V PZP 7/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN F. Rusek. Sędziowie: A. Filcek, W. Formański, J. Knap (sprawozdawca), S. Rejman, Z. Stypułkowska, T. Szymanek (współsprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Dzwonkowskiego, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Urzędu Patentowego PRL, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"1. Czy w świetle § 22 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) w przypadku dokonania projektu w ramach umowy o dokonanie projektu wynalazczego wynagrodzenie twórcy podwyższa o 20% wyłącznie jednostka gospodarki uspołecznionej zawierająca tę umowę (pod warunkiem zastosowania tego projektu lub na skutek wykonywania prawa z tego tytułu), czy też jednostka stosująca projekt wynalazczy, np. licencjobiorca.2. Czy w przypadku podwyższenia wynagrodzenia twórcy na podstawie § 22 ust. 3 i 23 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) przewidziane w § 28 ust. 2 i 3 wymienionego rozporządzenia nagrody przyznaje i wypłaca j.g.u. biorąc pod uwagę za podstawę podwyższone wynagrodzenie przysługujące za ten projekt?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:1. W razie dokonania projektu wynalazczego w ramach umowy o dokonanie takiego projektu wynagrodzenie podwyższone o 20% na podstawie § 22 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) wypłaca twórcy jednostka gospodarki uspołecznionej zobowiązana do wypłaty wynagrodzenia z tytułu stosowania pracowniczego projektu wynalazczego (§ 24 ust. 2, 5 i 6 cyt. rozporządzenia). Na poczet tego wynagrodzenia zalicza się wynagrodzenie ustalone w umowie. 2. Nagrody przewidziane w § 28 ust. 2 i 3 powołanego wyżej rozporządzenia przyznaje i wypłaca jednostka gospodarki uspołecznionej z uwzględnieniem podwyżki wynagrodzenia twórcy określonej w § 22 ust. 3 tego rozporządzenia; nie podlegają natomiast uwzględnieniu podwyżki wynagrodzenia przewidziane w § 23 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Uzasadnienie faktyczneParagraf 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351) zalicza do zadań jednostek gospodarki uspołecznionej w zakresie spraw wynalazczości: rozwijanie inicjatywy wynalazczej pracowników, kierowanie tematyczne twórczością wynalazczą i udzielanie pomocy osobom pracującym nad projektami wynalazczymi oraz twórcom i realizatorom tych projektów. Chodzi o pobudzanie inwencji twórczej pracowników w celu poszukiwania i wdrażania nowych rozwiązań zagadnień technicznych lub techniczno-organizacyjnych z myślą o zaspokajaniu potrzeb występujących aktualnie w działalności zakładu i w gospodarce narodowej. Jedną z form realizacji tych zamierzeń są umowy o dokonanie projektu wynalazczego, zawierane przez jednostki gospodarki uspołecznionej z własnymi pracownikami lub innymi osobami fizycznymi. Kontrahentami umów mogą być osoby indywidualne lub brygady racjonalizatorskie tworzone dla dokonywania projektów wynalazczych lub ich realizacji, jak przewidują to przepisy § 4 cyt. rozporządzenia RM. Prawo wynalazcze wspiera aktywność w tej dziedzinie i ustanawia realne zachęty do podejmowania prac nad rozwiązaniem pilnych i ważnych w danym czasie zagadnień dla rozwoju produkcji i usług.I1. W umowie o dokonanie projektu wynalazczego kontrahent jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązuje się do dokonania oznaczonego projektu i do dostarczenia opracowania w umówionym czasie, jednostka zaś