II URN 224/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Sadowski. Sędziowie SN: S. Perestaj, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, S. Trautsolta, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Józefa S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w G. o podstawę wymiaru emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 18 marca 1988 r. uchylił zaskarżony wyrok i zmieniając poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w G. z dnia 28 stycznia 1987 r. przyznał Józefowi S. do podstawy wymiaru emerytury kwotę nieodpłatnego wyżywienia od dnia 8 września 1985 r.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 11 sierpnia 1984 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. przyznał Józefowi S., nauczycielowi, emeryturę od dnia 1 września 1984 r., przyjmując za podstawę jej wymiaru średnie wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia.Wnioskodawca - po uzyskaniu informacji, że podstawa wymiaru emerytury została niewłaściwie obliczona, ponieważ nie wliczono do niej wartości nieodpłatnego wyżywienia - złożył w dniu 8 grudnia 1986 r. wniosek do organu rentowego o zmianę decyzji w tym przedmiocie od daty przyznania emerytury. Do wniosku dołączył zaświadczenie zakładu pracy, tj. Państwowego Pogotowia Opiekuńczego w T., stwierdzając, że roczna kwota dotacji na wyżywienie dla niego wynosiła 32.062 zł, lecz nie została uwzględniona w zaświadczeniu o zarobkach wydanego dla obliczenia podstawy wymiaru emerytury.Organ rentowy decyzją z dnia 28 stycznia 1987 r. zwiększył wnioskodawcy podstawę wymiaru emerytury o wartość wyżywienia od dnia 1 września 1986 r., tj. 3 miesiące wstecz od miesiąca poprzedzającego miesiąc wpłynięcia wniosku.W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu wnioskodawca domagał się zwiększenia podstawy wymiaru emerytury o wartość wyżywienia od daty przyznania mu emerytury, tj. od dnia 1 września 1984 r. uważając, że nie może być stratny przez to, że zakład pracy w zaświadczeniu o wysokości zarobków nie wymienił wartości nieodpłatnego wyżywienia jako składnika wynagrodzenia (stanowiącego 75% stawki dziennej), oraz przez to, że Oddział ZUS również na to nie zwrócił uwagi.W odpowiedzi na odwołanie Oddział ZUS wnosił o oddalenie odwołania podnosząc, że do dnia 8 grudnia 1986 r., tj. do dnia wpłynięcia wniosku wnioskodawcy, nie był poinformowany o tym składniku wynagrodzenia.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu wyrokiem z dnia 18 marca 1987 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy. Podzielając stanowisko organu rentowego, Sąd uznał, że winę ponosi zakład pracy za brak wykazania wartości wyżywienia w zaświadczeniu o zarobkach.Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.Zarzucając rażące naruszenie art. 368 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) i art. 88 ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela z dnia 26 stycznia 1982 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) oraz naruszenie interesu PRL Pierwszy Prezes wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w G. z dnia 28 stycznia 1987 r. przez doliczenie Józefowi S. do podstawy wymiaru emerytury wartości wyżywienia poczynając od dnia 1 września 1984 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, iż Sąd Wojewódzki w swych rozważaniach pominął, że do momentu wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 czerwca 1986 r. III UZP 18/86, iż nauczycielowi do podstawy wymiaru emerytury i renty wlicza się wartość wyżywienia otrzymywanego nieodpłatnie, organy rentowe odmawiały wliczenia tego składnika wynagrodzenia do podstawy wymiaru.Powołana uchwała nie tworzy prawa, lecz zawiera prawidłową wykładnię art. 88 ust. 2 Karty Nauczyciela, a zatem przesądza o wadliwości uprzedniej wykładni, stosowanej w tym przedmiocie przez organ rentowy.Błędna interpretacja art. 88 ust. 2 Karty Nauczyciela ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spowodowała, że organy rentowe przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dla nauczycieli pomijały ten składnik wynagrodzenia wykazywany w zaświadczeniach zakładów pracy, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że zakłady pracy stosując się do przyjętej przez organy rentowe praktyki, przestały w zaświadczeniach o wynagrodzeniu umieszczać wartość wyżywienia - z braku celowości.Wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego brak jest podstawy do dopatrzenia się w niniejszej sprawie winy zakładu pracy w rozumieniu przepisów prawa cywilnego w tym, że w zaświadczeniu o wynagrodzeniu nie uwidocznił on wartości wyżywienia - w części nieodpłatnej - otrzymywanego przez wnioskodawcę. Należy bowiem mieć na uwadze, że politykę emerytalno-rentową kształtują nie zakłady pracy, ale organy rentowe; ponadto, gdyby zakład pracy nawet powiadomił organ rentowy o wartości wyżywienia, to i tak organ rentowy nie uwzględniłby w podstawie wymiaru emerytury wnioskodawcy tego składnika wynagrodzenia. Na tle więc ówczesnej błędnej wykładni stosowanej przez organy rentowe bezprzedmiotowe było uwidocznienie przez zakład pracy w zaświadczeniu o wynagrodzeniu również wartości wyżywienia nieodpłatnego.Niepodanie przez zakład pracy w zaświadczeniu o wynagrodzeniu wartości nieodpłatnego wyżywienia otrzymywanego przez nauczyciela - na skutek błędnej wykładni art. 88 ust. 2 Karty Nauczyciela, stosowanej przez organy rentowe - należy zatem zakwalifikować jako błąd organu rentowego w rozumieniu art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), a nie jako błąd zakładu pracy.W związku z powyższym należy podzielić stanowisko rewidującego, że Sąd Wojewódzki powinien był zmienić decyzję organu rentowego z dnia 28 stycznia 1987 r. i przyznać wnioskodawcy do podstawy wymiaru emerytury kwotę nieodpłatnego wyżywienia od dnia 1 września 1984 r., skoro wniosek w tym przedmiocie został złożony przed upływem 3 lat od tej daty.Odmienne rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego zatem zapadło z rażącym naruszeniem powołanych w rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa.Podzielając zasadność wywodów rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy jednak nie mógł uwzględnić w całości wniosku rewizyjnego, tj. o przyznanie wnioskodawcy do podstawy wymiaru nieodpłatnego wyżywienia od dnia 1 września 1984 r. Przyznanie to mogło bowiem nastąpić dopiero od dnia 8 września 1985 r., tj. za okres 3 lat wstecz od daty podjęcia z urzędu przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego czynności związanych z wniesieniem rewizji nadzwyczajnej (art. 101 ust. 2 ustawy o z.e.p.).Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c.Pozbawienie wnioskodawcy emerytury w należnej wysokości od daty nabycia do niej prawa sprzeczne jest z zasadami polityki socjalnej, a tym samym narusza interes PRL.