IV PZP 6/75

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w B. przeciwko E. M. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 13 czerwca 1973 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w postępowaniu upominawczym dopuszczalnie jest ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, jeżeli okoliczność, że miejsce pobytu pozwanego jest nieznane, wynika nie z treści, pozwu, a ujawni się dopiero przy próbie doręczenia pozwanemu odpisu nakazu zapłaty?"udzielił następującej odpowiedzi:W postępowaniu upominawczym dopuszczalne jest ustanowienie przez państwowe biuro notarialne kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, jeżeli ta okoliczność nie wynika z treści pozwu.Uzasadnienie faktycznePaństwowe Biuro Notarialne w B., na skutek pozwu, wniesionego przez powodowe Przedsiębiorstwo orzekło, że pozwany w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu powinien zapłacić powodowi kwotę 1.182,00 zł z odsetkami i kosztami procesu.Odpis tego nakazu zapłaty nie został doręczony pozwanemu. Z tych przyczyn Biuro to zawiesiło postępowanie w sprawie do czasu wskazania przez powoda aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego.W nawiązaniu do powyższego postanowienia powodowe Przedsiębiorstwo wniosło o ustanowienie kuratora dla zastępowania pozwanego w procesie oraz o podjęciu zawieszonego postępowania.Państwowo Biuro Notarialne odmówiło ustanowienia kuratora, ponieważ przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują możliwości ustanowienia kuratora w postępowaniu upominawczym dla strony nieznanej z miejsca pobytu i postanowieniem z dnia 19 marca 1975 r. zawiesiło postępowanie w sprawie do czasu wskazania adresu pozwanego.Powodowe Przedsiębiorstwo zaskarżyło to postanowienie zażaleniem. Przy rozpoznaniu tego zażalenia powstało zagadnienie prawne - przytoczone w sentencji uchwały - budzące poważne wątpliwości, które Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania nakazowego i upominawczego, nie regulują kwestii ustanowienia kuratora dla osoby, której miejsce pobytu nie jest znane. Nie oznacza to jednak, by w postępowaniu upominawczym państwowe biuro notarialne nie mogło ustanowić kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, której ma doręczyć nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o sposobie wniesienia sprzeciwu.W postępowaniu upominawczym mają jednak odpowiednie zastosowanie, gdy nie ma przepisów szczególnych, przepisy o procesie (art. 13 § 2 k.p.c., w tym również rozdział o doręczeniach), jakkolwiek postępowanie to jest w zasadzie przeprowadzane nie przez sąd, lecz przez państwowe biuro notarialne - uprawnione do tego w drodze delegacji ustawowej.Czynności bowiem państwowego biura notarialnego są czynnościami procesowymi tak jak czynności sądu i należy do nich stosować te same przepisy co do czynności sądu.Ustanowieniu kuratora procesowego przez państwowe biuro notarialne w trybie art. 143 i następnych k.p.c. nie stoi na przeszkodzie art. 499 § 1 pkt 4 k.p.c., przewidujący zakaz wydania nakazu zapłaty, jeżeli miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju.Przepis ten nie zawiera zakazu stosowania przepisów o procesie, w tym również rozdziału o doręczeniach, jedynie przewiduje stany faktyczne, które nie pozwalają państwowemu biuru notarialnemu na wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym.Jeżeli zaś państwowe biuro notarialne wydało już nakaz zapłaty i przy jego doręczeniu okazało się, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane, wówczas dla podjęcia obrony jego praw konieczne jest ustanowienie kuratora na wniosek osoby zainteresowanej. Pozwoli to na ostateczne zakończenie postępowania upominawczego, bez potrzeby stosowania art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.W sprawie niniejszej powstają jednak wątpliwości, czy zachodzą przesłanki z art. 143 k.p.c. dla ustanowienia kuratora procesowego dla pozwanego. Kuratora procesowego ustanawia się wówczas, jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony (w niniejszej sprawie) odpis nakazu zapłaty wraz z pozwem. Z adnotacji doręczającego odpis nakazu zapłaty pozwanemu wcale nie wynika, by on pod wskazanym adresem nie był znany.Tak więc Państwowe Biuro Notarialne przedwcześnie zawiesiło postępowanie w sprawie do czasu wskazania adresu pozwanego.Z tych przyczyn na postawione pytanie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi prawnej jak w sentencji uchwały.