I PK 106/04

Sygn. akt I PK 106/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 listopada 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Krystyna Bednarczyk SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca) Protokolant Małgorzata Beczek w sprawie z powództwa K. R., K. S., T. N., M. S., J. P. przeciwko PKP SA Dyrekcji Kolei Dojazdowych w likwidacji w Warszawie o odszkodowanie, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2004 r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 25 lutego 2003 r., sygn. akt IX Pa …/02, 1) zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w B. z dnia 15 lipca 2002 r, V P .../02, w ten sposób, że oddala powództwo K. R. i M. S.; 2) odstępuje od obciążenia powodów kosztami postępowania kasacyjnego. 2 U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K., po rozpoznaniu sprawy z powództwa J. P., T. N., K. R., K. S. oraz M.S. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym S. A. - Dyrekcji Kolei Dojazdowych w likwidacji w Warszawie, wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r. (IX Pa ..0/02) oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w B. z dnia 15 lipca 2002 r. (V P ../02), uwzględniającego żądania powodów, domagających się wypłaty odszkodowania w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia przewidzianego w § 6 ponadzakładowego układu zbiorowego pracy dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (dalej: PUZP), z ustawowymi odsetkami oraz kosztów zastępstwa procesowego. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przejął jako własne ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji oraz podzielił ich prawną kwalifikację. Powodowie wyrazili zgodę na rozwiązanie umowy o pracę z przyczyn dotyczących pracodawcy i otrzymali odprawę pieniężną w wysokości 30.000,- zł na podstawie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.). Nie otrzymali natomiast odszkodowania, o którym mowa w § 6 ust. 1 i 2 PUZP. Zdaniem Sądu Okręgowego odmowa wypłaty odszkodowania na podstawie § 6 powołanego układu zbiorowego była bezzasadna, albowiem powodowie spełnili warunki, o których mowa w tym postanowieniu. Sąd nie uznał również, że zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. wypłata odprawy wyłącza możliwość dochodzenia niniejszego odszkodowania. Żądania powodów nie mogą być również uznane za sprzeczne z art. 8 k.p. Kasację od powyższego wyroku wniósł pozwany pracodawca, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 50 ust. 3 cytowanej ustawy. Sąd Najwyższy, postanowieniem z dnia 22 lipca 2004 r. odrzucił kasację w części dotyczącej powódek J. P., T. N. i K. S. wobec niespełnienia warunku odpowiedniej 3 wartości przedmiotu zaskarżenia, wynoszącej co najmniej 10.000 zł. Kasacja w części dotyczącej powodów K. R. i M. S. została natomiast przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja podlega uwzględnieniu, ponieważ okazała się usprawiedliwiona. Istota sporu sprowadza się do rozważenia czy odszkodowanie przewidziane w § 6 ponadzakładowego układu zbiorowego pracy dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” jest „innym świadczeniem z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy” w rozumieniu art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, a ponadto - w razie uzyskania pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie - ustalenia jaka relacja zachodzi między regulacją układową a wskazanym unormowaniem z art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP. W takim przypadku aktualna stałaby się również odpowiedź na pytanie, czy przewidziana w przepisie art. 50 ust. 3 cytowanej ustawy zasada, iż pracownikom, którzy otrzymali jednorazową odprawę w myśl art. 48 tej ustawy, nie przysługują żadne inne świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, obejmuje świadczenia przewidziane prawem autonomicznym, tj. postanowieniem § 6 PUZP. Zgodnie z § 6 ust. 1 i 2 PUZP, jeżeli rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy zawartego na czas nie określony następuje z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, określonych w art. 361 Kodeksu pracy, a strony stosunku pracy ustalą wcześniejszy niż jeden miesiąc termin rozwiązania stosunku pracy, to pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia, obliczonego jak za urlop wypoczynkowy, jeśli tylko przepracował on w przedsiębiorstwie PKP nieprzerwanie przez co najmniej ostatnie 10 lat. Z kolei według art. 48 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji, w