IV PR 221/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Myślicki.Sędziowie SN: T. Kasiński, M. Rafacz-Krzyżanowska (spraw.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 15 października 1985 r. sprawy z powództwa Chemicznej Spółdzielni Pracy "S." w T. przeciwko J.D. o odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 24 maja 1985 r. sygn. akt IC 207/84oddala obie rewizje, znosząc między stronami koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodowej Spółdzielni kwotę 123.066 zł 80 gr z tytułu niedoboru w wyrobach gotowych, rozkładając tę należność na raty przewidziane w sentencji wyroku. W pozostałej części Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, zasądzając od pozwanego na rzecz powodowej Spółdzielni tytułem stosunkowego rozdzielania kosztów kwotę 2.577 zł. Rozstrzygnięcie oparł Sąd Wojewódzki na następujących ustaleniach oraz wynikających wnioskach.Pozwany pełnił funkcją magazyniera w magazynie Nr 1 i Nr 7. Mianie pozwanemu zostało powierzona protokołem zdawczo-odbiorczym w sposób prawidłowy. Pozwany nie złożył deklaracji o przyjęciu odpowiedzialności materialnej. W spornym okresie czasu niedobór wyrobów gotowych wyniósł - po przeprowadzeniu inwentaryzacji - kwotę 1.293.097 zł 72 gr. Praca pozwanego odbywała się na jedną zmianę od godz. 7 do 15. Magazyny znajdowały się obok zakładu produkcyjnego; pozwany wydawał surowca do produkcji, odbierał wyroby gotowe z produkcji oraz wydawał wyroby gotowe odbiorcom. Zakład produkcyjny pracował na 2 zmiany i zdarzały się wypadki pobierania przez produkcję surowców w czasie nieobecności pozwanego. Pozwany pracował sam w magazynach. Pozwany wydawał nieraz towary bez dokumentacji. Zdarzało się nawet, że odbiorcy spostrzegłszy, że pozwany wydał więcej towaru, zwracali nadwyżką powodowej Spółdzielni. Za powyższe uchybienia w pracy udzielano pozwanemu kary regulaminowe. W dniu 6 I 1982 r. teren zakładu produkcyjnego został zalany w związku z powodzią. Szczególnie ucierpiał magazyn Nr 7, w którym woda sięgała 60 cm i w którym przechowywano większość wyrobów gotowych. Został również zalany magazyn Nr 1, ale w mniejszym stopniu. W czasie powodzi oba magazyny były otwarte i każdy miał do nich dostąp. Powódź uszkodziła siatkę ogradzającą zakład, a na wodach rzeki, która wylała, zauważono płynące wyroby gotowe. Po ustąpieniu wody z magazynu nie sporządzono remanentu, natomiast część znajdujących się tam wyrobów gotowych przewieziono do innego pomieszczenia samochodem, którego nikt nie dozorował. Po pewnym czasie przeliczano wyroby gotowe, które znajdowały się w magazynie i ustalono ich wartość na kwotą 22.731 zł (...) gr. Tą kwotą pozwany nie został obciążony. Pozwany klucze do magazynów oddawał na portiernię. Plombownica, którą posługiwał się pozwany, miała taki sam odcisk, jak plombownica brygadzistek wydziału produkcyjnego.Sąd Wojewódzki uznał, że brak złożenia przez pozwanego oświadczenia o przyjęciu odpowiedzialności materialnej nie wyłącza jego odpowiedzialności na podstawie art. 124 k.p., skoro mienie zostało pozwanemu powierzone w sposób prawidłowy.Na tle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki przyjął, że w 90% do powstania niedoboru przyczyniła się powodowa Spółdzielnia, a pozwany może ponosić odpowiedzialność jedynie w granicach 10%.Wyrok ten w części oddalającej powództwo, co do kwoty 438.267 zł 6 gr zaskarżyła powodowa Spółdzielnia, a pełnomocnik pozwanego zaskarżył wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu.Sąd Najwyższy obie rewizje uznał za nieuzasadnione.I. Co do rewizji powódkiSkarżąca Spółdzielnia kwestionuje stopień przyczyniania powódki do wyrządzenia szkody, przyjęty przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku. Zdaniem skarżącej przyczynienie to powinno wynosić 50%, a nie 90%. Zarzut powyższy jest bezpodstawny. Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił i ocenił materiał dowodowy, uznając, że na tle konkretnych okoliczności strona powodowa w przeważającej mierze przyczyniła się wyrządzania szkody. Skarżąca Spółdzielnia nie kwestionuje prawidłowości ustaleń Sądu, a w szczególności tych, które dotyczą niesporządzenia przez stronę powodową inwentaryzacji po powodzi. Sporządzenie takiej inwentaryzacji bezpośrednio po ustąpieniu powodzi pozwoliłoby ustalić, ile i jakiej wartości pozostało wyrobów gotowych w stanie nieuszkodzonym w zalanych wodą magazynach i zapewne pozwoliłoby powodowej Spółdzielni uzyskać od PZU większe odszkodowanie. Obowiązek sporządzenia takiej inwentaryzacji spoczywał wyłącznie na stronie powodowej. Z punktu widzenia oceny stopnia przyczyniania się powódki do wyrządzenia szkody nie może być też obojętny fakt, że dostęp do magazynów miały z konieczności w czasie powodzi osoby trzecie i że w tych warunkach dozór pozwanego nad tymi magazynami praktycznie nie istniał. Wreszcie Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił; że część towarów gotowych pływała po rzece na skutek powodzi i że wreszcie te wyroby gotowe, które zdołano uratować, zostały przewiezione do innego pomieszczenia bez żadnego dozoru.Biorąc pod uwagą wspomniane okoliczności, ocena Sądu Wojewódzkiego, iż powodowa Spółdzielnia w 90% przyczyniła się do wyrządzania szkody, jest prawidłowa, a zarzuty w tym względzie poniesione w rewizji uznać trzeba za bezpodstawne.II. Co do rewizji pozwanego.Zarzuty pozwanego są również bezpodstawne, a skoro sam skarżący nie kwestionuje prawidłowości ustalenia Sądu, że mylił się przy wydawaniu towarów, wydając ich więcej, niż to wynikało z dokumentacji. Znamiennym jest przy tym niekwestionowany przez skarżącego fakt, że zdarzało się, że odbiorcy zwracali powodowej Spółdzielni towar wydany przez pozwanego "z nadwyżką". W tych warunkach przypisanie pozwanemu odpowiedzialności w granicach 10% nie narusza przepisu art. 124 k.p.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik pozwanego zarzucił przyjęcie przez Sąd błędnej kwalifikacji prawnej odpowiedzialności pozwanego. Skarżący jest zdania, że skoro pozwany nie złożył deklaracji o przyjęciu odpowiedzialności materialnej, to podstawę jego odpowiedzialności powinien być art. 114 i 119 k.p., a nie art. 124 k.p. Skarżący przyznaje jednocześnie, że mienie zostało powierzone pozwanemu w sposób prawidłowy.Z zarzutem tym nie można się zgodzić z następujących względów.Obowiązek zwrotu albo wyliczenia się z mienia powstaje po stronie pracownika - zgodnie z art. 124 k.p. - po faktycznym i prawidłowym powierzaniu mu mienia, tj. powierzeniu w takich warunkach, które zapewniają pracownikowi - przy dołożeniu przez niego należytej staranności - możliwość sprawowania dozoru nad mieniem. Jest to jedyny warunek, od którego została uzależniona odpowiedzialność materialna pracownika na podstawie art. 124 k.p. Przepis art. 124 k.p. nie uzależnia natomiast odpowiedzialności materialnej pracownika od stwierdzenia, że podpisał on deklarację o przyjęciu odpowiedzialności materialnej za powierzone mu mienie. Wspomniana deklaracja w świetle cytowanego art. 124 k.p. nie ma znaczenia konstytutywnego, gdyż sama przez się nie stwarza ani obowiązku zwrotu, ani wyliczenia się z mienia.Dlatego też przyjąć trzeba, że pracownik, któremu powierzono mienie w sposób prawidłowy, ponosi odpowiedzialność materialną na podstawie art. 124 k.p., choćby nawet nie podpisał deklaracji o przyjęciu odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie.Stosunkowe rozdzielenie kosztów postępowania znajduje - wbrew zarzutom rewizji - uzasadnienie w treści art. 100 k.p.c.Wobec więc braku uzasadnionych zarzutów rewizyjnych Sąd Najwyższy oddalił rewizję pozwanego.