4 CR 962/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G.) przeciwko Józefowi i Annie małżonkom P. o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w Wejherowie z dnia 28 października 1957 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Wejherowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy postanowieniem z dnia 28.X.1957 r., nie zaskarżonym przez uczestników postępowania, stwierdził, że Skarb Państwa z mocy art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) nabył przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w W., zapisanej na rzecz Józefa i Anny małżonków P. w księdze wieczystej.Postanowienie to zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem istotnych przepisów prawa, zwłaszcza art. 23 k.p.n. w związku z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych oraz z naruszeniem interesu Państwa Ludowego. W szczególności skarżący zarzucił, że Sąd Powiatowy wbrew zasadom wyrażonym w uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24.V.-23.X.1956 r. w sprawie I CO 9/53 zaniedbał przeprowadzenia jakichkolwiek kroków w celu wyjaśnienia rzeczywistego stanu sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W postępowaniu niespornym sąd ma obowiązek z urzędu czuwać nad tym, aby wszystkie osoby zainteresowane były uczestnikami postępowania. Konsekwencją tego jest to, że przewodniczący powinien wyznaczyć kuratora dla zainteresowanego w sprawie, którego miejsce pobytu jest nie znane. Z treści art. 13 § 2 k.p.n., który ustanawia wymieniony obowiązek sądu i przewodniczącego, a zwłaszcza z użytych słów "w razie potrzeby" wynika, że jeżeli miejsce pobytu zainteresowanego jest nie znane, to sąd powinien z urzędu przeprowadzić odpowiednie dochodzenie. Nadto do ustanowienia kuratora z mocy tego przepisu mają - poprzez art. 4 k.p.n. - zastosowanie postanowienia art. 153 § 2 k.p.c. co do publicznego obwieszczenia o ustanowieniu takiego kuratora w budynku sądowym i w lokalu prezydium rady narodowej.Sąd Powiatowy, ustanawiając dla Józefa i Anny małżonków P. (jako nieznanych z miejsca pobytu) kuratora, wbrew wyżej wymienionemu obowiązkowi zaniedbał przeprowadzenia jakiegokolwiek dochodzenia w celu ustalenia potrzeby ustanowienia kuratora z art. 13 § 2 k.p.n. Z akt sprawy nie wynika również, by Sąd Powiatowy pouczył kuratora o jego obowiązkach, a zwłaszcza o obowiązku ustalenia miejsca pobytu małżonków P. Przewodniczący Sądu Powiatowego zarządził wprawdzie obwieszczenie o ustanowieniu kuratora w budynku sądowym i w lokalu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w W., lecz z akt sprawy nie wynika, czy obwieszczenia te zostały dokonane.W szczególności brak w aktach wymaganej w myśl § 96 i 97 zarządzenia nr 104/54/Or. Ministra Sprawiedliwości z dnia 24.IX.1954 r. (Dz. Urz. Nr 10, poz. 48) wzmianki sekretarza sądu o dokonaniu obwieszczenia w budynku sądowym oraz zawiadomienia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w W. o dokonaniu ogłoszenia w lokalu Prezydium.Sąd Najwyższy w uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 27.VI.1953 r. w sprawie C. Prez. 195/52, zawierającej wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w przedmiocie stosowania art. 236 k.p.c. (OSN 1953, poz. 95) wskazał, że przepis art. 26 k.p.n., jakkolwiek nie mówi tego wyraźnie i zamieszczony jest wśród szeregu przepisów dotyczących postępowania dowodowego, obowiązuje sąd również do zbierania z urzędu materiału faktycznego sprawy i czynienia go przedmiotem dowodów bez względu na to, czy uczestnicy przytoczyli dane okoliczności faktyczne we wniosku lub w toku postępowania.Trafny jest zarzut skarżącego, że Sąd Powiatowy w rozpoznawanej sprawie uchybił art. 26 k.p.n. w związku z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Nie powinien był bowiem poprzestać jedynie na danych przytoczonych przez wnioskodawcę, zwłaszcza że rozpoznawał sprawę pod nieobecność zainteresowanych małżonków P., jak również że wyznaczony dla nich kurator wykazał całkowitą bierność w strzeżeniu ich spraw. Zażądanie wyjaśnień w Prezydium MRN, które przejęło agendy dawnego O. U. L., a nawet dołączenie akt gruntowych nieruchomości pozwoliłoby Sądowi Powiatowemu na ustalenie miejsca pobytu małżonków P. oraz prawidłowe ustalenie przesłanek uzasadniających bądź wyłączających zasiedzenie z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.Niewyjaśnienie przez Sąd Powiatowy istoty sprawy oraz brak ustalenia przesłanek do ustanowienia kuratora, a w konsekwencji pozbawienie małżonków P. własności ich nieruchomości z rażącym naruszeniem przepisów postępowania - narusza również interes Państwa Ludowego i powoduje z mocy art. 384, 396 § 1, 398 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.n. uchylenie zaskarżonego postanowienia.