II UZP 20/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Kolasiński, M. Mańkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora I. Kaszyszyn, w sprawie z wniosku Piotra L. przeciwko (...) Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w L. o emeryturę kolejową, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 11 września 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy przepis art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r., Nr 24, poz. 133 z późn. zm.) uzasadnia określone w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz. 99 z późn. zm.) zwiększenie emerytury kolejowej z tytułu zaliczenia okresu pracy w rolnictwie przed dniem 1 lipca 1977 r. w sprawie o takie zwiększenie, wszczętej przed dniem 1 stycznia 1991 r.?podjął następującą uchwałę:Pod rządem art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133) okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim przed dniem 1 lipca 1977 r., lecz po ukończeniu 16 lat, podlegały zaliczeniu także przy obliczaniu kwoty zwiększenia świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu zatrudnienia ponad okres wynoszący 20 lat, przyznawanych w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin - Dz. U. Nr 23, poz. 99 ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 9 ust. z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca, ur. dnia 7 maja 1925 r., pobierał rentę inwalidzką od dnia 1 października 1976 r., przyznaną decyzją kolejowego organu rentowego z dnia 27 sierpnia 1976 r.W dniu 7 listopada 1990 r. wnioskodawca złożył do kolejowego organu rentowego wniosek o emeryturę kolejową. Do wniosku dołączył zaświadczenie z dnia 6 listopada 1990 r., wydane przez Urząd Gminy w S., potwierdzające jego pracę w gospodarstwie rolnym rodziców od 1941 r. do 1957 r.Kolejowy organ rentowy decyzją z dnia 10 stycznia 1991 r. przyznał wnioskodawcy emeryturę kolejową. Do okresów zatrudnienia organ rentowy zaliczył wnioskodawcy pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. Mimo zaliczenia tej pracy organ rentowy nie zwiększył jednak przyznanej emerytury uznając, że art. 17 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, pozwala na zaliczenie tej pracy tylko w przypadku, gdy jest to konieczne do uzyskania okresu zatrudnienia wymaganego do przyznania emerytury lub renty.Wyrokiem z dnia 29 maja 1991 r. Sąd Wojewódzki w Lublinie zmienił powyższą decyzję i zaliczył wnioskodawcy okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 7 maja 1941 r. do dnia 14 stycznia 1951 r., od dnia 31 grudnia 1957 r. do dnia 30 kwietnia 1958 r. oraz od dnia 1 stycznia 1960 r. do dnia 1 stycznia 1961 r. - do okresu zatrudnienia uprawniającego do zwiększenia emerytury z tytułu zatrudnienia. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że interpretacja art. 17 cytowanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez kolejowy organ rentowy jest zawężona. Zwiększenie emerytury z tytułu zatrudnienia jest częścią składową świadczenia, dlatego w świetle art. 17 cytowanej ustawy w związku z art. 39 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu pracowników kolejowych i ich rodzin praca w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 lipca 1977 r. podlega również zaliczeniu i skutkuje zwiększeniem emerytury lub renty kolejowej. Podstawę do zajęcia takiego stanowiska daje także przepis art. 12 cytowanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206).W rewizji organ rentowy, zarzucając naruszenie art. 17 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych, domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia wniosku o przyznanie zwiększenia emerytury. Organ ten podtrzymuje pogląd, że art. 17 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy umożliwia on osobie zainteresowanej uzyskanie okresu zatrudnienia wymaganego do przyznania emerytury lub renty inwalidzkiej.Podczas rozpoznawania rewizji Sąd Apelacyjny uznał, że w sprawie występują wątpliwości prawne, które przedstawił w zagadnieniu prawnym przytoczonym w sentencji niniejszej uchwały. