III UZP 43/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Stypułkowska, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Sławińskiej, w sprawie z wniosku Antoniny F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o emeryturę rolniczą po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 10 września 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) w związku z § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm.) wykupienie w całości gospodarstwa rolnego w 1982 r. przez Skarb Państwa w trybie art. 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) powoduje obniżenie wartości przekazanego gospodarstwa rolnego?"podjął następującą uchwałę:Wykupienie części gospodarstwa rolnego w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) stanowi wywłaszczenie oraz powoduje obniżenie wartości tego gospodarstwa niezależne od rolnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) w związku z § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneAntonina F. była właścicielką od 1955 r. nieruchomości rolnej położonej w I. o powierzchni 80,4 arów. Nieruchomość ta w okresie od 1977 r. do 1981 r. została na podstawie decyzji Urzędu Miasta I. zajęta przez Rejonową Dyrekcję Rozbudowy Miast i Osiedli Miejskich w I. Na gruncie tym wykonywany był odcinek sieci ciepłowniczej. Po zakończonej realizacji inwestycji na gruncie tym miała być przeprowadzona rekultywacja. Ponieważ rekultywacji nie przeprowadzono, grunty te zostały wykupione w dniu 19 sierpnia 1982 r. przez Skarb Państwa w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).Ponadto wnioskodawczyni dzierżawiła grunty z Państwowego Funduszu Ziemi o powierzchni 0,5121 ha. W dniu 6 listopada 1984 r. złożyła rezygnację z dzierżawy i wniosek o przyznanie emerytury. W dzierżawionym gospodarstwie wytwarzała i sprzedawała produkty rolne o wartości: w 1977 r. - brak sprzedaży, w 1978 r. - 12.000 zł, w 1979 r. - 33.921 zł, w 1980 r. - 48.244 zł, w 1981 r. - 32.344 zł, w 1982 r. - 146.078 zł, w 1983 r. - 85.308 zł, w 1984 r. - 45.012 zł. Była objęta ubezpieczeniem społecznym od dnia 1 lipca 1977 r. w związku z osiąganą wysokością sprzedaży produktów rolnych. Ma 29 lat pracy w gospodarstwie rolnym.Decyzją z dnia 25 czerwca 1985 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B., zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej tegoż Oddziału z dnia 5 sierpnia 1985 r., odmówił wnioskodawczyni - Antoninie F. prawa do świadczeń na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), ponieważ gospodarstwo rolne stanowiące jej własność zostało w dniu 19 sierpnia 1982 r. sprzedane Skarbowi Państwa.Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) przez gospodarstwo rolne rozumie się będące we władaniu tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą o powierzchni co najmniej 0,5 ha. Zgodnie zaś z art. 15 ust. 1 pkt 4 wymienionej ustawy emerytura przysługuje rolnikowi, m.in. spełniającemu warunek przekazania następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego, którego wartość nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat przed jego przekazaniem, chyba że obniżenie wartości gospodarstwa nastąpiło z przyczyn niezależnych od rolnika. Zwrócenie gospodarstwa rolnego przez posiadacza właścicielowi jest równoznaczne z przekazaniem gospodarstwa rolnego (art. 60 ust. 1 powołanej ustawy).Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, to wnioskodawczyni w latach 1977-1982 formalnie miała we władaniu gospodarstwo rolne o powierzchni 1,366 ha, a faktycznie użytkowała 0,51 ha ziemi, dzierżawionej z Państwowego Funduszu Ziemi, wobec zajęcia działki ziemi stanowiącej jej własność pod roboty inwestycyjne. Własność działki aktem notarialnym z dnia 19 sierpnia 1982 r. została przeniesiona na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) na zasadach określonych w tej ustawie.Stosownie do § 11 pkt 3 w związku z § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm.) obniżenie wartości przekazywanego gospodarstwa rolnego jest niezależne od rolnika, jeżeli nastąpiło wskutek wywłaszczenia.Skoro gospodarstwo będące we władaniu wnioskodawczyni miało obszar ponad 1,31 ha, to wykupienie części tego gospodarstwa w trybie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości - w świetle powołanych przepisów - nie może pociągać dla wnioskodawczyni ujemnych skutków.Wymieniona bowiem ustawa wywłaszczeniowa przewidywała dwie formy wywłaszczenia: pierwszą w formie aktu notarialnego sprzedaży Państwu nieruchomości i drugą w formie decyzji administracyjnej (art. 6 i 23 cytowanej ustawy). Wywłaszczenie bez względu na formę dokonywane było na tych samych zasadach (art. 7 i 8 powołanej ustawy), a więc skutki wywłaszczenia muszą być oceniane identycznie.Jeżeli więc wnioskodawczyni po przeniesieniu własności działki, będącej częścią składową posiadanego gospodarstwa rolnego, na pozostałej części w dalszym ciągu prowadziła gospodarstwo rolne, a następnie zwróciła działkę dzierżawioną właścicielowi, to spełniła warunek wymieniony w art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.Przyznanie wnioskodawczyni emerytury jest uzależnione od spełnienia pozostałych warunków określonych w powołanym przepisie.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.