III UZP 39/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN A. Filcek, T. Kasiński, J. Myślicki, K. Michaluk, S. Szymańska, G. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, w sprawie z wniosku Wandy T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 8 sierpnia 1986 r.:"Czy maksymalny okres przerwy w pracy - równorzędnej z zatrudnieniem - spowodowanej opieką nad dzieckiem w wieku do 4 lat (art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) może przekraczać 3 lata"?podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Okres przerwy w pracy równorzędnej z zatrudnieniem, spowodowanej opieką nad dzieckiem w wieku do 4 lat (art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), nie może przekraczać 3 lat.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 5 listopada 1985 r. Oddział ZUS w W. odmówił Wandzie T., ur. 25 sierpnia 1929 r., przyznania emerytury, ponieważ wnioskodawczyni zamiast wymaganych 30 lat udowodniła tylko 29 lat 7 miesięcy i 16 dni zatrudnienia do dnia jego ustania, tj. do dnia 31 grudnia 1985 r.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 grudnia 1984 r. zmienił decyzję organu rentowego w ten sposób, że przyznał Wandzie T. emeryturę od dnia 22 października 1985 r. Sąd ten ustalił, że organ rentowy uwzględnił jedynie 3-letni okres sprawowania opieki nad dzieckiem od dnia 7 grudnia 1955 r. do dnia 7 grudnia 1958 r., jako równorzędny z okresem zatrudnienia, a należało go przedłużyć do dnia 29 stycznia 1959 r., tj. do ukończenia 4 lat życia przez pierwsze dziecko, czyli o dalsze 8 miesięcy i 22 dni.Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w rewizji nadzwyczajnej - zarzucającej rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), nadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania Wandy T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia 5 listopada 1985 r.Na tle powyższego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki postanowił przedstawić Sądowi Najwyższemu w składzie siedmiu sędziów do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o treści wymienionej w sentencji niniejszej uchwały.Przedstawienie Sądowi Najwyższemu w składzie powiększonym przedmiotowego zagadnienia było uzasadnione wystąpieniem rozbieżności w orzecznictwie w zakresie uznania przerwy w pracy równorzędnej z zatrudnieniem spowodowanej opieką nad dzieckiem do lat 4 w rozumieniu art. 11 ust. 2 pkt 11 powołanej wyżej ustawy.W uchwale z dnia 21 maja 1984 r. III UZP 17/84 (OSNCP 1985, z. 1, poz. 2) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że za okres równorzędny z zatrudnieniem liczy się przerwa spowodowana opieką nad dzieckiem w wieku do 4 lat. Natomiast w wyroku z 8 października 1985 r. II URN 161/85 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że okres omawianej przerwy nie może przekraczać 3 lat sprawowanej opieki nad dzieckiem przed ukończeniem przez to dziecko 4 roku życia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 11 ust. 2 pkt 11 powołanej wyżej ustawy za równorzędne z zatrudnieniem uważa się okres urlopów wychowawczych, urlopów bezpłatnych i przerw w pracy spowodowanych opieką nad dzieckiem w wieku do 4 lat - łącznie nie dłużej niż 6 lat.Rozważając kwestię uprawnień matek pracujących w Polsce Ludowej w zakresie sprawowania opieki nad małymi dziećmi, należy podnieść, że przed wejściem w życie powołanej ustawy przerwy w pracy z tego tytułu w ogóle nie były wliczane do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, chyba że chodziło o urlop bezpłatny uzyskany przez pracownicę w celu opieki nad małym dzieckiem lub urlop wychowawczy.Pracownice w celu sprawowania opieki nad małymi dziećmi mogły korzystać z urlopów bezpłatnych. Pierwsza uchwała nr 158 Rady Ministrów z dnia 24 maja 1968 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 24, poz. 154) przewidywała urlop bezpłatny dla pracownicy zatrudnionej w danym zakładzie co najmniej 12 miesięcy - w wymiarze do jednego roku, najdłużej do ukończenia przez dziecko 2 lat życia. Następna uchwała nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. (M.P. Nr 5, poz. 26), przyjmujący te same kryteria udzielania urlopu bezpłatnego, przedłużyła wymiar tego urlopu do 3 lat, najdłużej jednak do ukończenia przez dziecko 4 lat życia. Uchwała ta zapoczątkowała też zaliczanie okresów bezpłatnych w wymiarze nie przekraczającym 6 lat do okresów zatrudnienia w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach. Takie same uregulowania w tym przedmiocie zawierało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 219) wydane w delegacji art. 186 k.p.W obecnie obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 2, poz. 10; zm.: Dz. U. z 1985 r. Nr 18, poz. 80, Nr 59, poz. 302 i z 1986 r. Nr 9, poz. 48) przewidziany okres tego urlopu udzielonego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 4 nie może przekraczać lat 3.Wcześniejsze przerwy w pracy spowodowane opieką nad dzieckiem w wieku do 4 lat nie objęte wyżej wymienionymi przepisami uznane zostały za równorzędne z okresem zatrudnienia w art. 11 ust. 2 pkt 11 powołanej ustawy.Przepis ten nie określa czasu trwania przerwy, lecz tylko określa wiek dziecka, biorąc jednak pod uwagę dotychczasowe uregulowanie wymiaru urlopów wychowawczych, należy przyjąć, że również okres faktycznej przerwy w pracy, jako równorzędnej z zatrudnieniem, nie może przekraczać 3 lat.Okresy równorzędne doliczane pracownikom do okresu zatrudnienia na mocy art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy w przypadku urodzenia jednego dziecka mogą składać się z okresów urlopu bezpłatnego, wychowawczego i przerw w pracy, aby tylko okresy te nie wykraczały poza granice 3 lat i ukończenia przez dziecko 4 roku życia. Jest to wyrazem zrównania uprawnień matek pracujących z tytułu osobistej opieki nad dzieckiem niezależnie od okresu, w którym była sprawowana.Czteroletni okres wymieniany w art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy odnosi się zawsze do okresu życia dziecka, a nie do okresu równorzędnego z zatrudnieniem, co znajduje potwierdzenie w § 1 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r.Nie było natomiast intencją ustawodawcy, aby długość okresu równorzędnego z zatrudnieniem objętego przepisem art. 11 ust. 2 pkt 11 wyżej wymienionej ustawy wykraczała poza maksymalny okres 3-letni ustalony w § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.