III UZP 17/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, J. Myślicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Janiny Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o rentę inwalidzką po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 21 maja 1984 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 31 stycznia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przerwy w pracy na wychowanie dzieci zaistniałe przed 8.VI.1968 r. należy uznać za zatrudnienie w rozumieniu przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, jeśli nie zostały zachowane warunki dotyczące urlopu wychowawczego lub urlopu bezpłatnego dla matek opiekujących się małymi dziećmi?"podjął następującą uchwałę:Przerwy w pracy spowodowane opieką nad dzieckiem w wieku do 4 lat, mające miejsce przed wejściem w życie przepisów uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 24 maja 1968 r w sprawie urlopów bezpłatnych dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 24, poz. 154), stanowią okresy równorzędne z okresami zatrudnienia (art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. Nr 40, poz. 267); okresy tych przerw liczy się od daty ustania zatrudnienia do ukończenia przez dziecko 4 lat życia lub z upływem okresu 6 lat trwania przerwy.Uzasadnienie faktyczneDo czasu wejścia w życie uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 24 maja 1968 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 24, poz. 154) brak było przepisów, które normowałyby warunki, na jakich pracownicy - matce, opiekującej się małymi dziećmi, należało udzielić urlopu bezpłatnego na wychowanie dzieci.Regułą było w tym okresie, że pracownica, która urodziła dziecko i zamierzała po okresie urlopu macierzyńskiego osobiście je wychowywać, zwalniała się z pracy, a następnie podejmowała ją po jakimś czasie ponownie.Zdarzyło się jednak, że pracownica, która zaprzestała zatrudnienia w celu opiekowania się osobiście małym dzieckiem, w tym okresie rodziła następne dziecko bądź kolejno następne dzieci, nie podejmując w międzyczasie zatrudnienia.W takiej sytuacji znalazła się w niniejszej sprawie wnioskodawczyni, która po urodzeniu pierwszego dziecka w dniu 24.II.1956 r. z dniem 15.II.1957 r. zwolniła się z pracy i opiekowała się tym dzieckiem. W tym czasie urodziła następne dzieci: drugie w dniu 8.VIII.1957 r. i trzecie w dniu 17.IX.1961 r. Ponownie podjęła zatrudnienie w dniu 3.IX.1974 r.Do dnia 31.XII.1982 r. okresy przerw w pracy spowodowane opieką nad dzieckiem w wieku do lat 4 nie były uwzględniane przy ustalaniu okresów zatrudnienia dla celów emerytalno-rentowych.Sytuacja się zmieniła z dniem 1 stycznia 1983 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267). Stosownie do treści art. 11 ust. 2 pkt 11 tej ustawy okresy przerw w pracy, które miały miejsce przed wejściem w życie przepisów o urlopach bezpłatnych dla matek pracujących, które opiekowały się małymi dziećmi, stanowią okresy równorzędne z okresami zatrudnienia.Przepis ten jednak ogranicza wymiar okresów przerw stanowiących okresy równorzędne z okresami zatrudnienia do ukończenia przez dziecko 4 lat życia, a łącznie - jeżeli przerwa trwała dłużej z powodu urodzenia następnego lub było kilka tych przerw - nie dłużej niż 6 lat.Wymieniony przepis nie określa bliżej sposobu liczenia okresów tych przerw w pracy. Mając jednak na względzie, że przerwa w pracy związana z opieką nad dzieckiem powodowała ustanie zatrudnienia, obliczanie okresu tej przerwy (przerw) musi pozostawać w związku z ostatnim zatrudnieniem.Jeżeli pracownica po każdej przerwie podejmowała zatrudnienie, to każda przerwa, nie wykraczająca poza osiągnięcie przez dziecko 4 lat życia, podlegałaby odrębnemu obliczeniu, przy czym łączny okres tych przerw nie mógłby być uwzględniony w wymiarze wyższym niż 6 lat.Gdy jednak pracownica zaprzestała zatrudnienia po urodzeniu pierwszego dziecka i ponownie podjęła zatrudnienia po urodzeniu i wychowaniu następnych dzieci, występuje tylko jedna przerwa w zatrudnieniu, którą należy liczyć od daty zaprzestania zatrudnienia do upływu 6 lat, jeżeli każde następne dziecko urodziła przed ukończeniem przez poprzednie dziecko 4 lat życia. Istnieje bowiem wówczas ciągłość przerwy podlegającej zaliczeniu do okresów zrównanych z okresami zatrudnienia.Gdyby kolejne dziecko urodziło się po osiągnięciu przez pierwsze dziecko 4 lat życia, wówczas okres sprawowania opieki nad tym dzieckiem nie podlegałby zaliczeniu do okresu przerwy, która zakończyła się z chwilą ukończenia przez pierwsze dziecko 4 lat życia.Jeżeli pracownica w międzyczasie nie podjęła ponownie zatrudnienia, okres opieki sprawowanej nad następnym dzieckiem nie stanowiłby już przerwy w zatrudnieniu wobec braku związku czasowego z ustaniem zatrudnienia. Powyższe wnioski wynikają z wykładni art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników.Z tych względów nie można podzielić poglądu Okręgowego Sądu, który uważa, że i w sytuacji występującej w niniejszej sprawie przerwy w zatrudnieniu należałoby liczyć do czasu osiągnięcia wieku 3 lat przez najmłodsze dziecko, jakkolwiek od daty rozpoczęcia trwania przerwy w pracy (dnia 15.II.1957 r.) upłynęło więcej niż 6 lat, a wnioskodawczyni nie podejmowała w tym czasie zatrudnienia.Dlatego Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści jak w sentencji.