III UZP 53/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: J. Bała, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Stanisława Z. przeciwko Południowej Dyrekcji Kolei Państwowych w K. o wysokość emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 27 listopada 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepisy rozdziału I działu III ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) znajdują zastosowanie do emerytur kolejowych poprzez art. 39 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz. 99)?W przypadku odpowiedzi twierdzącej -Czy zbieg prawa do wzrostu emerytury kolejowej z art. 12 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych z prawem do wzrostu tej emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z § 16-18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego... (Dz. U. Nr 8, poz. 43) regulowany jest przepisem art. 54 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin?"powziął następującą uchwałę:Emeryt pobierający emeryturę na podstawie ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz. 99) nie ma prawa do wzrostu emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przewidzianego w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Uzasadnienie faktyczneStanisław Z., pobierający od dnia 1 maja 1975 r. kolejową emeryturę, domaga się przyznania wzrostu emerytury z tytułu wykonywania zatrudnienia przewidzianego w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Wnioskodawca przedstawił w kolejowym organie rentowym zaświadczenie stwierdzające wykonywanie prac w szczególnych warunkach w okresach od dnia 12 kwietnia 1938 r. do dnia 31 marca 1953 r. i od dnia 1 kwietnia 1953 r. do dnia 30 kwietnia 1975 r. w charakterze telegrafisty i rzemieślnika - malarza.Decyzją z dnia 5 grudnia 1984 r. pozwany kolejowy organ rentowy odmówił przyznania dochodzonego wzrostu, z czym następnie zgodziła się Komisja Odwoławcza do Spraw Emerytalnych przy Ministerstwie Komunikacji - w orzeczeniu z dnia 22 kwietnia 1985 r. W uzasadnieniu wymienionego orzeczenia stwierdzono, że pracę na kolei uważa się za okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach i z tego tytułu przy kolejowej emeryturze wypłacany jest wzrost wynoszący 10% podstawy jej wymiaru - z mocy art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz. 99). W związku z tym brak jest podstawy do przyznania drugiego wzrostu; zgodnie bowiem z art. 54 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, jeżeli wzrost taki przysługuje z dwóch lub więcej tytułów, wypłaca się tylko wzrost z jednego tytułu.W odwołaniu do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wnioskodawca podtrzymuje roszczenie przyznania wzrostu emerytury przewidzianego w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, niezależnie od wzrostu emerytury przysługującego mu z mocy art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 28 kwietnia 1984 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.Sąd uznał, że w sprawie występują poważne wątpliwości prawne, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne, przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawca pobiera emeryturę na podstawie ustawy z dnia 23 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.Wymieniona ustawa stanowi odrębny, korzystny system emerytalny pracowników kolejowych i ich rodzin.Zgodnie z art. 39 omawianej ustawy przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin stosuje się tylko w sprawach nie uregulowanych ustawą. Odpowiedź na przedstawione zagadnienie prawne wymaga zatem wyjaśnienia, w jaki sposób w omawianej ustawie został uregulowany wzrost emerytury z tytułu zatrudnienia na kolei, a w szczególności, czy jest to uregulowanie całościowe.Wysokość kolejowej emerytury została uregulowana w art. 13 tejże ustawy. Analiza tego przepisu wykazuje, że jest to uregulowanie całościowe. Przepis ten bowiem zawiera także szczegółowe unormowania zarówno zwiększenia wymiaru kolejowej emerytury z tytułu pracy na kolei, jak i wzrostu emerytury z tytułu tej pracy. Mianowicie, zgodnie z ust. 2 tego przepisu kolejową emeryturę zwiększa się o 1% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok zatrudnienia na kolei ponad 20 lat, przy czym okresy zatrudnienia na kolei liczy się łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresu zatrudnienia na kolei. Jeżeli zaś chodzi o wzrost emerytury, to zgodnie z ust. 4 tego przepisu kolejowa emerytura obliczona w myśl ust. 1-3 wzrasta o kwotę wynoszącą 10% podstawy jej wymiaru.Określony w art. 12 ust. 4 omawianej ustawy wzrost emerytury jest wzrostem preferencyjnym z tytułu zatrudnienia na kolei. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tejże ustawy okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu ustawy uważa się za okresy zatrudnienia wykonywanego w szczególnych warunkach. Takie samo unormowanie zawiera także § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Wysokość tego wzrostu jest równa wysokości wzrostu określonego w § 16 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., mającego zastosowanie w przypadku ustalenia wzrostu emerytury z tytułu zatrudnienia na kolei - w odniesieniu do osób, którym przyznano emeryturę z mocy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Dlatego - w stosunku do osób, które otrzymują emeryturę na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin - wzrost emerytury określony w art. 12 ust. 4 tejże ustawy stanowi odpowiednik wzrostu emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach, przewidziany w art. 54 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz w wymienionym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.Stanowiska tego nie podważa możliwość wliczenia do stażu pracy na kolei także okresów równorzędnych i zaliczalnych do okresów zatrudnienia na kolei (art. 12 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin). Uregulowanie takie jest wyrazem woli ustawodawcy korzystniejszego unormowania uprawnień emerytalnych pracowników zatrudnionych na kolei - z uwagi na charakter wykonywanej przez nich pracy, stanowi ono - między innymi - o odrębności tego systemu emerytalnego. Takie samo unormowanie zawiera ustawa z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu górników i ich rodzin (Dz. U. Nr 5, poz. 32) w art. 11 ust. 2, będąca odrębnym systemem zaopatrzenia emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w górnictwie.Dlatego przy rozważaniu niniejszego zagadnienia nie jest zasadny argument, iż w świetle § 2 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., przy ustaleniu prawa do świadczeń określonych w tym rozporządzeniu, a więc i do wzrostu emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze uwzględnia się tylko okresy takiej pracy tj. z pominięciem okresów równorzędnych i zaliczalnych do okresów zatrudnienia. Taki argument nie ma zatem wpływu na ocenę charakteru wzrostu z art. 12 ust. 4 omawianej ustawy - jako odpowiednika wzrostu przewidzianego w art. 54 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników.Przyznanie do kolejowej emerytury wzrostu przewidzianego w art. 54 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin obok wzrostu z art. 12 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin oraz wypłata tych dwóch wzrostów byłoby możliwe tylko w przypadku istnienia w tym przedmiocie pozytywnego przepisu, który dopuszczałby taką sytuację prawną. Omawiana ustawa przepisu takiego nie zawiera. Dlatego uzasadnione jest powzięcie uchwały tej treści, iż: "Emeryt pobierający emeryturę na podstawie ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz. 99) nie ma prawa do wzrostu emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przewidzianego w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Odmienne stanowisko, niż zajęte w niniejszej uchwale, dawałoby podstawę do podwójnego preferowania tych okresów zatrudnienia na kolei, które są uważane za okresy pracy w szczególnych warunkach, co nie mogło być zamiarem ustawodawcy.Przyznanie pracownikom kolejowym wzrostu emerytury przewidzianego w art. 54 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz wypłacanie tego wzrostu możliwe jest natomiast w sytuacji określonej w art. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych. Dotyczy to pracowników kolejowych, którzy nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania świadczeń określonych w omawianej ustawie albo dla których świadczenie określone w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin są korzystniejsze. W tym ostatnim przypadku jednak wypłacany może być także tylko jeden wzrost, z pominięciem wzrostu przewidzianego w art. 12 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (art. 54 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników).Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.