IV PR 369/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Myga.Sędziowie: SN Z. Stypułkowska, SW J. Iwulski (spraw.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 1989 r. sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Turystycznego "S." w W. przeciwko D. S. i z powództwa D. S. przeciwko Przedsiębiorstwu Turystycznemu "S." w W. o zapłatę na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z siedzibą w Ś. z dnia 14 lipca 1988 r., sygn. akt (...):oddala rewizję D. S. i zasądza od niej na rzecz Przedsiębiorstwa Turystycznego "S." w W. koszty postępowania rewizyjnego w kwocie 10.000 zł.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Turystyczne "S." w W. wniosło, po rozszerzeniu powództwa, o zasądzenie od D. S. kwoty 141.800 zł z odsetkami, na którą składały się: kwota 12.322 zł odpłatności za rozmowy telefoniczne, 14.555 zł zaległych odsetek oraz 141.800 zł odszkodowania za niezwrócone opakowania, wywodząc, iż są to należności powstałe w ramach łączącej strony umowy o prowadzenie na warunkach zlecenia placówki gastronomicznej.Natomiast D. S. żądała zasądzenia od tegoż Przedsiębiorstwa Turystycznego "S." kwoty 581.672 zł oraz wnosiła o ustalenie, że łącząca strony umowa rozwiązała się z dniem 4 maja 1986 r. wskutek dokonanego przez nią wypowiedzenia. Na dochodzoną przez D. S. należność składały się kwoty nienależnie spełnionych przez nią świadczeń: 314.374 zł z tytułu cen za towary uiszczanych bez obniżenia o marżę i 267.300 zł tytułem refundacji podatku obrotowego od alkoholu.Sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i wyrokiem z dnia 14 lipca 1988 r. (sygn. akt (...)) Sąd Wojewódzki w W. zasądził od D. S. na rzecz Przedsiębiorstwa Turystycznego "S." w W. kwotę 114.293 zł z odsetkami, oddalając w pozostałej części powództwo tego Przedsiębiorstwa.Równocześnie Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz D. S. od PT "S." w W. kwotę 302.137 zł z odsetkami, oddalając jej powództwo w pozostałej części.Sąd Wojewódzki ustalił, że strony łączyła umowa o prowadzenie na warunkach zlecenia Baru Uniwersalnego "D." w M.W ramach tej umowy D. S. powinna przy zakupie towarów płacić ceny wg systemu przyjętego w przedsiębiorstwie, a więc obniżone o marżę. Tymczasem w okresie lat 1983-1986 była obciążona cenami detalicznymi towarów, co spowodowało ogólną nadpłatę kwoty 314.459 złRoszczenie D. S. w tym zakresie uznał sąd za zasadne i po potrąceniu uznanej kwoty 12.322 zł należnej za rozmowy telefoniczne, zasądził na jej rzecz kwotę 302.137 zł.Sąd ustalił, że D. S. wpłaciła na rzecz przedsiębiorstwa kwotę 267.300 zł z tytułu podatku obrotowego od alkoholu. Roszczenie o zwrot tej kwoty uznał Sąd za bezzasadne po ustaleniu, iż D. S. wiedziała o tej odpłatności i uwzględniała ją w kosztach prowadzonego zakładu przy opracowywaniu kalkulacji. Ocenił sąd, że umowa stron zawierała w tej sytuacji zobowiązanie agenta do tzw. "refundacji podatku", a więc świadczenie D. S. w tym zakresie nie miało charakteru świadczenia nienależnego.Według dalszych ustaleń Sądu umowa stron przewidywała możliwość jej rozwiązania w drodze wypowiedzenia w przypadku braku uzgodnień co do zmiany zryczałtowanej odpłatności. Istniała też możliwość rozwiązania umowy przez porozumienie stron. D. S. zwróciła się do Przedsiębiorstwa o natychmiastowe rozwiązanie umowy z dniem 31 marca 1986 r., jednak wobec braku zgody zleceniodawcy skutek ten nie nastąpił. Ta czynność agentki nie może być uznana za wypowiedzenie umowy, wobec czego oddaleniu podlega żądanie ustalenia wystąpienia takiego skutku.Wreszcie ustalił Sąd, iż D. S. otrzymywała opakowania, które winna zwrócić. Po zakończeniu umowy nie rozliczyła się z opakowań wartości 114.923 zł, którą to kwotę sąd zasądził.Wyrok ten zaskarżyła D. S. w części uwzględniającej powództwo strony przeciwnej oraz w części oddalającej jej powództwo. Rewizja zarzuca sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, iż D. S. przez cały czas trwania stosunku umownego miała obowiązek refundowania wydatków związanych z podatkiem obrotowym od sprzedaży napojów alkoholowych. W rewizji twierdzi, że obowiązek taki został przyjęty przez agenta dopiero z chwilą podpisania aneksu do umowy z dnia 1 kwietnia 1985 r. Dalej rewidująca zarzuca niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczących zwrotu opakowań. Wywodzi zwłaszcza, iż zleceniodawca nie udowodnił, aby agent nie dokonał zwrotu opakowań, gdyż było to niemożliwe wobec nieprawidłowo prowadzonej dokumentacji.Wreszcie zarzuca naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 65 § 2 k.c. i ocenę, że D. S. nie wypowiedziała skutecznie umowy.W konsekwencji wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie w całości powództwa D. S. i oddalenie powództwa strony przeciwnej, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Bezpodstawny jest zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Wojewódzki ocenę, iż D. S. nie rozliczyła się z pobranych opakowań oparł na ustaleniu, że w dniu 13 stycznia 1986 r. potwierdzała ona w dokumencie "ewidencja ruchu opakowań" (...) posiadanie podlegających zwrotowi opakowań o wartości 131.873 zł. Również w oparciu o dokumenty ustalił Sąd, iż po dniu 13 stycznia 1986 r. do zakończenia umowy przyjęła ona opakowania wartości 27.340 zł i zwróciła wartość 44.920 zł. Dowody te w pełni pozwalają na poczynione ustalenie, że D. S. nie zwróciła opakowań wartości 114.923 zł, okoliczność ta została więc w sposób jednoznaczny wyjaśniona. Nieprzyjęcie twierdzeń agentki o dokonaniu zwrotu wszystkich opakowań jest logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym zwłaszcza w kontekście, iż wyjście zestawienia stanu obciążenia D. S. z dnia 13 stycznia 1986 r. zostało przez nią samą potwierdzone, a przeprowadzone na jej wniosek dowody mające wykazać zwrot opakowań nie doprowadziłoby do udowodnienia tej okoliczności. Fakty dotyczące zwrotu opakowań zostały więc przez Sąd ustalone bezbłędnie, a podnoszone przez rewizję niewyjaśnienie pojęcia "istniejącej u zleceniodawcy system rozliczeń" jest bez znaczenia jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy.Przedsiębiorstwo wykazało, że D. S. nie rozliczyła się z opakowań na kwotę dochodzoną pozwem, a D. S. nie wykazała zgodnie ze spoczywającym na niej ciężarem dowodowym wynikającym z art. 6 k.c., że opakowania powyższe zwróciła.Nie zachodzi także sprzeczność ustaleń, co do tzw. "refundowania podatku obrotowego" z materiałem dowodowym sprawy. Sąd bezbłędnie, w oparciu o przeprowadzone dowody, ocenione logicznie i zgodnie z doświadczeniem życiowym ustalił, że D. S. wiedziała o obciążeniu ją płatnością ponoszoną przez przedsiębiorstwo z tytułu podatku obrotowego, świadomie tę należność płaciła, a nawet uwzględniała ją, jako koszty rzeczowe prowadzonego zakładu. Zgodny z tymi faktami jest wniosek Sądu, iż wolą przedsiębiorstwa było przeniesienie ciężaru tej płatności na agenta, który na to się zgodził. Omawiany zarzut, rozważany raczej w kontekście ewentualnego naruszenia prawa materialnego - art. 65 k.c., nie jest więc słuszny.Podpisanie w późniejszym terminie aneksu do umowy, wyraźnie już statuującego obowiązek agenta "refundacji podatku" nie może być inaczej rozumiany, jako tylko potwierdzenie już istniejącego między stronami obowiązku umownego.Stwierdzeniu istnienia umownego obowiązku "refundacji podatku" mimo braku pisemnej umowy między stronami w tym zakresie, nie stały na przeszkodzie reguły dowodzenia (art. 246 k.p.c. i art. 74 § 1 k.c.). Treść umowy w tym zakresie była bowiem usprawiedliwiona za pomocą pisma, tj. dokumentów kalkulacyjnych - art. 74 § 2 k.k., która to kalkulacja jest integralnym składnikiem umowy.W tej sytuacji ustalenie, że łącząca strony umowa zawierała zobowiązanie agenta do "refundacji podatku" jest zgodne z materiałem dowodowym sprawy, a uznanie spełnianych przez D. S. świadczeń w tym zakresie za należne, w pełni zasadne. Prawidłowo więc oddalono powództwo o to roszczenie wobec braku podstaw z art. 405 w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c.Bezpodstawny jest zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 65 k.c.) przy ocenie oświadczenia woli D. S. złożonego w dniu 4 kwietnia 1986 r., a noszącego datę 31 marca 1986 r. W oświadczeniu tym w sposób jednoznaczny zwróciła się ona o rozwiązanie umowy ze skutkiem natychmiastowym, a nawet wstecznym. Nie może ono być więc traktowane jako wypowiedzenie umowy z tego choćby prostego względu, że nie zawiera terminu wypowiedzenia. Prawidłowa interpretacja tego oświadczenia woli z uwzględnieniem wszystkich reguł art. 65 k.c. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że stanowiło ono ofertę rozwiązania umowy za porozumieniem stron, a nie jednostronnie kształtującą czynność prawną, jaką jest wypowiedzenie umowy. Brak zgody przedsiębiorstwa (odmowa przyjęcia oferty), a raczej przyjęcia tej oferty z zastrzeżeniem uregulowania należności (art. 68 k.c.) doprowadził w konsekwencji do braku zgodnych oświadczeń woli stron w zakresie rozwiązania umowy za porozumieniem. Błędne i niezgodne z treścią art. 65 k.c. jest rozumowanie D. S., aby oferta rozwiązania umowy agencyjnej za porozumieniem, po odmowie jej przyjęcia, przekształcała się czy też winna być interpretowana jako wypowiedzenie umowy. Brak bowiem możliwości przyjęcia dorozumianej woli rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przy składaniu oferty zawarcia porozumienia stron (por. wyr. Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1974 r., sygn. akt II PR 46/74, OSPiKA 1974, nr 10, poz. 206).Wobec tego, rewizja jako bezpodstawna uległa na zasadzie art. 387 k.p.c. oddaleniu. O kosztach postępowania rewizyjnego orzeczono na zasadzie art. 98 § (...) i art. 393 § 1 k.p.c.