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wątpliwości powstają dlatego, że okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim przed dniem 1 lipca 1977 r., lecz po ukończeniu 16 lat, nie są wyszczególnione jako okresy równorzędne lub zaliczalne w art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, a także w art. 11 ust. 2 i art. 13 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników (określanej dalej jako ustawa o z.e.p.). Okresy takie wymienione są w art. 17 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133), jednakże w świetle tego przepisu powstaje kwestia, czy możliwe jest uwzględnienie takich okresów także przy obliczaniu zwiększenia świadczeń emerytalno-rentowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Artykuł 12 ust. 2 ustawy z 28 kwietnia 1989 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 23, poz. 99 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 maja 1990 r. miał następującą treść:"Kolejową emeryturę zwiększa się o 1% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok zatrudnienia na kolei ponad 20 lat. Okresy zatrudnienia na kolei liczą się łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia na kolei".W myśl tego przepisu zatem, przy ustalaniu okresów równorzędnych i zaliczalnych do okresów zatrudnienia na kolei można było uwzględnić tylko okresy wymienione w art. 7 i art. 8 tejże ustawy.Z dniem 1 czerwca 1990 r., z mocą od dnia 1 stycznia 1990 r., weszła w życie ustawa z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206), która z mocy art. 9 pkt 3a nadała nowe brzmienie przepisowi art. 12 ust. 2 cyt. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (określanej dalej jako ustawa o z.e.k.). Obecnie przepis ten ma następujące brzmienie:"Kolejową emeryturę zwiększa się o 1% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok zatrudnienia ponad 20 lat łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia".Zmiana ta oznacza, że przy obliczaniu zwiększenia kolejowej emerytury uwzględnia się nie tylko okresy równorzędne i zaliczalne do okresów zatrudnienia na kolei, wyszczególnione w art. 7 i 8 ustawy o z.e.k., ale także okresy uznane za równorzędne i zaliczalne do okresów zatrudnienia w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników (por. art. 39 ustawy o z.e.k.).2. Artykuł 17 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, którego wykładnia - według Sądu Apelacyjnego - może nasuwać wątpliwości, był już przedmiotem rozważania Sądu Najwyższego. Mianowicie, w wyroku z dnia 4 września 1991 r. II UR 1/91 Sąd Najwyższy uznał za nieuzasadniony pogląd, że w świetle art. 17 powołanej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie było podstawy do zaliczenia okresu pracy lub prowadzenia gospodarstwa rolnego przy obliczaniu kwoty zwiększenia świadczeń emerytalno-rentowych przysługujących z mocy ustawy o z.e.p.Sąd Najwyższy podkreślił w tym wyroku, że art. 17 składał się z 2 części. Przepis ust. 1 zawierał regulację zaliczenia wymienionych w nim okresów do okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim, wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej z tejże ustawy. Natomiast ust. 2 zawierał regulację zaliczania okresów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 (chodzi o okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim przed dniem 1 lipca 1977 r. lecz po ukończeniu 16 lat) na poczet świadczeń emerytalno-rentowych, przyznawanych w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Przepis ten stanowił, że okresy te zalicza się do okresu zatrudnienia wymaganego do emerytury lub renty w myśl przepisów o z.e.p. Przepis ten nie zawierał ograniczenia co do możliwości uwzględnienia tych okresów tylko przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych. Dlatego pod rządem art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim przed dniem 1 lipca 1977 r., lecz po ukończeniu 16 lat, podlegały zaliczeniu także przy obliczaniu kwoty zwiększenia świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu zatrudnienia ponad okres wynoszący 20 lat przyznawanych w myśl ustawy o z.e.p. Dopiero zmiana z dniem 1 stycznia 1991 r. stanu prawnego, polegająca na dodaniu w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. przepisu art. 131 (z mocy art. 93 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24), spowodowała, że okresy takie obecnie podlegają tylko doliczeniu przy ustaleniu prawa do emerytury lub renty. Świadczy o tym brzmienie tego przepisu, a mianowicie zamieszczenie słów: "przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty".Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości powyższy pogląd i przytoczoną wyżej jego argumentację. W konsekwencji zatem jest uzasadnione podjęcie uchwały tej treści, że pod rządem art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 24, poz. 133) okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim przed dniem 1 lipca 1977 r., lecz po ukończeniu 16 lat, podlegały zaliczeniu także przy obliczaniu kwoty zwiększenia świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu zatrudnienia ponad okres wynoszący 20 lat, przyznawanych w myśl przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin (art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1983 r. o z.e.k. w brzmieniu nadanym art. 9 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym).Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.