V UZP 2/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: W. Dębicka (współsprawozdawca), W. Formański, Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski (sprawozdawca), T. Szymanek, K. Zieliński. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Wacława M. i Stanisława M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w A. o rentę rodzinną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 14 listopada 1977 r.:"Czy członkom rodzin pozostałym po więźniach obozów koncentracyjnych, którzy byli zaliczeni do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z pobytem w obozie, przysługują świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Członkom rodzin pozostałym po więźniach obozów koncentracyjnych, którzy byli zaliczeni do jednej z grup inwalidów, wskutek inwalidztwa będącego w związku z pobytem w obozie, przysługują świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, jeżeli więźniowie ci przebywali w obozach koncentracyjnych za udział w ruchu podziemnym lub partyzanckim. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne wymaga rozważenia w pierwszej kolejności w świetle przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, określonej dalej jako "ustawa o z.i.w." (Dz. U. Nr 21, poz. 117).Według art. 1 tej ustawy przewidziane w niej świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przysługują inwalidom wojennym i wojskowym oraz członkom rodzin pozostałym po żołnierzach poległych, zmarłych lub zaginionych w czasie służby wojskowej oraz po inwalidach wojennych i wojskowych.Inwalidą wojennym w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o z.i.w. jest żołnierz, który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych w czasie pełnienia w okresie wojny 1939-1945 służby w Wojsku Polskim, w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych oraz w oddziałach ruchu podziemnego lub partyzanckiego prowadzących na obszarze Państwa Polskiego walkę z hitlerowskim okupantem. Z treści tego przepisu wynika, że udział w oddziałach ruchu podziemnego lub partyzanckiego uważa się za służbę wojskową, a pełniących służbę w tych oddziałach - za żołnierzy.Według zaś art. 7 pkt 5 wymienionej ustawy za inwalidztwo powstałe w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych uważa się inwalidztwo będące następstwem zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób doznanych w związku z udziałem w ruchu podziemnym lub partyzanckim oraz z pobytem w niewoli, w obozach koncentracyjnych lub w więzieniach za udział w tym ruchu.Ze wskazanych wyżej przepisów wynika, że więźniowie obozów koncentracyjnych, którzy przebywali w tych obozach za udział w ruchu podziemnym lub partyzanckim, uważani są za żołnierzy, a inwalidztwo ich powstałe wskutek pobytu w tych obozach uważa się za inwalidztwo powstałe w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych.Stwierdzić więc należy, że wymienieni wyżej więźniowie obozów koncentracyjnych, jeżeli zostali zaliczeni do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym, uważani są z mocy wskazanych wyżej przepisów za inwalidów wojennych, a zatem przysługują im z mocy art. 1 ustawy o z.i.w. świadczenia pieniężne oraz inne uprawnienia przewidziane w tej ustawie. Świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane w ustawie o z.i.w. przysługują z mocy art. 1 tej ustawy - w zakresie i na warunkach określonych w art. 23 - także członkom rodzin pozostałym po wymienionych wyżej więźniach obozów koncentracyjnych. Przewidziane w ustawie o z.i.w. świadczenia pieniężne i inne uprawnienia nie przysługiwały natomiast do dnia 1 stycznia 1976 r. tym więźniom obozów koncentracyjnych, którzy przebywali w tych obozach nie za udział w ruchu podziemnym lub partyzanckim, lecz z innych przyczyn.Ich sytuacja prawna w tym zakresie ulega zmianie dopiero z dniem 1 stycznia 1976 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), określonej dalej jako "ustawa kombatancka". IIOmówioną w punkcie I sytuację prawną kombatantów będących inwalidami wojennymi oraz pozostałych po nich członków rodzin potwierdza norma art. 4 ust. 1 ustawy kombatanckiej. Przepis ten bowiem stanowi, że kombatantom będącym inwalidami wojennymi oraz pozostałymi po nich członkom rodzin przysługują świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Przepis zaś art. 4 ust. 2 ustawy kombatanckiej stanowi, że świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane dla inwalidów wojennych przysługują również - w zakresie i na zasadach ustalonych przepisami, o których mowa w ust. 1 - więźniom obozów koncentracyjnych, jeśli zostali zaliczeni do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z pobytem w obozie.Przepis ten nie przewiduje natomiast dla członków rodzin po więźniach obozów koncentracyjnych świadczeń pieniężnych i innych uprawnień określonych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Wyraźnie wynika to z zestawienia ust. 1 i ust. 2 art. 4 ustawy kombatanckiej. W art. 4 ust. 1 mówi się bowiem o uprawnieniach kombatantów będących inwalidami wojennymi oraz o uprawnieniach pozostałych po nich członków rodzin do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, a w art. 4 ust. 2 mówi się tylko o więźniach obozów koncentracyjnych i tylko o świadczeniach pieniężnych i innych uprawnieniach przewidzianych dla inwalidów wojennych.Tak więc w świetle przedstawionego w punkcie I stanu prawnego dyspozycją art. 4 ust. 2 ustawy kombatanckiej objęci są wyłącznie ci więźniowie obozów koncentracyjnych, którzy przebywali w tych obozach nie za udział w ruchu podziemnym lub partyzanckim, lecz z innych przyczyn.Należy zatem stwierdzić, że członkom rodzin po więźniach obozów koncentracyjnych, którzy przebywali w tych obozach nie za udział w ruchu podziemnym lub partyzanckim, lecz z innych przyczyn, nie przysługują świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zapatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Odmiennego stanowiska w tym względzie nie można upatrywać w art. 6 ustawy kombatanckiej, gdyż przepis ten określa tryb, warunki i zasady przyznawania świadczeń w drodze wyjątku oraz organ uprawniony do przyznania takich świadczeń. W rozważanej zaś kwestii chodzi o świadczenia przysługujące z mocy ustawy. Z tych samych też przyczyn nie mogą stanowić podstawy do zajęcia odmiennego stanowiska w omawianym zakresie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 1975 r. w sprawie wyjątkowego przyznawania i podwyższania emerytur oraz rent kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych oraz pozostałym po nich członkom rodzin (Dz. U. Nr 45, poz. 238). Nie jest również przekonywujący argument, że dotychczasowe inne systemy zabezpieczenia społecznego jednolicie normują uprawnienia członków rodzin w zakresie świadczeń rodzinnych w zależności od uprawnień do świadczeń rentowych ich żywicieli. Wynika to bowiem z treści konkretnych przepisów prawnych i nie wyklucza możliwości innego uregulowania tego problemu.Odmienne unormowanie w tym względzie zostało właśnie dokonane przepisem art. 4 ust. 2 ustawy kombatanckiej.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.