zamawiająca projekt - do zapłaty uzgodnionego wynagrodzenia. Wynagrodzenie umowne ustala się z reguły ryczałtowo opierając się na przewidywanych efektach albo na podstawie zestawienia planowanych prac i przewidywanych kosztów (wynagrodzenie kosztorysowe). Wynagrodzenie to jest wynagrodzeniem za dokonanie projektu. Nie jest zaś ono wynagrodzeniem ustawowym przysługującym twórcy pracowniczego projektu wynalazczego z tytułu stosowania jego projektu w gospodarce uspołecznionej i nawiązującym do efektów uzyskanych przez to stosowanie (art. 93 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości). Toteż dla powstania prawa do wynagrodzenia określonego w umowie jest rzeczą obojętną, czy, przez kogo i z jakim skutkiem opracowany projekt wynalazczy będzie stosowany. Twórca, który przedstawi rozwiązanie będące przedmiotem umowy i zgłosi je u zamawiającego w umówionym terminie (§ 6 i 7 rozporządzenia RM), ma w chwili dostarczenia projektu odpowiadającego warunkom umowy prawo do ustalonego w niej wynagrodzenia, chyba że w umowie zastrzeżono inny termin zapłaty. Roszczenie o wynagrodzenie wynikające z umowy o dokonanie projektu wynalazczego w niej znajduje swoją podstawę. Dlatego zobowiązaną do jego zapłaty jest jednostka gospodarki uspołecznionej, która zawarła taką umowę, albo jej następca prawny. Przy dochodzeniu tego wynagrodzenia nie ma zastosowania ustawowy obowiązek wyczerpania postępowania administracyjnego, o jakim mowa w art. 105 ustawy o wynalazczości.2. W razie gdy projekt wynalazczy dostarczony w wykonaniu umowy o jego dokonanie znalazł zastosowanie w jednej lub więcej jednostkach gospodarki uspołecznionej i przynosi efekty ekonomiczne lub inne twórca uzyskuje prawo do wynagrodzenia ustawowego. W myśl art. 98 ustawy, jeżeli wynagrodzenie określone w umowie o dokonanie pracowniczego projektu wynalazczego jest niższe niż wynagrodzenie, jakie przysługiwałoby na podstawie przepisów art. 93-97 ustawy, twórca projektu ma prawo do wynagrodzenia ustalonego według tych przepisów. Nadto zgodnie z unormowaniem przyjętym w § 22 ust. 3 rozporządzenia RM wynagrodzenie ustawowe należne twórcy podlega wówczas podwyższeniu o 20%, przy czym nie może przekraczać górnych wysokości kwot określonych w ust. 1 tego paragrafu.Podstawę roszczenia o zapłatę tego rodzaju wynagrodzenia stanowią przepisy ustawy o wynalazczości (art. 93-97) i rozporządzenia wykonawczego RM (§ 21-24). W tym wypadku twórca nabywa prawo do wynagrodzenia na zasadach ustalonych w ustawie.Wtedy mają zastosowanie ogólne zasady dotyczące poszukiwania przez twórcę wynagrodzenia na podstawie efektów ekonomicznych lub innych (§ 21 rozporządzenia RM), uzyskanych przez stosowanie projektu (art. 93 ustawy) - przeciwko jednostce, w której projekt został zgłoszony, a jeżeli wynagrodzenie dotyczy opatentowanego wynalazku lub chronionego wzoru użytkowego - jednostce uprawnionej z patentu lub prawa ochronnego albo przeciwko jednostce pierwszej stosującej projekt lub uważanej za pierwszą stosującą (§ 24 ust. 2, 5 i 6 rozporządzenia RM).Ponieważ twórcy pracowniczego projektu wynalazczego przysługuje jedno podstawowe wynagrodzenie, na poczet wynagrodzenia należnego na podstawie ustawy zalicza się wynagrodzenie ustalone w umowie o dokonanie pracowniczego projektu wynalazczego. Wniosek ten ma zresztą wyraźne oparcie w przepisie art. 98 ustawy, według którego wynagrodzenie ustalone na jej podstawie przysługuje twórcy