II URN 228/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Janusza W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w C. o rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 12 marca 1985 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Janusza W. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia 25 stycznia 1985 r.Uzasadnienie faktyczneUmową darowizny zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 20 grudnia 1982 r. małżonkowie Janusz i Jadwiga W. darowali swojej córce i zięciowi gospodarstwo rolne.Uwzględniając wniosek małżonków W. z dnia 12 listopada 1984 r. o rentę inwalidzką, Oddział ZUS w C. decyzją z dnia 13 grudnia 1984 r. przyznał im rentę inwalidzką z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcom. Powyższą decyzję wydano na podstawie art. 70 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), w związku z czym wysokość renty obliczono w myśl zasad przewidzianych w ustawie z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. dokonano następnie podziału renty między małżonków w równych częściach, tj. po 4.900 zł miesięcznie.Od decyzji tej Janusz W. wniósł odwołanie do Rady Nadzorczej Oddziału, żądając ustalenia wysokości renty zgodnie z przepisami obowiązującej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Ponieważ Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 25 stycznia 1985 r. zatwierdziła decyzję Oddziału, wnioskodawca odwołał się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie.Wyrokiem z dnia 12 marca 1985 r. Okręgowy Sąd zmienił zaskarżone orzeczenie i przyznał Januszowi W. rentę inwalidzką za przekazane gospodarstwo rolne następcy "na zasadach zawartych w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin."Sąd zajął stanowisko, że skoro wnioskodawca przekazał gospodarstwo rolne następcy pod rządami ustawy z dnia 27 października 1977 r., inwalidą zaś stał się pod rządami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., przy czym wniosek o rentę złożył w 1984 r., to mają do niego zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Zdaniem Sądu, w takiej sytuacji bowiem należy poprzez art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. zastosować art. 115 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Ten zaś przepis stanowi, że w stosunku do wniosków o świadczenia emerytalno-rentowe zgłoszone poczynając od dnia 1 stycznia 1983 r. należy stosować przepisy obecnie obowiązującej ustawy. W odniesieniu do roszczenia wnioskodawcy należy zatem stosować przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. zarzucając rażące naruszenie art. 70 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz naruszenie interesu PRL, Minister wnosi o uchylenie wyroku i oddalenie odwołania Janusza W. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS w C. z dnia 25 stycznia 1985 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest niesporne, że małżonkowie W. przenieśli własność gospodarstwa rolnego na rzecz córki i zięcia na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 20 grudnia 1982 r., a więc pod rządami ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.W świetle przepisów powołanej ustawy w wypadku przeniesienia własności gospodarstwa rolnego na rzecz następcy w drodze notarialnej darowizny nie przysługiwało prawo do emerytury lub renty nie tylko z powodu niezachowania przewidzianej w art. 52 ust. 1 tej ustawy pisemnej formy umowy sporządzonej przez naczelnika gminy, lecz także - z powodu zawarcia umowy rodzajowo odmiennej od przewidzianej w przepisach wymienionej ustawy umowy nieodpłatnego przekazania gospodarstwa rolnego następcy (por. orzeczenie SN z dnia 17 września 1980 r. II UZP 20/80, OSNCP 1981, z. 2-3, poz. 27), Możliwość przyznania emerytury lub renty inwalidzkiej osobom, które w okresie od dnia 1 stycznia 1978 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. przeniosły własność gospodarstwa rolnego w drodze umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego, wprowadziła dopiero ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.Ustawa ta bowiem stanowi w art. 70 (zdanie pierwsze), że osobom, które po dniu 1 stycznia 1978 r. przekazały nieodpłatnie gospodarstwo rolne następcom w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego, przysługuje emerytura lub renta inwalidzka w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. W uchwale z dnia 20 lutego 1985 r. - III UZP 4/85 Sąd Najwyższy zaś stwierdził, że: "Przekazanie gospodarstwa rolnego w drodze umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego w okresie od dnia 1 stycznia 1978 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. i nie zawierającej obciążeń wykraczających poza wynikające z przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) stanowi nieodpłatne przekazanie gospodarstwa rolnego uprawniające do emerytury lub renty inwalidzkiej w rozumieniu art. 70 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), jeżeli zostały spełnione pozostałe wymagania przewidziane w wymienionej na wstępie ustawie z dnia 27 października 1977 r.".Uprawnienie tych osób do emerytury lub renty inwalidzkiej zostało więc uregulowane w art. 70 wymienionej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., przy czym uregulowanie to jest całościowe.Użyte w art. 70 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.) określenie "przysługuje emerytura lub renta inwalidzka w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin" oznacza bowiem, że osoby objęte dyspozycją tego przepisu mają prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 ze zm.). Dotyczy to zarówno pozostałych wymagań przewidzianych tą ustawą dla przyznania świadczenia, jak i zasady obliczania wysokości świadczenia. O tym, że wysokość świadczenia ustala się według zasad określonych w ustawie z dnia 27 października 1977 r., świadczy, także treść art. 70 zdanie drugie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Zdanie to ma następujące brzmienie: "Przepisy art. 67 ust. 1-3 i 9 stosuje się odpowiednio."Wymienione przepisy regulują zasady wypłaty emerytur i rent inwalidzkich przyznanych obojgu małżonkom na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w użycie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. (ust. 1), określają minimalną wysokość takiego świadczenia po jego podziale między obojga małżonków (ust. 2) bądź wysokość świadczenia wypłaconego na rzecz jednego z małżonków (ust. 3) oraz zasady przyznawania dodatków osobom pobierającym świadczenia przyznane na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r.Z powyższego więc wynika wniosek, że przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. stosuje się tylko w zakresie objętym regulacją art. 67 ust. 1-3 i 9, tj. przy ustalaniu zasad wypłaty świadczenia.Powołany przez Okręgowy Sąd przepis art. 63 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. odsyła w zakresie świadczeń emerytalnych i rentowych do stosowania przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - w sprawach ustawą nie uregulowanych, a dotyczących świadczeń określonych w ustawie. Przepis ten zatem nie ma zastosowania w sprawach uregulowanych tą ustawą. Do spraw zaś uregulowanych tą ustawą - jak wyżej wykazano - należy unormowanie w art. 70 tej ustawy uprawnień wymienionych w nich osób do przysługujących im świadczeń emerytalno-rentowych. Świadczenia te przysługują na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 października 1977 r., przy czym zgodnie z przepisami tej ustawy ustala się także wysokość tych świadczeń, z uwzględnieniem art. 67 ust. 1-3 i 9 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. - przy ich wypłacie. Odmienne rozstrzygnięcie Okręgowego Sądu zapadło zatem z rażącym naruszeniem art. 63 i 70 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Było to konsekwencją nierozważenia przez sąd uprawnienia wnioskodawcy do renty inwalidzkiej w aspekcie art. 70 tej ustawy.W świetle powyższego Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną, w związku z czym orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 1 k.p.c. Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu określonego w art. 421 § 1 k.p.c. Na skutek bowiem zastosowania przez sąd niewłaściwych przepisów prawa doszło do przyznania świadczenia o charakterze powtarzającym się w nienależnej wysokości, kosztem funduszy społecznych, co godzi w interes PRL.