, to okresy zatrudnienia oraz okresy równorzędne i zaliczalne sprzed tej przerwy nie podlegają uwzględnieniu przy obliczaniu obecnie okresu jej zatrudnienia do renty inwalidzkiej. Nie może być zaliczony okres wychowywania drugiego dziecka, tj. syna, urodzonego w dniu 19 kwietnia 1968 r., ponieważ wnioskodawczyni nie powróciła do pracy przed jego urodzeniem i urodziła to dziecko w okresie zaliczalnym do okresów zatrudnienia, a nie w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie uznał, iż w sprawie zachodzą poważne wątpliwości prawne, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy następne dziecko urodziło się w czasie trwania przerwy w pracy spowodowanej koniecznością osobistej opieki matki nad dzieckiem, na które przysługuje pielęgnacyjny dodatek rodzinny, to należy uznać okres opieki nad tym kolejnym dzieckiem w wieku do lat 4 jako okres równorzędny z okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o z.e.p. Zachodzi bowiem analogiczna sytuacja jak przy urodzeniu następnego dziecka w czasie trwania przerwy w pracy spowodowanej opieką nad dzieckiem w wieku do lat 4.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak już podniósł Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 21 marca 1984 r. III UZP 17/84 (OSNCP 1985, z. 1, poz. 2), do czasu wejścia w życie uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 24 maja 1968 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 24, poz. 154) brak było przepisów, które normowałyby warunki, na jakich pracownicy-matce - opiekującej się małymi dziećmi - należało udzielić urlopu bezpłatnego na wychowanie dzieci.Regułą było w tym okresie, że pracownica, która urodziła dziecko i zamierzała po okresie urlopu macierzyńskiego osobiście je wychowywać, zwalniała się z pracy, a następnie ponownie podejmowała ją po jakimś czasie.Jednakże występowały sytuacje, że pracownica, która zaprzestała zatrudnienia w celu opiekowania się osobiście małym dzieckiem, w tym okresie rodziła następne dziecko bądź następne dzieci, nie podejmując w tym czasie zatrudnienia. W takiej sytuacji znalazła się w niniejszej sprawie wnioskodawczyni, która po urodzeniu pierwszego dziecka zwolniła się z pracy z dniem 23 sierpnia 1963 r. i opiekowała się tym dzieckiem, które okazało się dzieckiem wymagającym szczególnej opieki, z uwagi na jego stan psychiczny. Przed upływem 6 lat od ustania zatrudnienia, ale po osiągnięciu przez to dziecko 4 lat, wnioskodawczyni urodziła drugie dziecko.Do dnia 31 grudnia 1982 r. okresy przerw w pracy spowodowanych opieką nad dzieckiem w wieku do lat 4 nie były uwzględniane przy ustalaniu okresów zatrudnienia dla celów emerytalno-rentowych. Sytuacja zmieniła się z dniem 1 stycznia 1983 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. Stosownie bowiem do art. 11 ust. 2 pkt 11 tej ustawy okresy przerw w pracy, które miały miejsce przed wejściem w życie przepisów o urlopach bezpłatnych dla matek pracujących, które opiekowały się dziećmi do lat 4, stanowią okresy równorzędne z okresami zatrudnienia, z tym zastrzeżeniem, iż łącznie nie dłużej niż 6 lat. Z przepisu tego jednak wynika jednoznacznie, że uznanie opieki za okres równorzędny z okresem zatrudnienia jest uzależnione od tego by okres tej opieki przypadał po ustaniu zatrudnienia. Świadczy o tym użyte w tym przepisie określenie "i trwanie przerw w pracy".W przypadku wnioskodawczyni okres opieki nad córką urodzoną w dniu 9 maja 1963 r. - jako dzieckiem, na które przysługuje pielęgnacyjny zasiłek rodzinny - przy obliczaniu okresu zatrudnienia dla celów emerytalno-rentowych uwzględnia się w rozmiarze 6 lat, a to stosownie do art. 13 ust. 3 pkt 1 lit. a in fine ustawy o z.e.p. Część tego okresu w rozmiarze przewidzianym przez art. 11 ust. 2 pkt 11 stanowi okres równorzędny z okresem zatrudnienia, natomiast pozostały okres jest tylko okresem zaliczalnym. Wynika to z zastosowania przepisów art. 11 ust. 2 pkt 11 i art. 13 ust. 3 pkt 1 lit. a in fine wymienionej ustawy. Jednakże cały ten okres, tj. w rozmiarze 6 lat, stanowi jedną przerwę w pracy, spowodowaną urodzeniem córki w dniu 9 maja 1963 r., liczoną od dnia 23 sierpnia 1963 r., tj. od dnia ustania zatrudnienia. Urodzenie przez wnioskodawczynię w dniu 19 kwietnia 1968 r. kolejnego dziecka, tj. syna, nie spowodowało zatem przerwy w jej zatrudnieniu, gdyż nastąpiło w czasie takiej przerwy - i to w okresie zaliczalnym do okresu zatrudnienia. Dlatego okresu opieki wnioskodawczyni nad synem w wieku do lat 4 nie można uznać za okres równorzędny z okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o z.e.p.Urodzenie kolejnego dziecka skutkuje przedłużenie przerwy w zatrudnieniu i zaliczenie okresu opieki nad dziećmi - łącznie do 6 lat, jeżeli kolejne dziecko urodziło się w czasie przerwy w pracy, będącej okresem równorzędnym z okresem zatrudnienia (art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o z.e.p.). Ustawodawca bowiem łączy z okresem równorzędnym w zatrudnieniu skutki takie, jak z okresem zatrudnienia. Dlatego na przedstawione zagadnienie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.Odmienne stanowisko, do którego skłania się Sąd, doprowadziłoby w rzeczywistości do zaliczenia wnioskodawczyni z tytułu opieki nad dwojgiem dzieci łącznie okresu dłuższego niż 6 lat, co pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z art. 11 ust. 2 pkt 11 in fine ustawy o z.e.p.