II UR 8/81

Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni do dnia 10 marca 1980 r. była właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,98 ha łącznie z zabudowaniami. Działka siedliskowa wchodząca w skład tego gospodarstwa wynosiła 0,24 ha.Aktem notarialnym nr 156/1980 z dnia 10 marca 1980 r. Cecylia Wacława K. darowała połowę działki siedliskowej, tj. 0,12 ha synowi Andrzejowi, który zajmował i nadal zajmuje połowę budynków położonych na tej działce.Drugą połowę działki siedliskowej (0,12 ha) i grunty uprawne o powierzchni 0,74 ha wnioskodawczyni przekazała w dniu 9 kwietnia 1980 r. synowi Bogusławowi K. na podstawie umowy nr 6/80 zawartej przed Naczelnikiem Miasta i Gminy w S.Z zaświadczenia Naczelnika wynika, że wartość produktów rolnych z wymienionego gospodarstwa nie uległa obniżeniu w okresie od 1977 r. do 1979 r., a przeciwnie wzrosła.Decyzją z dnia 30 września 1980 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Zielonej Górze odmownie załatwił wniosek Cecylii Wacławy K., wobec tego że przed przekazaniem gospodarstwa rolnego następcy nastąpiło obniżenie wartości tego gospodarstwa.Rada Nadzorcza rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni orzeczeniem z dnia 13 listopada 1980 r. zatwierdziła powyższą decyzję.Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od powyższego orzeczenia do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.Postanowieniem z dnia 13 stycznia 1981 r. Okręgowy Sąd przedstawił na podstawie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie budzące poważne wątpliwości, a mianowicie: "Czy darowanie przez rolnika zstępnemu w formie aktu notarialnego części działki siedliskowej i części położonych na niej zabudowań po dniu 1 stycznia 1978 r. stanowi obniżenie wartości gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140) skutkujące odmowę emerytury lub renty przewidzianej w ustawie".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140) jednym z warunków uzyskania przez rolnika emerytury jest przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego, którego wartość nie uległa obniżeniu w okresie ostatnich 5 lat prowadzenia gospodarstwa przed jego przekazaniem.Przepis powyższy nie precyzuje bliżej pojęcia obniżenia wartości gospodarstwa rolnego.Podkreśla jednak, że chodzi o obniżenie wartości gospodarstwa rolnego, a więc jego wartości ekonomicznej (handlowej), a nie zdolności jego do produkcji czyli wytwarzaniu i sprzedawaniu jednostkom gospodarki uspołecznionej produktów rolnych.Ocena wartości gospodarstwa i ewentualnie obniżenie tej wartości po dniu 1 stycznia 1978 r. (ustawa nie działa bowiem wstecz, a przed tą datą nie było przepisu normującego tę kwestię) następuje przez globalne zsumowanie wartości wszystkich składników tego gospodarstwa przed dokonaniem czynności powodujących zmniejszenie tych składników oraz po dokonaniu tej czynności według cen z tej daty. Ocena ta nie może być oceną abstrakcyjną, ale powinna uwzględniać konkretny stan faktyczny.W przypadku gdy z gospodarstwa rolnego o powierzchni kilkunastu hektarów ziemi zostałoby odłączone kilkanaście arów ziemi (1 promil) można by dojść do wniosku, że czynność ta stanowi tak znikome uszczuplenie wartości gospodarstwa rolnego, że nie wypełnia dyspozycji art. 2 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy. Jednakże gdy odłączenie kilkunastu arów ziemi nastąpi z gospodarstwa o powierzchni do 1 ha będzie to niewątpliwie obniżenie wartości gospodarstwa rolnego, które w pełni odpowiada dyspozycji wymienionego przepisu prawa.W każdym wypadku nastąpi obniżenie wartości gospodarstwa pozbawiające prawa do emerytury, gdy rolnik przed przekazaniem tego gospodarstwa po dniu 1 stycznia 1978 r. pozbywa się połowy zabudowań gospodarczych, stanowiących część składową gospodarstwa rolnego. Wartość bowiem zabudowań - mieszkania, obory i stodoły oraz innych zabudowań - jest z reguły znaczna w stosunku do wartości całego gospodarstwa (poza wyjątkami gdy zabudowania są wyjątkowo zaniedbane i zdewastowane).Skoro wnioskodawczyni przed przekazaniem gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,98 ha obniżyła jego wartość przez darowanie w dniu 10 marca 1980 r. 0,12 ha ziemi i połowy zabudowań synowi Andrzejowi K., a resztę tego gospodarstwa przekazała drugiemu synowi Bogumiłowi K.; nie może nabyć prawa do emerytury z uwagi na zaistnienie przesłanki wyłączającej, określonej w art. 2 ust. 1 pkt 4 wymienionej wyżej ustawy.Z tych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych orzekł jak w sentencji.