III UZP 58/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Mzyk. Sędziowie SN: B. Błachowska, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, M. Bojarskiej, w sprawie z wniosku Krystyny M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 7 grudnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przerwa w pracy spowodowana opieką nad dzieckiem w wieku do lat 4 może być wliczona do okresu zatrudnienia wnioskodawczyni, nie będącej pracownikiem, wobec zwolnienia jej z pracy w trzecim miesiącu ciąży, na skutek reorganizacji zakładu, stosownie do art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267)?"podjął następującą uchwałę:Okres opieki nad dzieckiem w wieku do lat 4, sprawowanej przez matkę dziecka, która w dacie porodu nie była pracownikiem z powodu zwolnienia jej z pracy w okresie ciąży z uwagi na reorganizację zakładu pracy, nie stanowi przerwy w pracy w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 19 października 1987 r. pozwany organ rentowy odmówił wnioskodawczyni przyznania emerytury na podstawie art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. wobec braku 30-letniego okresu zatrudnienia. Organ rentowy ustalił okres zatrudnienia w rozmiarze 27 lat, 9 miesięcy i 23 dni.Organ rentowy odmówił uznania za okres równorzędny z okresem zatrudnienia okresu sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do lat 4 z tego powodu, że w chwili urodzenia pierwszego dziecka, tj. w dniu 3 lipca 1954 r., wnioskodawczyni nie pozostawała w stosunku pracy, gdyż stosunek ten został rozwiązany przez zakład pracy z dniem 31 grudnia 1953 r. na skutek reorganizacji zakładu pracy. Ponieważ wnioskodawczyni podjęła ponownie zatrudnienie dopiero dnia 5 września 1961 r., z tych samych powodów nie uznano za okres równorzędny z okresem zatrudnienia także okresu opieki nad drugim dzieckiem, ur. dnia 9 marca 1960 r. W odwołaniu do Sądu wnioskodawczyni podtrzymała swoje roszczenie, uważając, że należy jej zaliczyć okres opieki nad pierwszym dzieckiem, co daje łącznie z okresem bezspornym ponad 30-letni okres zatrudnienia.Sąd Wojewódzki uznał, iż w sprawie występuje poważna wątpliwość prawna, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o z.e.p. za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia zostały uznane także okresy przerw w pracy spowodowane opieką nad dzieckiem w wieku do lat 4. Dotyczy to z reguły przerw w pracy, jakie miały miejsce przed wprowadzeniem przepisów w sprawie urlopów bezpłatnych dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (por. uchwałę Rady Ministrów nr 158 z dnia 24 maja 1968 r. - MP Nr 24, poz. 154 i akty późniejsze).Wymieniony przepis traktuje jednakowo okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi, innych urlopów bezpłatnych udzielonych w tym celu oraz przerwy w pracy spowodowane opieką nad dzieckiem do lat 4.W uchwale z dnia 7 marca 1984 r. III UZP 4/84 (OSNCP 1984, z. 10, poz. 169) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przerwami w pracy stanowiącymi okresy równorzędne z okresami zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o z.e.p., są tylko przerwy spowodowane zaprzestaniem zatrudnienia, jakie miały miejsce po urodzeniu dziecka. Stanowisko to zostało zaakceptowane w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego.Oznacza to, że mogą występować przykładowo następujące, typowe, sytuacje.Po pierwsze, odnosi się to do pracownicy, która urodziła dziecko pozostając w zatrudnieniu i która następnie przerwała zatrudnienie z powodu opieki nad tym dzieckiem. W takiej sytuacji przerwa w pracy spowodowana opieką nad tym dzieckiem w rozmiarze nie przekraczającym 3 lat stanowi okres równorzędny z okresem zatrudnienia (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1986 r. III UZP 39/86). Urodzenie następnego dziecka przed upływem tego okresu równorzędnego daje podstawę do uznania okresu opieki nad tym następnym dzieckiem także za okres równorzędny z zatrudnieniem - na warunkach określonych w art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o z.e.p.Mogą jednak występować sytuacje, że pracownica podjęła zatrudnienie po urodzeniu dziecka i następnie przerwała je z uwagi na opiekowanie się tym dzieckiem. Okres osobistej opieki nad tym dzieckiem w wieku do 4 lat, przypadający po zaprzestaniu zatrudnienia w rozmiarze nie przekraczającym 3 lat, będzie zatem także stanowił okres równorzędny z okresem zatrudnienia.Użycie w art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o z.e.p. określenia "przerwa w pracy" oznacza, że okres sprawowania opieki nad dzieckiem ma następować po zaprzestaniu zatrudnienia.Dlatego okres opieki nad dzieckiem w wieku do lat 4 sprawowanej przez matkę dziecka, która w dacie porodu nie była pracownikiem z powodu zwolnienia jej z pracy w okresie ciąży z uwagi na reorganizację zakładu pracy, nie stanowi przerw w pracy w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o z.e.p.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.