III UZP 40/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Michaluk, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, w sprawie z powództwa Janiny G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o wysokość renty rolniczej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu postanowieniem z dnia 23 maja 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przy ustalaniu średniej rocznej wartości sprzedanych produktów rolnych do ustalenia wysokości emerytury lub renty należy uwzględnić również rok, w którym z przyczyn od rolnika niezależnych nie było sprzedaży, czy też dany rok przy ustalaniu przeciętnej winien być wyłączony?"podjął następującą uchwałę:Przy rewaloryzacji renty inwalidzkiej przyznanej przed dniem 1 stycznia 1983 r. (§ 6 i 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1986 r. w sprawie waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych wypłacanych rolnikom indywidualnym i członkom ich rodzin oraz wysokości składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników - Dz. U. Nr 2, poz. 13) do obliczenia kwoty zwiększenia tej renty z tytułu średniej rocznej wartości produktów rolnych sprzedanych jednostkom gospodarki uspołecznionej uwzględnia się także rok, w którym rolnik nie sprzedał żadnych produktów rolnych z powodu klęski żywiołowej lub wypadku losowego.Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu powstało na tle następującego stanu faktycznego sprawy:Wnioskodawczyni Janina G. otrzymała rentę inwalidzką od dnia 6 sierpnia 1978 r. na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Za podstawę wymiaru renty przyjęto kwotę 483.546 zł, tj. wartość produktów rolnych sprzedanych j.g.u. w 1978 r. Przy obliczeniu średniej wartości sprzedaży produktów rolnych j.g.u. nie uwzględniono roku 1977, ponieważ w tym roku z przyczyn od wnioskodawczyni niezależnych (klęska żywiołowa) nastąpiło znaczne obniżenie produkcji rolnej.Decyzją z dnia 10 marca 1986 r. pozwany organ rentowy dokonał od dnia 1 marca 1986 r. rewaloryzacji renty inwalidzkiej na podstawie przepisów § 6 i 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1986 r. w sprawie waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych wypłaconych rolnikom indywidualnym i członkom ich rodzin oraz wysokości składki na FUSR (Dz. U. Nr 2 poz. 13).Rewaloryzacji dokonano w ten sposób, że podstawową wysokość renty inwalidzkiej podwyższono do kwoty 7.000 zł oraz obliczono kwotę zwiększenia renty z tytułu sprzedanych j.g.u. produktów rolnych, przy czym dokonaniu ich rewaloryzacji. Wartość sprzedanych przez wnioskodawczynię produktów rolnych j.g.u. w 1978 r. zrewaloryzowano do kwoty 1.971.417 zł i podzielono tę kwotę przez 2 lata (tj. rok 1977 i 1978), w wyniku czego otrzymano kwotę 985.709 zł. Od tej zaś kwoty obliczono zwiększenie renty.W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego wnioskodawczyni zakwestionowała sposób ustalenia średniej rocznej wartości produktów rolnych sprzedanych j.g.u. Według wnioskodawczyni zwiększenie renty należy obliczyć od kwoty 1.971.417 zł, stanowiącej zrewaloryzowaną wartość sprzedaży j.g.u. za rok 1978. Zdaniem wnioskodawczyni, skoro rok 1977 został wyłączony przy obliczeniu w 1979 r. podstawy wymiaru renty, to taką samą zasadę należy zastosować przy rewaloryzacji renty w 1986 r.Do takiego stanowiska skłania się także Sąd Wojewódzki powołując się na względy "społeczno-polityczne":Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z przedstawionego wyżej stanu sprawy, wnioskodawczyni otrzymała rentę inwalidzką na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. Stosownie do art. 5 tejże ustawy podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych stanowi średnia roczna wartość produktów rolnych sprzedanych przez rolnika j.g.u. z okresu ostatnich 5 lat prowadzenia gospodarstwa rolnego przed jego przekazaniem następcy lub Państwu. Z okresu tego jednak mogły być wyłączone lata, w których nastąpiło znaczne obniżenie produkcji rolnej spowodowane klęską żywiołową, wypadkiem losowym lub innymi okolicznościami niezawinionymi przez rolnika, w tym wypadku uwzględniało się lata bezpośrednio poprzedzające ten okres.Ponieważ w przypadku wnioskodawczyni naczelnik gminy stwierdził, że w 1977 r. miało miejsce znaczne obniżenie produkcji rolnej z przyczyn od wnioskodawczyni niezależnych (klęska żywiołowa), organ rentowy przy obliczeniu podstawy wymiaru renty przyznanej w 1979 r. wyłączył rok 1977. Dlatego za podstawę wymiaru przyjęto wartość sprzedanych produktów rolnych j.g.u. w 1978 r. na kwotę 483.546 zł i od tej kwoty obliczono wysokość renty, tj. według 24 grupy sprzedaży.Obowiązująca od dnia 1 stycznia 1983 r. ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) wprowadziła inny sposób obliczania świadczeń emerytalno-rentowych. Mianowicie, stosownie do art. 18 emerytura lub renta inwalidzka przysługuje każdemu ubezpieczonemu w podstawowej wysokości, równej najniższej emeryturze pracowniczej. Zgodnie zaś z art. 19 emeryturę lub rentę inwalidzką zwiększa się z tytułu osiągnięcia średniej rocznej wartości sprzedaży produktów rolnych j.g.u. (ust. 1), przy czym do ustalenia tego zwiększenia przyjmuje się średnią roczną wartość sprzedaży z ostatnich 10 lat kalendarzowych przed przekazaniem gospodarstwa ... (ust. 3).Pod rządami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. utrzymano zasadę, że jeżeli rolnik sprzedał w danym roku j.g.u. produkty rolne o wartości niższej niż według przewidzianego kryterium, to rok ten zalicza się do okresu wytwarzania i sprzedaży produktów rolnych, od którego zależy prawo do emerytury lub renty, gdy niższa sprzedaż nastąpiła wskutek klęski żywiołowej lub wypadku losowego.Zgodnie z nowym brzmieniem § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 94, zm.: Dz. U. z 1985 r. Nr 2, poz. 13) zasadę tę stosuje się także w sytuacji, gdy z tych samych przyczyn rolnik w danym roku w ogóle nie sprzedał j.g.u. produktów rolnych.W świetle obowiązującego stanu prawnego rok, w którym rolnik sprzedał j.g.u. produkty rolne o wartości niższej niż wymagane bądź ich w ogóle nie sprzedał z powodu klęski żywiołowej lub wypadku losowego, zalicza się do okresu wytwarzania i sprzedaży produktów rolnych, od którego zależy prawo do świadczeń emerytalno-rentowych. Jednakże w przeciwieństwie do poprzedniego stanu prawnego takiego roku nie wyłącza się przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty inwalidzkiej. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. bowiem nie zawiera takiego unormowania, jakie zawierała ustawa z dnia 27 października 1977 r., a które pozwalało na wyłączenie roku, w którym nastąpiło znaczne obniżenie produkcji rolnej wskutek klęski żywiołowej lub wypadku losowego, i uwzględnienie lat bezpośrednio poprzedzających okres ostatnich 5 lat prowadzenia gospodarstwa (art. 9 zdanie drugie in fine).Przepis art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. normujący sposób obliczania zwiększenia z tytułu sprzedanych j.g.u. produktów rolnych nie daje podstawy do wyłączenia takiego roku. W art. 19 ust. 3 jest mowa o wartości "sprzedanych" produktów rolnych z ostatnich 10 lat; oznacza to, że przy obliczaniu średniej rocznej wartości tych produktów uwzględnia się także lata, w których rolnik sprzedał j.g.u. produkty rolne o wartości niższej niż wymagane, jeżeli zachodzą przesłanki z § 11 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1983 r. Nie ma żadnych argumentów, ażeby lepiej traktować rolnika, który nie sprzedał j.g.u. żadnych produktów rolnych. Do takiego wniosku prowadzi łączne rozważenie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. i § 11 wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów, w obowiązującym brzmieniu.W myśl § 6 powołanego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1986 r. świadczenia emerytalno-rentowe przyznane przed dniem 1 stycznia 1985 r. uległy z dniem 1 marca 1986 r. rewaloryzacji na zasadach określonych w § 7-9 tegoż rozporządzenia. Stosownie do § 7 ust. 1 rewaloryzacja tych świadczeń polegała na podwyższeniu podstawowej wysokości emerytur i rent inwalidzkich do kwoty 7.000 zł oraz na podwyższeniu kwoty stanowiącej zwiększenie tych świadczeń z tytułu wartości sprzedanych produktów rolnych - przez zrewaloryzowanie ich wartości (ust. 1 pkt 2a) i ponowne obliczenie tej kwoty w myśl art. 19 ust. 1-3 ustawy.Przez emerytury, renty inwalidzkie i renty rodzinne przyznane przed dniem 1 stycznia 1985 r. należy rozumieć wszystkie świadczenia emerytalno-rentowe przyznane przed tym dniem, a więc takie świadczenia przyznane przed 1 stycznia 1983 r. - tj. na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. Oznacza to, że przy obliczaniu obecnie kwoty zwiększenia tych świadczeń z tytułu wartości sprzedanych produktów stosuje się także zasady wynikające z art. 10 ust. 3 ustawy. W tym zakresie bowiem zostali zrównani wszyscy rolnicy, którym świadczenia były przyznane z uwzględnieniem wartości sprzedanych produktów rolnych. Dlatego przy obliczaniu średniej rocznej wartości produktów rolnych sprzedanych j.g.u. uwzględnia się - przy rewaloryzacji tych świadczeń - również rok, w którym rolnik - z powodu klęski żywiołowej lub wypadku losowego - nie sprzedał żadnych produktów rolnych lub sprzedał je w wysokości niższej niż wymagana.Mają powyższe na uwadze Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały - dostosowując ją do stanu faktycznego sprawy.