pracowniczego projektu wynalazczego tylko w takim zakresie, w jakim wynagrodzenie określone w umowie o dokonanie pracowniczego projektu wynalazczego jest niższe od wynagrodzenia ustalonego zgodnie z przepisami ustawy.II1. Według art. 106 ust. 2 ustawy o wynalazczości osobom, które współdziałały przy realizacji pracowniczego projektu wynalazczego albo przyczyniły się do przyspieszenia jego stosowania lub jego rozpowszechnienia, przyznaje się nagrody. Nagrody za współudział przy realizacji pracowniczego projektu wynalazczego lub za przyczynienie się do przyspieszenia zastosowania przyznaje i wypłaca jednostka gospodarki uspołecznionej "w łącznej wysokości do 50% wynagrodzenia przysługującego za taki projekt wynalazczy za pierwszy rok stosowania tego projektu" (§ 28 ust. 2 rozporządzenia RM). Osobom, które przyczyniły się do rozpowszechniania pracowniczego projektu wynalazczego, współdziałając w następnej jednostce gospodarki uspołecznionej przy jego realizacji lub przyspieszeniu zastosowania, jednostka przyznaje i wypłaca nagrody "w łącznej wysokości do 200% wynagrodzenia przysługującego za taki projekt wynalazczy za pierwszy rok stosowania projektu w tej jednostce" (§ 28 ust. 3 rozporządzenia RM).2. Uregulowane w § 22 ust. 2 rozporządzenia RM podwyższenie o 20% ustawowego wynagrodzenia twórcy, którego projekt opracowany w ramach umowy o dokonanie projektu wynalazczego znalazł zastosowanie i przyniósł efekty, następujące ex lege, czyli że przysługuje ono takiemu twórcy z mocy samego przepisu. Użyte w przytoczonych wyżej przepisach § 28 ust. 2 i 3 wyrażenie "wynagrodzenie przysługujące za pierwszy rok stosowania projektu" obejmuje również ustawowe podwyższenie wynagrodzenia twórcy przewidziane w § 22 ust. 3 rozporządzenia RM. Z tej przyczyny nagrody określone w § 28 ust. 2 i 3 powołanego rozporządzenia przyznaje się i wypłaca przyjmując za podstawę ustalenia górnego limitu ich łącznej wysokości wynagrodzenie twórcy podwyższone o 20%.3. Sprawa przedstawia się odmiennie w odniesieniu do podwyżek wynagrodzenia twórcy, które mogą być dokonywane na podstawie § 23 ust. 1 i 2 rozporządzenia RM. Podwyższenie wynagrodzenia na podstawie tych przepisów następuje w drodze nie podlegającego kontroli sądowej uznania jednostki nadrzędnej nad jednostką zobowiązaną do wypłaty wynagrodzenia lub właściwego organu nadrzędnego. Dopiero decyzja o przyznaniu podwyżki daje twórcy prawo do podwyższonego wynagrodzenia. Powołane już sformułowanie w przedmiocie "wynagrodzenia przysługującego za pierwszy rok stosowania projektu" nie dotyczy zatem rozważanych tutaj sytuacji. W wypadku dokonanych przez właściwą jednostkę lub organ podwyżek wynagrodzenia twórcy, podwyższone wynagrodzenie nie pozostaje w prostej relacji do efektów uzyskanych przez stosowanie projektu w danej jednostce lub jednostkach przez te jednostki. Przyznanie twórcy podwyższonego wynagrodzenia zakłada występowanie ogólnych aspektów, wykraczających poza pojęcie efektów osiąganych przez stosowanie projektu, jakie mają na uwadze przepisy § 28 ust. 2 i 3 rozporządzenia RM.Przy naliczeniu górnego pułapu łącznej wysokości nagród wypłacanych na podstawie § 28 ust. 2 i 3 rozporządzenia RM nie podlegają tedy uwzględnieniu podwyżki wynagrodzenia określone w § 23 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia.Z przedstawionych przyczyn na zgłoszone pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w uchwale.