IV PR 262/87

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 1987 r. sprawy z powództwa I.L., E.T., A.L., A.K. i Cz.Sz. przeciwko Zakładom Włókien Chemicznych w T. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanych Zakładów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w T. z 21 maja 1987 r. sygn. akt I. C. 16/87 oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePozostaje poza sporem, że powodowie są twórcami projektu wynalazczego zgłoszonego stronie pozwanej w dniu 15 grudnia 1982 r. i zarejestrowanego pod nr TE-110/82. Projekt ten zawiera opracowaną przez powodów technologię wytwarzania topliwego kleju pod nazwą "Elaterm", do ćwiekowania czubków butów. Urząd Patentowy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej decyzją z 14 kwietnia 1986 r. nr P. 245993 udzielił patentu na ten wynalazek. Od 1984 r. wynalazek powodów jest stosowany przez pozwane Zakłady, które wypłaciły łącznie powodom za 1984 r. wynagrodzenie w kwocie 366.787 zł, zaś za 1985 r. kwotę 389.785 zł.W pozwie z 18 lutego 1987 r. powodowie domagali się zasądzenia od pozwanych Zakładów kwoty 523.600 zł za I i II rok stosowania wynalazku, stanowiącej 70% wynagrodzenia twórców twierdząc, że stosowanie wynalazku przyczyniło się do wyeliminowania importu kleju, dotychczas sprowadzanego z zagranicy.Pozwane Zakłady wnosiły o oddalenie powództwa.Wyrokiem z 21 maja 1987 r. Sąd Wojewódzki w T. zasądził na rzecz powodów: I.L., A.K. i Cz.Sz. kwoty po 130.900 zł, powódki E.T. kwotę 94.248 zł, oraz A.L. kwotę 36.652 zł, a poza tym powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki przytoczył następujące ustalenia oraz uzasadnienie swego rozstrzygnięcia:Przepis § 39 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 178) przewiduje obligatoryjny obowiązek wypłaty twórcom wynalazku 70% wynagrodzenia za stosowanie wynalazku, jeżeli projekt przyczynił się do ograniczenia lub eliminowania importu. Wynalazek powodów wyczerpuje przesłanki określone w § 39 powołanego rozporządzenia, a w konsekwencji obowiązek wypłaty tego wynagrodzenia spoczywa na pozwanych Zakładach jako jednostce stosującej projekt. W konsekwencji uzasadnia to uwzględnienie powództwa do wymienionych w sentencji kwot.W rewizji od powyższego wyroku, opartej na podstawach zaskarżenia z art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c., pozwane Zakłady wnosiły o jego zmianę i oddalenie powództwa lub też uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest uzasadniona. Przede wszystkim chybiony jest zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, który według twierdzeń skarżącego ma polegać na "niewyjaśnieniu kwestii dotyczących braku możliwości zrekompensowania wydatków związanych z wypłatą twórcom projektu podwyższonego o 70% wynagrodzenia".Dla oceny roszczeń twórcy pracowniczego projektu wynalazczego o wynagrodzenie za stosowanie tego projektu nie mają żadnego znaczenia trudności finansowe jednostki zobowiązanej do wypłaty wynagrodzenia, czy też okresowy brak możliwości zrekompensowania wydatków związanych z wypłatą wynagrodzenia, czy wreszcie czasowy zakaz podwyższania cen umownych. Prawo twórcy do wynagrodzenia powstaje w razie spełnienia się przesłanek z art. 98 ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości (Tekst jednolity: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) i jedynie te przesłanki podlegają badaniu przy ocenie roszczenia twórcy. Jakiekolwiek inne okoliczności, leżące po stronie jednostki zobowiązanej do wypłaty wynagrodzenia, wbrew odmiennym wywodom rewizji, nie wymagają wyjaśnienia i dokonywania ustaleń. W konsekwencji podniesiony w tym zakresie zarzut niewyjaśnienia sprawy nie mógł odnieść zamierzonego skutku.Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego.Zgłoszone przez powodów roszczenie obejmuje żądanie zasądzenia na ich rzecz łącznej kwoty 523.600 zł stanowiącej 70% już otrzymanego wynagrodzenia za stosowanie wynalazku powodów, który przyczynił się do wyeliminowania importu kleju z zagranicy.Podstawą prawną dochodzonego roszczenia jest przepis § 39 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia Rady Ministrów z 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 178). Przepis ten stanowi, że za projekty wynalazcze przyczyniające się do ograniczenia lub eliminowania importu przysługuje wynagrodzenie ustalone na podstawie § 37 podwyższone o 70%. Jest to unormowanie nowe, nie znane poprzednio obowiązującym przepisom regulującym wynagrodzenie twórców pracowniczych projektów wynalazczych.Powyższa nowa regulacja, przewidująca wypłatę podwyższonego wynagrodzenia może budzić wątpliwości, czy i w jakim zakresie regulacja ta powiązana została z efektami ekonomicznymi uzyskanymi przez jednostkę stosującą pracowniczy projekt wynalazczy.Zgodnie bowiem z utrwaloną w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnią art. 98 ust. 1 i 21 ustawy o wynalazczości (Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) podstawą do ustalenia wysokości wynagrodzenia twórcy pracowniczego projektu wynalazczego są wyłącznie te efekty, które uzyskane zostały przez jednostkę gospodarki uspołecznionej stosującą ten projekt.Nasuwa się zatem pytanie, czy regulacja z § 39 omawianego rozporządzenia odrywa się od efektów uzyskiwanych przez jednostkę stosującą projekt, a jeśli nie, to w jakim zakresie została z nimi powiązana.Wykładnia gramatyczna przepisu § 39 ust. 1 zdanie drugie powołanego rozporządzenia prowadzi do następujących wniosków:1)wynagrodzenie twórcy przewidziane w tym przepisie przysługuje niezależnie od uprzednio wypłaconego wynagrodzenia obliczonego w myśl § 37 rozporządzenia,2)wypłacenie tego wynagrodzenia jest obligatoryjne oraz3)wysokość wynagrodzenia wynosi 70% wynagrodzenia ustalonego na podstawie § 37 rozporządzenia, jeżeli projekt wynalazczy przyczynił się do ograniczenia lub wyeliminowania importu.Wymienione wnioski uzasadniają pogląd, że unormowanie z § 39 cytowanego rozporządzenia samodzielnie reguluje wysokość wynagrodzenia twórcy pracowniczego projektu wynalazczego bez potrzeby ponownego ustalania efektów ekonomicznych z tym jednak, że podstawą obliczenia podwyższonego wynagrodzenia będzie uprzednio ustalone wynagrodzenie w oparciu o § 37 rozporządzenia.Oznacza to, że jeżeli jednostka stosująca pracowniczy projekt wynalazczy uzyskała efekty ekonomiczne i wypłaciła twórcom wynagrodzenie (obliczone na podstawie § 37 rozporządzenia), to ponadto zobowiązana jest do wypłaty dalszego wynagrodzenia w wysokości 70% tego wynagrodzenia wówczas, gdy stosowanie projektu przyczynia się do ograniczenia lub wyeliminowania importu. Innymi słowy, roszczenie twórcy przewidziane w § 39 rozporządzenia powstaje wtedy, gdy zostanie ustalone, iż konkretna jednostka stosuje projekt, zaś jego stosowanie przyczynia się do ograniczenia lub wyeliminowania importu.Podwyższonego wynagrodzenia powołany przepis nie wiąże bowiem - i to wymaga podkreślenia - z uzyskaniem jakichś dalszych efektów bądź to w jednostce stosującej wynalazek, bądź poza nią, skoro wynagrodzenie obliczone na podstawie § 37 podwyższa, gdy żaden dalszy efekt ekonomiczny nie powstaje, ale zastosowanie wynalazku przyczynia się jedynie do zmniejszenia np. występujących trudności w skali całej gospodarki narodowej (np. zmniejszenie zużycia energii).Uregulowania § 39 nie można porównywać z postanowieniem art. 98 ust. 6 ustawy o wynalazczości i § 44 ust. 9-12 rozporządzenia w sprawie projektów wynalazczych, które regulują prawo do nagrody w przypadku, gdy efekty użytkowe zastosowanego projektu wynalazczego powstają poza jednostką stosującą. Przepis § 39 nie uzależnia prawa do podwyższonego wynagrodzenia od powstania dalszych efektów, bowiem bazuje on na efektach powstałych (i do końca wyliczonych) w jednostce stosującej.Takie rozumienie omawianego przepisu stanowi wyraz tendencji ustawodawcy do poszerzenia ochrony praw twórcy, przy czym jakakolwiek inna wykładnia przepisu § 39 rozporządzenia wyłączałaby możliwość przyznania twórcom podwyższonego wynagrodzenia. Wprawdzie w niektórych wypadkach - jak to ma miejsce w sprawie - wypłata podwyższonego wynagrodzenia stanowić będzie dodatkowe obciążenie dla jednostki stosującej projekt (gdy to wynagrodzenie nie zostało wkalkulowane w cenę), to jednak nie podważa wyprowadzonych wniosków.Skoro więc w warunkach sprawy pozostaje poza sporem, że pozwane Zakłady stosują wynalazek powodów i wypłaciły wynagrodzenie według zasad z § 37 rozporządzenia, to zobowiązane są do wypłaty podwyższonego wynagrodzenia w wysokości 70% na podstawie § 39 rozporządzenia.W tym stanie rzeczy rewizja z braku uzasadnionych podstaw podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).