brzmieniu obowiązującym przed jej zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 28 marca 2003 r., pracownicy, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach 2000 - 2002 z przyczyn dotyczących zakładu pracy w PKP lub PKP S.A. oraz innych wymienionych w ustawie zakładach pracy, a którzy nie spełniali warunków 4 umożliwiających uzyskanie prawa do emerytury, urlopu kolejowego lub świadczenia przedemerytalnego, uzyskują prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej. Wysokość tej odprawy wynosi 30.000 zł lub 20.000 zł zależnie od stopy bezrobocia w powiecie, w którym pracownik ma miejsce zamieszkania (art. 49). Odprawa ta nie przysługuje jednak pracownikom w okolicznościach, o których mowa w art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (art. 50 ust. 2), jak również pracownikom wskazanym w art. 48 tejże ustawy. Ta ostatnia grupa nie ma również prawa do żadnego innego świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (art. 50 ust. 3). Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 10 października 2003 r., I PKN 313/02, OSNP z 2004 r., Nr 19, poz. 333 oraz uchwała z dnia 16 kwietnia 2003 r., III PZP 4/03, OSNP z 2003 r., Nr 20, poz. 482) nie wywołuje wątpliwości fakt, że odszkodowanie wypłacane na podstawie § 6 PUZP nie jest rekompensatą za wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy, lecz szczególnym świadczeniem należnym w przypadku rozwiązania stosunku pracy, uzależnionym między innymi od wyrażenia przez pracownika zgody na wcześniejsze zakończenie zatrudnienia, co prowadzi do wniosku, że pracownikowi objętemu hipotezą normy prawnej wyrażonej w art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji nie przysługuje, żadne inne świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, niż jednorazowa odprawa. W tym świetle zaakceptować należy pogląd wyrażony w uchwale z 16 kwietnia 2003 r., w której Sąd Najwyższy stwierdził, że odszkodowanie przewidziane w § 6 PUZP jest innym świadczeniem z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w rozumieniu art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji. Rozważając zaś kwestię relacji zachodzącej między regulacją układową a wskazanym unormowaniem z art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji PKP, to powołując się na rozważania zawarte w uzasadnieniu cytowanej wyżej uchwały SN, wskazać trzeba, że normy prawa ustawowego dzielą się na trzy grupy: na normy imperatywne (ściśle bezwzględnie obowiązujące), normy jednostronnie 5 bezwzględnie obowiązujące (zwane też granicznie zastępującymi) oraz normy względnie obowiązujące. Te pierwsze nie zezwalają na odstępstwa w prawie autonomicznym, a sprzeczne z nimi postanowienia nie mają mocy prawnej, drugie natomiast, określając minimum uprawnień pracowniczych, zezwalają na korzystniejsze ich uregulowanie np. w układzie zbiorowym pracy, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 9 k.p. Uwzględniając przyjęte w nauce prawa kryteria rozróżnienia rodzajów norm prawa ustawowego (brzmienie przepisu oraz jego funkcję), należy dojść do wniosku, że norma z art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji PKP ma charakter normy ściśle bezwzględnie obowiązującej, co znajduje swoje dodatkowe uzasadnienie we wnioskach, do jakich prowadzi wykładnia funkcjonalna i systemowa omawianych regulacji. Odszkodowanie przewidziane w § 6 PUZP zostało wprowadzone z mocą od dnia 1 stycznia 2000 r. Stanowiło ono szczególne świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, określonych w art. 361 k.p. Jednorazowa odprawa pieniężna wprowadzona ustawą z dnia 8 września 2000 r. stanowi również świadczenie na rzecz pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach 2000 - 2002 z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W takiej sytuacji potwierdzenie możliwości dwukrotnego przyznawania świadczenia z tego samego tytułu wymagałaby wyraźnego przepisu ustawy lub, co najmniej, niezajęcia stanowiska w tej kwestii, tym bardziej, że jednorazowa odprawa została ukształtowana korzystniej niż odszkodowanie z § 6 PUZP. Tymczasem ustawodawca w art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji wyraźnie wyłączył możliwość zbiegu świadczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, co prowadzi do ogólniejszego wniosku, że omawianą regulacją pozbawiono możliwości równoległego korzystania z uprawnień wynikających z § 6 PUZP. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 k.p.c. orzekł jak w sentencji. 6