III UZP 50/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Perestaj. Sędziowie: SN T. Kasiński (sprawozdawca), SW J. Adamowicz.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Cecylii F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o podstawę wymiaru emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 15 października 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) wlicza się do podstawy wymiaru świadczenia wszystkie nagrody za wybitne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej, uzyskane przez nauczyciela w miesiącu, z którego wynagrodzenie wchodzi w skład podstawy wymiaru świadczenia?"podjął następującą uchwałę:Do podstawy wymiaru emerytury lub renty dla nauczyciela wlicza się z mocy art. 88 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) wszystkie nagrody za osiągnięcia zawodowe uzyskane przez nauczyciela w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury lub renty.Uzasadnienie faktyczneW decyzji organu rentowego przyznającej wnioskodawczyni emeryturę nie wliczono do jej podstawy wymiaru nagrody Ministra Oświaty i Wychowania za wybitne osiągnięcia w pracy dydaktycznej i wychowawczej w kwocie 40.000 zł, wręczonej wnioskodawczyni wraz z dyplomem w dniu 11 października 1985 r., tj. w roku szkolnym, z którego wynagrodzenie przyjęte zostało do ustalenia podstawy wymiaru (od września 1985 r. do sierpnia 1986 r.). Mając na uwadze datę uzyskania nagrody organ rentowy uznał, że nagroda powyższa została przyznana za rok szkolny 1984/1985, gdyż może dotyczyć tylko osiągnięć zawodowych z tego okresu.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając odwołanie ubezpieczonej domagającej się uwzględnienia w podstawie wymiaru 40.000 zł z tytułu nagrody, powziął wątpliwość co do trafności stanowiska organu rentowego w świetle treści powołanego na wstępie przepisu, którego znaczenie może być dwojakie, gdyż poza stanowiskiem ZUS, iż chodzi o nagrody przyznane za okres ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia (albo kolejnych 24 miesięcy według art. 16 ust. 1 ustawy o z.e.p.), można rozumieć pod tym sformułowaniem każdą nagrodę za całokształt pracy dydaktyczno-wychowawczej przyznaną w jednym z miesięcy wchodzących w skład podstawy wymiaru świadczeń. Uregulowania dotyczące charakteru nagród i ich wysokości (art. 49 - Karty Nauczyciela, zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 12 lipca 1982 r. w sprawie określenia zasad podziału specjalnego funduszu nagród dla nauczycieli - Dz. Urz. Ministerstwa Oświaty i Wychowania Nr 8, poz. 74) nie zawierają wytycznych co do sposobu wliczania nagród do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych. Ponadto jednak odesłanie w art. 88 ust. 2 Karty Nauczyciela przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń do ogólnych zasad określonych w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin wskazywałoby - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - na potrzebę stosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent, w szczególności jego § 6, stanowiącego, iż składniki wynagrodzenia pobierane w odstępach dłuższych niż miesiąc oblicza się w stosunku miesięcznym i dolicza do wynagrodzenia z tych miesięcy zatrudnienia, za które wynagrodzenie to przysługuje. O rozstrzygnięcie tego zagadnienia Sąd Wojewódzki zwrócił się do Sądu Najwyższego w trybie art. 391 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Treść przepisu art. 88 ust. 2 Karty Nauczyciela wprawdzie zawiera na wstępie odesłanie do ogólnych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytury lub renty, jednakże w pewnych kwestiach, m.in. co do wypłaconych nauczycielowi nagród, zawiera szczególne unormowanie, które w myśl ogólnych zasad wykładni prawa ma pierwszeństwo, jeżeli jest odmienne od zasad ogólnych. Zgodnie z art. 88 ust. 2 do podstawy wymiaru wlicza się również "wszystkie nagrody uzyskane przez nauczyciela za osiągnięcia zawodowe w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury lub renty". Sformułowanie to oznacza nie tylko uznanie takich nagród za składnik wynagrodzenia podlegający wliczeniu do podstawy wymiaru, lecz także określa sposób uwzględnienia ich w podstawie wymiaru. Odrębność w tym drugim zakresie polega na tym, że wyłączną przesłanką wliczenia ich - w całości, gdyż wynika to logicznie z przytoczonego sformułowania - do podstawy wymiaru jest fakt uzyskania nagrody w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury lub renty, tj. w okresie ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia - art. 16 ustawy o z.e.p.Powyższe odrębne uregulowanie warunków uwzględnienia nagród w podstawie wymiaru czyni bezprzedmiotowym sięganie do "ogólnych zasad" z § 6 powołanego rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 1985 r., dotyczących sposobu uwzględnienia składników wynagrodzenia pobieranych w odstępach dłuższych niż miesiąc. O niemożności stosowania tego przepisu w przypadku nagród przyznawanych nauczycielom z tytułu osiągnięć w pracy dydaktyczno-wychowawczej świadczy również charakter tych nagród. Zarówno nagroda przyznana wnioskodawczyni przez Ministra Oświaty i Wychowania w 1985 r., jak i inne nagrody z tego tytułu przyznawane nauczycielom nie są świadczeniami za określony rok szkolny lub nawet czas jeszcze dłuższy, lecz są wyrazem uznania ich zasług pedagogicznych i dydaktycznych w ogóle, bez wiązania tego z określonym czasowo wycinkiem pracy nauczycielskiej. Przy takim rozumieniu charakteru nagrody oczywiste staje się to, że o dopuszczalności jej wliczenia do podstawy wymiaru emerytury decyduje moment wypłaty - w tym sensie, czy nastąpił on w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury, czy też w innym okresie. Przeszkody ku temu nie stanowi również końcowa część art. 88 ust. 2 Karty Nauczyciela, którego redakcja mogłaby prima facie nasuwać wniosek, że w przepisie tym chodzi o nagrody za osiągnięcia zawodowe z okresu, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury. Jednak wniosek taki nie jest uzasadniony ani charakterem nagrody, ani intencją ustawodawcy. Omawiany przepis należy rozumieć w ten sposób, że do podstawy wymiaru wlicza się także wszystkie nagrody za osiągnięcia zawodowe uzyskane (te nagrody) w okresie przyjętym do podstawy wymiaru emerytury.Z tych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.