II UZP 42/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Formański. Sędziowie SN: E. Jachczyk, J. Knap (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie z wniosku Heleny S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o emeryturę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 października 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy świadczenie rentowe przewidziane w art. 61 ustęp 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) przysługuje rolnikowi, który sprzedał jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne o wartości niższej niż 15.000 zł rocznie, ale łącznie w okresie od 1.I.1978 r. do 30.VI.1980 r.?"powziął następującą uchwałę:Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Helena S. ur. 5.VII.1911 r. na podstawie umowy z dnia 4.VI.1980 r. sporządzonej przez Naczelnika Miasta i Gminy w P. przekazała nieodpłatnie swojemu bratankowi i jego żonie, Czesławowi i Władysławie małżonkom S., swoje gospodarstwo rolne o obszarze 1,02 ha, położone w R. i złożyła wniosek o emeryturę w dniu 9.VII.1980 r.Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 18.VII.1980 r. załatwił ten wniosek odmownie. Jako motyw odmowy podano, że Helena S. w roku 1978 nie sprzedała Państwu żadnych produktów rolnych.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS, która rozpatrzyła sprawę na skutek odwołania wnioskodawczyni, orzeczeniem z dnia 16.VIII.1980 r. zatwierdziła zaskarżoną decyzję ZUS z 18.VII.1980 r. Rada Nadzorcza w uzasadnieniu orzeczenia wskazała na to, że w danym przypadku sprzedaż produktów rolnych Państwu powinna była mieć miejsce w latach 1977-1979. Tymczasem Helena S. dokonała sprzedaży produktów rolnych na rzecz Państwa jedynie w roku 1979 r. na kwotę 25.132 zł.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając sprawę na skutek odwołania rolnika, w dniu 9.X.1980 r. postanowił z mocy art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia sformułowane w pytaniu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jedną z ustawowych przesłanek nabycia przez rolnika prawa do emerytury jest wykazanie się przezeń osiąganiem określonego w skali rocznej minimum produkcji towarowej odsprzedanej jednostkom gospodarki uspołecznionej w wymaganych okresach liczonych latami. Zgodnie z wyjaśnieniem zawartym w art. 75 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) przez użyte w niej określenie "lata", w których rolnik wytwarzał w prowadzonym gospodarstwie rolnym produkty rolne i sprzedawał je jednostkom gospodarki uspołecznionej - rozumie się lata kalendarzowe, w których nastąpiła sprzedaż tych produktów. Społeczne znaczenie rozważanego warunku uzyskania prawa do świadczeń emerytalnych podkreślone zostało już w preambule do cytowanej ustawy, której założeniem jest m.in. zapewnienie zaopatrzenia na starość oraz na wypadek inwalidztwa tym rolnikom, którzy zwiększając produkcję rolną i sprzedając produkty rolne jednostkom gospodarki uspołecznionej aktywnie uczestniczą w realizacji programu wyżywienia narodu.Niespełnienie tego warunku pozbawia rolnika możności nabycia prawa do emerytury, chyba że nieosiągnięcie wymaganej produkcji towarowej mającej być sprzedaną jednostkom gospodarki uspołecznionej spowodowane było w danym roku przyczynami nie zawinionymi przez rolnika lub że rolnik przekazał gospodarstwo rolne nie następcy, lecz Państwu (art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy oraz przepisy § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeń dla rolników i ich rodzin - Dz. U. Nr 37, poz. 166).Do wyników produkcyjnych rolnika ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym rolników nawiązuje także wprost w art. 5 ust. 1 zd. 1 ustalając, że podstawę wymiaru emerytury stanowi średnia roczna wartość produktów rolnych sprzedanych przez rolnika jednostkom gospodarki uspołecznionej z okresu ostatnich 5 lat prowadzenia gospodarstwa rolnego przed jego przekazaniem następcy lub Państwu. Podobnie art. 64 cyt. ustawy.Przytoczone podstawy dają wyraz zasadzie powiązania funkcji socjalnej systemu emerytalnego rolników z wolą pobudzenia i oddziaływania na wzrost towarowej produkcji rolnej i na aktywność rolnika w tym względzie.Na tle wskazanych unormowań trzeba dojść do wniosku, że ilekroć w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym rolników nadmienia się o sprzedaży przez rolnika produktów rolnych jednostkom gospodarki uspołecznionej czy to ponad 15.000 zł (nie mniejszej niż 15.000 zł - np. art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 3 cyt. ustawy), czy też o wartości mniejszej niż 15.000 zł (jak to właśnie czyni przepis art. 61 ust. 3 ustawy) - ma się na myśli wyłącznie rok kalendarzowy, w którym rolnik wytworzył w prowadzonym przez siebie gospodarstwie rolnym produkty rolne i sprzedał je jednostkom gospodarki uspołecznionej.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji powziętej uchwały.